'Bà trùm nghệ thuật' Mỹ đấu giá 3 tác phẩm gần 150 triệu USD

Agnes Gund tại căn hộ ở khu Upper East Side năm 2015. Bức tranh của Mark Rothko (bên trái) là một trong ba tác phẩm thuộc bộ sưu tập của bà sẽ được đưa ra đấu giá ngày 18/5. Ảnh: Michael Falco/The New York Times/Redux.

Agnes Gund từng là Chủ tịch Museum of Modern Art (MoMA) (New York, Mỹ), một trong những bảo tàng nghệ thuật hiện đại nổi tiếng nhất thế giới hơn 10 năm. Suốt cuộc đời, bà hiến tặng hơn 1.800 tác phẩm nghệ thuật cho các bảo tàng và tổ chức văn hóa.

Năm 2017, bà gây chú ý khi bán bức tranh yêu thích của họa sĩ Roy Lichtenstein với giá 165 triệu USD để để tài trợ cho một sáng kiến chống giam giữ quy mô lớn ở Mỹ.

Khi Agnes Gund qua đời ở tuổi 87 vào năm 2025, The New York Times từng đăng bài viết về hành trình thiện nguyện cả đời của bà với tiêu đề: “Is Agnes Gund the Last Good Rich Person?” (Agnes Gund có phải người giàu tử tế cuối cùng?).

Nhận định đó không phải không có cơ sở. Trong nhiều thập kỷ, Agnes Gund dành phần lớn tài sản cho nghệ thuật, các quỹ nghiên cứu AIDS và tổ chức bảo vệ quyền sinh sản. Sự hào phóng như vậy ngày càng hiếm thấy trong giới siêu giàu hiện nay, đặc biệt khi nhiều tỷ phú công nghệ ít quan tâm tới nghệ thuật và văn hóa hơn những thế hệ trước, theo CNN.

Đặt nghệ sĩ lên hàng đầu

Agnes Gund thường xuyên mua bán, trao tặng tác phẩm nghệ thuật để phục vụ các hoạt động thiện nguyện. Những năm cuối đời, bà đã cam kết hiến tặng phần lớn bộ sưu tập của mình cho các bảo tàng.

Tuy nhiên, 3 tác phẩm từng treo trong căn hộ của bà ở khu Upper East Side (New York, Mỹ), do Cy Twombly, Joseph Cornell và Mark Rothko sáng tác, được dự đoán có thể mang về gần 150 triệu USD trong phiên đấu giá nghệ thuật thế kỷ XX và XXI của Christie's tại New York ngày 18/5.

“Bà luôn đặt nghệ sĩ lên hàng đầu”, Sara Friedlander, Chủ tịch bộ phận Nghệ thuật Hậu chiến và Đương đại khu vực châu Mỹ của Christie’s, nhận xét. Theo bà, các mối quan hệ giữa Gund và nghệ sĩ chính là nền tảng giúp bà sở hữu nhiều tác phẩm đặc biệt.

Bức tranh Untitled của Cy Twombly. Ảnh: Christie's.

Năm 1964, Mark Rothko hoàn thành No.15 (Two Greens and Red Stripe) (Số 15 (Hai mảng xanh và sọc đỏ), bức tranh khổ lớn với những mảng màu đen, xanh thẫm và đường sọc đỏ nổi bật. Cũng trong năm đó, ông bắt đầu thực hiện 14 bức tranh tối màu cho Rothko Chapel ở Houston (Mỹ). Đây là loạt tác phẩm cuối cùng trước khi ông qua đời năm 1970.

Theo Christie's, Agnes Gund mua trực tiếp bức tranh này từ xưởng vẽ của Mark Rothko. Ban đầu, bà muốn tìm một tác phẩm có gam màu sáng hơn, nhưng Rothko đã gợi ý bức tranh hiện tại. Sau khi được đưa về bộ sưu tập cá nhân, tác phẩm gần như chưa từng rời khỏi căn hộ của Gund.

Ngoại lệ duy nhất là vào năm 1972, khi bà cho Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland mượn để trưng bày trong một tháng. Đây cũng là bảo tàng mà bà Gund thường ghé thăm khi còn nhỏ ở bang Ohio (Mỹ).

Năm 1988, Agnes Gund mua một bức tranh không đề của Cy Twombly, được ông sáng tác năm 1961, trong thời gian sinh sống ở Rome (Italy). Trong khi đó, tác phẩm của Joseph Cornell thuộc loạt tranh Medici (lấy cảm hứng từ gia tộc Medici ở Italy) được bà bổ sung vào bộ sưu tập từ năm 1980.

“Đó là những tác phẩm bà muốn sống cùng mỗi ngày”, Friedlander cho biết. Theo bà, khi bước vào phòng khách của Gund, người ta sẽ nhìn thấy tranh Rothko ở bên phải và tranh Twombly treo phía trên lò sưởi.

Mức định giá của cả ba tác phẩm đều tiệm cận kỷ lục đấu giá trước đây của các nghệ sĩ. Tranh của Twombly được dự đoán có thể đạt khoảng 60 triệu USD, trong khi bức của Joseph Cornell được ước tính khoảng 5 triệu USD.

