Bắc Hà: Trải nghiệm nhịp đập vó ngựa và văn hóa phiên chợ cao nguyên trắng

Bắc Hà (Lào Cai) hiện nay không chỉ là điểm đến của những mùa hoa mận trắng mà còn là trung tâm bảo tồn văn hóa kỵ hành độc đáo nhất miền Bắc. Kể từ tháng 11/2025, địa phương này đã thực hiện bước đi táo bạo khi chuyển đổi giải đua ngựa truyền thống thành sự kiện định kỳ vào chiều thứ Bảy hàng tuần, tạo nên một chuỗi trải nghiệm xuyên suốt từ phiên chợ gia súc đến trường đua rực lửa.

Nhịp sống sớm bên dòng Nậm Cáy

Vào mỗi sáng thứ Bảy, khu vực ven suối Nậm Cáy trở thành tâm điểm với phiên chợ gia súc lớn nhất khu vực. Trong làn sương mù đặc quánh của vùng cao nguyên trắng, tiếng vó ngựa nện xuống mặt đường nhựa phá tan sự tĩnh lặng của thung lũng từ 5h sáng. Đây là nơi hội tụ của những nài ngựa và thương lái từ khắp các ngả đường Thải Giàng Phố, Bản Phố hay thậm chí từ Tuyên Quang, Phú Thọ.

Sớm thứ Bảy, phiên chợ gia súc ven suối Nậm Cáy bừng tỉnh trong làn sương mù.

Việc chọn ngựa tại đây là một môn nghệ thuật được đúc kết từ sương gió. Theo những nài ngựa kinh nghiệm như ông Lâm Văn Thàng, một chiến mã thực thụ phải là giống bản địa để chịu được sương muối và leo dốc bền bỉ. Người mua thường kiểm tra răng để đoán tuổi, xem ức ngựa để đánh giá dung tích phổi và quan sát bốn móng tròn đều để đảm bảo sự thăng bằng khi phi nước đại.

Ngựa được đưa ra chợ từ lúc còn non để làm quen với tiếng ồn đám đông.

Giống ngựa bản địa Bắc Hà nổi tiếng với khả năng chịu đựng khắc nghiệt.

Di sản ba thế hệ và mô hình du lịch mới

Tại thung lũng Na Hối, câu chuyện về vó ngựa được nối dài qua nhiều thế hệ. Gia đình anh Thàn Văn Duy, Chủ nhiệm Câu lạc bộ ngựa Bắc Hà, là minh chứng cho sự kết hợp giữa truyền thống và tư duy hiện đại. Trong khi người cha - ông Thàn Văn Dùng từng là kỵ sĩ lừng lẫy những năm 2012-2014, thì anh Duy lại tập trung vào vai trò quản lý và phát triển mô hình "Horse Farmstay".

Ông Thàn Văn Dùng chăm sóc chú ngựa đen phục vụ khách du lịch.

Mô hình lưu trú mới cho phép du khách trải nghiệm cảm giác "ngủ cùng ngựa, thức cùng hoa" ngay giữa vườn mận cổ thụ. Đây là hướng đi bền vững giúp tăng thu nhập cho người dân địa phương vượt xa việc canh tác nông nghiệp thuần túy. Những chú ngựa nay không chỉ thồ hàng mà còn trở thành "đại sứ du lịch", gắn kết cộng đồng và bảo tồn nguồn gen quý.

Chiến mã thương hiệu trên đường đua không yên

Điểm độc đáo nhất của đua ngựa Bắc Hà chính là kỹ thuật cưỡi ngựa không yên. Các kỵ sĩ chân đất phải dùng đôi chân trần kẹp chặt vào hông ngựa, điều khiển bằng bản năng và sự thấu hiểu con vật. Để chuẩn bị cho giải đấu, ngựa được chăm sóc với chế độ đặc biệt bao gồm cỏ tươi, ngô nấu chín trộn trứng gà và mật ong để bồi bổ cơ bắp.

Ngựa Bắc Hà nhỏ gọn, nhanh nhẹn, thích hợp với lối đua không yên.

Kỹ thuật nài ngựa đòi hỏi sự dẻo dai và lòng dũng cảm.

Đáng chú ý, các nài ngựa hiện nay đã rất nhạy bén trong việc làm kinh tế khi biến hông ngựa thành không gian quảng bá cho các nhà hàng, khách sạn địa phương. Nguồn tài trợ này giúp họ duy trì đàn ngựa - một thú chơi tốn kém với chi phí thức ăn ước tính khoảng 2-3 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi chú ngựa đua.

Sức hút từ trường đua rực rỡ sắc màu

Đúng 15h30 chiều thứ Bảy, sân vận động Bắc Hà bùng nổ trong tiếng hò reo và sắc màu thổ cẩm. Các giải đua hàng tuần quy tụ 32 nài ngựa xuất sắc nhất, tranh tài qua các vòng loại để chọn ra nhà vô địch trong tháng. Không khí náo nhiệt tại đây được du khách quốc tế ví như giải đua Palio di Siena nổi tiếng của Italy nhưng mang tinh thần hoang sơ và thuần khiết hơn.

Sân vận động Bắc Hà nóng lên trước giờ khai cuộc với sắc màu văn hóa đặc trưng.

Những vòng đua kịch tính thu hút đông đảo du khách thập phương.

Theo ông Giàng A Hải, Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao - Truyền thông Bắc Hà, việc chuyên nghiệp hóa giải đấu là quyết sách táo bạo nhằm thúc đẩy bà con giữ đàn ngựa và phát triển kinh tế bền vững. Doanh thu từ vé vào cửa trong những dịp cao điểm đạt khoảng 60 triệu đồng, góp phần hỗ trợ ngược lại cho các kỵ sĩ và duy trì sức nóng du lịch cho cao nguyên trắng quanh năm.

PHỐ HỘI