Ba tháng cuối năm, nhiệt độ cả nước cao hơn trung bình nhiều năm

Hạn hán ở đồng bằng sông Cửu Long. (Ảnh: NGUYỄN SỰ)

El Nino đạt cường độ rất mạnh, nắng nóng gia tăng

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, trong 9 tháng đầu năm 2026, hiện tượng El Nino chuyển sang trạng thái rất mạnh, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Thiên tai diễn biến phức tạp với nhiều đợt nắng nóng, mưa lớn, lũ trên các sông.

Dự báo những tháng cuối năm, nhiệt độ tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa có xu hướng thiếu hụt tại nhiều khu vực.

Theo thông tin về đặc điểm khí tượng thủy văn 9 tháng đầu năm 2026, ENSO chuyển pha rõ rệt trong năm. Từ trạng thái La Nina vào đầu năm, chỉ số chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino3.4 tăng nhanh, chuyển sang trạng thái trung tính trong tháng 4, đạt ngưỡng El Nino từ tháng 5.

Đến cuối tháng 9, chỉ số này cao hơn trung bình nhiều năm 2,2 độ C, cho thấy El Nino đã đạt cường độ rất mạnh.

Trong 9 tháng đầu năm, trên Biển Đông xuất hiện 8 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, gồm 5 cơn bão và 3 áp thấp nhiệt đới, ít hơn 3 cơn so với cùng kỳ năm 2025 và xấp xỉ trung bình nhiều năm. Trong đó, bão số 1 và bão số 4 ảnh hưởng đến đất liền nước ta.

Từ đầu năm đến nay, có 14 đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta, ít hơn một đợt so với năm 2025. Hai đợt rét đậm, rét hại tập trung trong tháng 1. Đáng chú ý, đợt không khí lạnh mạnh ngày 5/1 gây gió Đông Bắc mạnh cấp 7, giật cấp 9 ở vịnh Bắc Bộ; rét đậm xảy ra tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, một số đỉnh núi cao xuất hiện băng giá.

Đợt không khí lạnh ngày 21/1 gây rét hại ở Bắc Bộ, rét đậm, rét hại tại Thanh Hóa. Nhiệt độ thấp nhất tại Mẫu Sơn (Lạng Sơn) xuống -0,1 độ C.

Trong kỳ, cả nước xảy ra 10 đợt mưa lớn diện rộng, ít hơn một đợt so với cùng kỳ năm 2025. Nắng nóng diện rộng xuất hiện 18 đợt, nhiều hơn 7 đợt so với năm trước và đều xuất hiện sớm hơn trung bình nhiều năm.

Đợt nắng nóng kéo dài nhất xảy ra tại Trung Bộ, từ ngày 12/6 đến 30/6, liên tục trong 19 ngày. Nhiều trạm khí tượng ghi nhận nhiệt độ cao nhất ngày vượt giá trị lịch sử cùng thời kỳ.

Nhiệt độ trung bình từ tháng 1 đến tháng 9 trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng từ tháng 2 đến tháng 4, khu vực Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Huế cao hơn từ 1,5-3 độ C, có nơi cao hơn. Trong tháng 8, nhiệt độ trung bình tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ cao hơn từ 1-2 độ C.

Về lượng mưa, tính đến ngày 28/9, tổng lượng mưa tại Tây Bắc Bộ, vùng núi phía bắc và một số nơi ven biển Duyên hải Nam Trung Bộ thấp hơn trung bình nhiều năm từ 5-20%. Các khu vực còn lại phổ biến cao hơn từ 10-30%; riêng khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn từ 30-60%.

Đáng chú ý, đợt mưa từ ngày 19 đến 24/8 do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 4 gây mưa lớn diện rộng. Tổng lượng mưa tại Bắc Bộ phổ biến từ 130-330mm, có nơi hơn 500mm; tại Mẫu Sơn (Lạng Sơn) đạt 734mm, Bãi Cháy (Quảng Ninh) đạt 731mm. Tại Trung Bộ, lượng mưa phổ biến từ 100-200mm, có nơi hơn 250mm trong ngày 24 và 25/8.

Do ảnh hưởng của đợt mưa lớn này, tổng lượng mưa tháng 8 tại Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Quảng Trị phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 50-100%, có nơi cao hơn 150-250%.

Lũ lớn trên nhiều sông, gây ngập lụt nghiêm trọng

Tình hình thủy văn trong 9 tháng đầu năm ghi nhận nhiều đợt lũ tại Bắc Bộ và Trung Bộ. Từ tháng 6 đến tháng 8, trên các sông ở Bắc Bộ xuất hiện 6 đợt lũ.

Đáng chú ý, đợt lũ từ ngày 21/8 đến 28/8 do ảnh hưởng của bão số 4 gây lũ vừa và lớn trên nhiều sông tại Lạng Sơn, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Ninh Bình, Quảng Ninh và một số sông nhỏ ở Hà Nội. Đỉnh lũ trên nhiều sông vượt báo động 3 từ 0,5-2,63m. Lũ lớn kéo dài từ ngày 22 đến 28/8, gây ngập lụt đặc biệt nghiêm trọng tại Lạng Sơn và Bắc Ninh.