No. 15 (Two Greens and Red Stripe) của Mark Rothko (bên trái) và Untitled (Medici Princess) của Joseph Cornell sắp được đưa ra đấu giá. Ảnh: Christie's.

Riêng bức của Rothko có mức định giá khoảng 80 triệu USD. Nếu vượt mốc 86,8 triệu USD của tác phẩm Orange, Red, Yellow (Cam, đỏ, vàng) vào năm 2012, đây có thể trở thành một trong những phiên đấu giá đáng chú ý nhất trong sự nghiệp của ông. Orange, Red, Yellow từng giữ kỷ lục là tác phẩm nghệ thuật đương đại đắt nhất được bán công khai vào thời điểm đó. Tại các giao dịch tư nhân, tranh của Rothko được cho là từng đạt mức 186 triệu USD.

Thúc đẩy thay đổi nghệ thuật

Bà bắt đầu gắn bó với MoMA từ năm 1967, khi tham gia hội đồng quốc tế của bảo tàng. Đây là tổ chức phi lợi nhuận được thành lập nhằm thúc đẩy hoạt động trao đổi nghệ thuật giữa Mỹ và các nước, vào giai đoạn New York dần trở thành trung tâm của giới nghệ thuật toàn cầu.

Sau đó, bà trở thành Chủ tịch MoMA vào năm 1991. Trong thời gian điều hành, bà giám sát dự án mở rộng bảo tàng trị giá 858 triệu USD, đồng thời thúc đẩy việc dành thêm không gian trưng bày cho các nghệ sĩ đương đại còn sống.

Ngoài MoMA, Agnes Gund còn có ảnh hưởng lớn tại nhiều tổ chức nghệ thuật khác. Bà từng tham gia hội đồng quản trị của Cleveland Museum of Art, Morgan Library & Museum, The Frick Collection, Andy Warhol Foundation và Robert Rauschenberg Foundation. Năm 2011, cựu Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm bà vào Hội đồng Nghệ thuật Quốc gia Mỹ.

Trong các dự án cá nhân, Gund được biết đến nhiều nhất với Studio in a School, chương trình đưa nghệ sĩ vào giảng dạy tại các trường học ở New York suốt hơn 50 năm, cùng quỹ Art for Justice Fund (A4J). Nguồn kinh phí của A4J đến từ việc bà bán bức tranh Masterpiece (Kiệt tác) của Roy Lichtenstein, sáng tác năm 1962.

Agnes Gund và Darren Walker của Ford Foundation tại sự kiện của Art for Justice Fund năm 2018. Ảnh: Joshua McHugh.

Năm 2022, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ phán quyết Roe v. Wade về quyền phá thai, Gund tiếp tục bán thêm một tác phẩm khác của Lichtenstein và dành toàn bộ số tiền thu được để hỗ trợ các tổ chức bảo vệ quyền sinh sản.

“Cần khiến mọi người quan tâm nhiều hơn tới những điều họ muốn thay đổi”, Agnes Gund chia sẻ tại một buổi thảo luận ở National Gallery of Art năm 2018. Theo bà, nghệ thuật có thể trở thành công cụ thúc đẩy thay đổi xã hội.

Một năm trước khi Gund qua đời, con gái bà, Catherine Gund, nói với Harper's Bazaar rằng mẹ mình vẫn dành gần như toàn bộ thời gian cho những hoạt động bà theo đuổi suốt nhiều năm. Theo Catherine Gund, mẹ bà tham gia rất nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng luôn hướng tới các giá trị như tính nhân văn, sự an toàn và quyền tự quyết của con người.

Sara Friedlander cho rằng dấu ấn lớn nhất của Gund trong giới nghệ thuật nằm ở mối quan hệ gần gũi với các nghệ sĩ. Thay vì chỉ tài trợ cho bảo tàng hay gắn tên mình với các khu trưng bày, bà trực tiếp hỗ trợ nghệ sĩ cả về tài chính lẫn đời sống tinh thần. Friedlander nhấn mạnh, cách làm của Gund cũng góp phần thay đổi cách giới nghệ thuật nhìn nhận về hoạt động thiện nguyện.

“Aggie hiểu rằng nghệ thuật có thể trở thành công cụ thúc đẩy công bằng xã hội”, Sara Friedlander nhận xét. Agnes Gund nhiều lần cho biết cảm giác day dứt về sự chênh lệch giàu nghèo là lý do khiến bà dành phần lớn cuộc đời cho các hoạt động thiện nguyện.

Dù có tầm ảnh hưởng lớn trong giới nghệ thuật, bà lại khác với hình ảnh thường thấy của những người nắm quyền lực. Nhiều người nhớ đến Gund bởi sự đồng cảm, tính cách giàu cảm xúc và dễ xúc động khi trò chuyện.

Sara Friedlander chia sẻ sự ra đi của Gund để lại khoảng trống lớn trong giới nghệ thuật: "Không ai làm được như bà ấy. Tôi hy vọng di sản đó sẽ tiếp tục được duy trì, bởi nó rất quan trọng với thế giới nghệ thuật".