Bắc Hà: Khám phá nhịp sống và vó ngựa kiêu hãnh trên cao nguyên trắng

Bắc Hà (Lào Cai) không chỉ nổi tiếng với những mùa hoa mận Tam hoa dệt thảm trắng tinh khôi mà còn ghi dấu ấn bởi nhịp vó ngựa kiêu hãnh. Kể từ tháng 7/2025, sau khi Lào Cai và Yên Bái sáp nhập thành tỉnh Lào Cai mới vận hành theo mô hình chính quyền hai cấp, vùng đất này đã khoác lên mình luồng sinh khí mới nhưng vẫn giữ vẹn nguyên hồn cốt của những phiên chợ vùng cao.

Phiên chợ gia súc bên dòng Nậm Cáy

Dòng suối Nậm Cáy lững lờ trôi như chứng nhân cho sự thay đổi của vùng cao nguyên trắng. Chợ gia súc Bắc Hà hiện nay đã chuyển sang họp vào thứ Bảy, tạo nên một chuỗi trải nghiệm văn hóa khép kín: sáng đi chợ gia súc, chiều xem đua ngựa và tối dạo chợ đêm. Từ 5h sáng, trong làn sương mù đặc quánh, tiếng vó ngựa dồn dập trên đường nhựa đã phá tan sự tĩnh mịch của thung lũng, mở đầu cho một ngày hội náo nhiệt.

Trong không gian nồng mùi cỏ tươi, việc mua bán diễn ra nhanh chóng và thân tình. Những chú ngựa từ Thải Giàng Phố đến Tuyên Quang, Phú Thọ đều quy tụ về đây. Với người vùng cao, việc đưa ngựa ra chợ từ khi còn non không chỉ để bán mà còn là cách để ngựa "rạn người", giúp chúng quen với tiếng ồn và sự đông đúc trước khi bước vào những đấu trường chuyên nghiệp.

Nghệ thuật chọn ngựa và di sản ba thế hệ

Việc chọn một chiến mã thực thụ tại Bắc Hà là cả một pho kiến thức "mã học" được đúc kết qua nhiều thế hệ. Theo những nài ngựa kinh nghiệm như ông Lâm Văn Thàng, ngựa tốt phải là giống bản địa, có ức rộng để buồng phổi lớn và bốn móng tròn đều như bát úp để giữ thăng bằng. Đặc biệt, người dân địa phương có quan niệm không đưa ngựa bạch đi đua vì đặc tính thị lực của chúng thường bị ảnh hưởng dưới nắng gắt.

Tại thung lũng Na Hối, gia đình anh Thàn Văn Duy là minh chứng cho sự tiếp nối đam mê vó ngựa. Từ người cha là cựu kỵ sĩ lừng lẫy Thàn Văn Dùng đến thế hệ của Duy – người đang vận hành Câu lạc bộ ngựa Bắc Hà với 50 thành viên, tình yêu với loài vật này đã thấm vào máu thịt. Hiện nay, mô hình "Bắc Hà Horse Farmstay" của gia đình anh cho phép du khách trải nghiệm cảm giác "ngủ cùng ngựa, thức cùng hoa" giữa những vườn mận cổ thụ.

Những "chiến mã thương hiệu" trên đường đua

Điểm độc đáo của giải đua ngựa Bắc Hà hiện nay là sự kết hợp giữa truyền thống và kinh tế du lịch. Những chú ngựa giờ đây trở thành "đại sứ thương hiệu" di động khi mang trên mình logo của các nhà hàng, khách sạn địa phương. Nguồn tài trợ này giúp các nài ngựa có chi phí duy trì chế độ chăm sóc đặc biệt, bao gồm cỏ tươi, ngô hạt nấu chín trộn trứng gà và mật ong để bồi bổ cơ bắp.

Kỹ thuật điều khiển ngựa của nài ngựa vùng cao cũng vô cùng đặc biệt. Họ cưỡi ngựa không cần yên, dùng đôi chân trần kẹp chặt vào hông ngựa. Đây là thử thách đòi hỏi sự dũng cảm và khéo léo, đặc biệt là khi phải điều khiển ngựa phi tốc độ cao trên những đoạn đường nhựa thảm có khúc cua gắt.

Sức hấp dẫn từ giải đấu hàng tuần

Từ ngày 15/11/2025, đua ngựa đã trở thành hoạt động định kỳ hằng tuần tại sân vận động Bắc Hà, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Không khí tại khán đài luôn náo nhiệt với sắc màu thổ cẩm và những gùi hoa cải vàng rực rỡ. Với nhiều du khách quốc tế, tinh thần hoang sơ và thuần khiết của cuộc đua là điều tạo nên sức hút khó cưỡng cho vùng đất này.

Việc chuyên nghiệp hóa giải đấu không chỉ tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý và phát triển kinh tế bền vững cho bà con. Khi hoàng hôn buông xuống trên các đỉnh núi đá vôi, những chú tuấn mã lại trở về với chế độ chăm sóc đặc biệt, sẵn sàng cho những hành trình tiếp theo giữa cao nguyên trắng.

Tuệ Nhân