Trong tháng 9, một đợt lũ xuất hiện từ ngày 15/9 đến 21/9 trên nhiều sông ở Bắc Bộ. Mực nước trên các sông Đáy, Hoàng Long, Bôi, Tích và Bùi vượt báo động 3, gây ngập lụt diện rộng tại các khu vực ven sông Hoàng Long, sông Đáy, sông Mã, sông Tích và sông Bùi.

Tại Bắc Trung Bộ, từ ngày 11/9 đến 18/9, các sông ở Thanh Hóa và Nghệ An xuất hiện một đợt lũ với biên độ nước lên từ 2,8-10,5m. Đỉnh lũ trên sông Bưởi, sông Âm và thượng nguồn sông Chu vượt báo động 3.

Trên sông Bưởi tại trạm Kim Tân, đỉnh lũ đạt 13,84m, cao hơn báo động 3 là 1,84m; trên sông Chu tại trạm Cửa Đạt đạt 31,20m, cao hơn báo động 3 là 0,20m.

Tại Quảng Trị và thành phố Huế, đợt lũ từ ngày 12 đến 14/9 khiến đỉnh lũ trên sông Gianh, sông Kiến Giang, sông Bồ và sông Hương lên mức báo động 1-2; riêng sông Thạch Hãn tại trạm Thạch Hãn vượt báo động 3.

Ở Nam Bộ, trên sông Đồng Nai xuất hiện nhiều đợt lũ trong tháng 8 và tháng 9. Trong đó, mực nước đỉnh lũ tại trạm Tà Lài trong ba đợt lũ tháng 9 vượt báo động 2.

Trên sông Tiền tại Tân Châu, mực nước cao nhất tháng 9 đạt 3,58m, vượt báo động 1 là 0,08m; trên sông Hậu tại Châu Đốc đạt 3,21m, vượt báo động 1 là 0,21m.

Những tháng cuối năm, nhiệt độ tiếp tục cao hơn trung bình nhiều năm

Từ tháng 10 đến tháng 12/2026, bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, ảnh hưởng đến nước ta có khả năng ít hơn trung bình nhiều năm. Không khí lạnh có xu hướng hoạt động yếu hơn; rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn và số ngày rét ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ.

Trong tháng 10 và 11, mưa vừa, mưa to có xu hướng xảy ra ít hơn trung bình nhiều năm, tập trung chủ yếu tại khu vực từ Hà Tĩnh đến thành phố Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ. Các khu vực này có khả năng thiếu hụt mưa trong những tháng chính mùa mưa; mùa mưa tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm.

Nhiệt độ trung bình từ tháng 10 đến tháng 11 trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C, có nơi cao hơn. Trong tháng 12, nhiệt độ trung bình cao hơn từ 0,5-1,5 độ C; riêng Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cao hơn từ 1,5-2,5 độ C.

Về lượng mưa, trong tháng 10, Bắc Bộ có tổng lượng mưa phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 5-20%; các khu vực khác thấp hơn từ 5-20%. Đáng chú ý, khu vực từ Quảng Trị đến thành phố Huế, Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ có lượng mưa thấp hơn từ 20-40%.

Sang tháng 11, lượng mưa tại Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn trung bình nhiều năm từ 10-30%; trong khi khu vực từ Quảng Trị đến Lâm Đồng thấp hơn từ 20-40%, Nam Bộ thấp hơn từ 5-15%.

Tháng 12, lượng mưa tại Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh cao hơn trung bình nhiều năm từ 5-20mm; các khu vực khác thấp hơn từ 5-20mm. Riêng Duyên hải Nam Trung Bộ, lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm từ 50-100mm.

Về thủy văn, trong tháng 10, các sông ở Bắc Bộ có khả năng xuất hiện 1-2 đợt lũ nhỏ; từ tháng 11 đến tháng 12, mực nước các sông giảm dần. Dòng chảy đến các hồ chứa lớn ở Bắc Bộ được dự báo thiếu hụt từ 10-30% so với trung bình nhiều năm.

Tại Trung Bộ, trong tháng 10, các sông từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có khả năng xuất hiện 1-2 đợt lũ, đỉnh lũ phổ biến ở mức báo động 1-2, có sông trên báo động 2. Từ tháng 10 đến tháng 11, các sông từ Quảng Trị đến Lâm Đồng có thể xuất hiện các đợt lũ với đỉnh lũ ở mức báo động 2-3, có sông vượt báo động 3.

Ở Nam Bộ, trong nửa đầu tháng 10, mực nước đầu nguồn sông Cửu Long có khả năng xuất hiện một đợt nước lên. Đỉnh lũ trên sông Tiền tại Tân Châu và sông Hậu tại Châu Đốc cao hơn báo động 1 từ 0,1-0,3m, sau đó giảm dần từ nửa cuối tháng 10 đến tháng 12. Trong các đợt triều cường, mực nước tại các trạm hạ nguồn sông Cửu Long có thể đạt báo động 2 đến trên báo động 3.