Bắc Ninh: Xây dựng hương ước sát thực tiễn, vì lợi ích cộng đồng

Khơi dậy tinh thần tự giác, tự nguyện

Với những quy định cụ thể về trách nhiệm và quyền lợi của các thành viên trong cộng đồng, hương ước được xem là một công cụ quản lý mềm hiệu quả, khơi dậy tinh thần tự giác, tự nguyện của mỗi người dân, góp phần gìn giữ thuần phong mỹ tục và các giá trị văn hóa truyền thống. Ở những làng quê có truyền thống lâu đời, hương ước không chỉ góp phần duy trì trật tự, nền nếp mà còn điều hòa quan hệ giữa các thành viên, khơi dậy trách nhiệm với công việc chung bằng những quy tắc ứng xử đã được cộng đồng thừa nhận.

Các ban, ngành, đoàn thể tổ dân phố Đức Thịnh (phường Hiệp Hòa) chúc mừng ra mắt Câu lạc bộ trống hội Thăng Long.

Là vùng đất cổ, trải qua nhiều lần thay đổi về tổ chức hành chính, tổ dân phố Đức Thịnh (phường Hiệp Hòa) hiện có hơn 700 hộ dân. Đơn vị này vừa hoàn thành rà soát, bổ sung quy ước mới gồm 4 chương, 26 điều.

Ông Nguyễn Văn Lịch, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đức Thịnh cho biết, điểm quan trọng trong lần sửa đổi này là các quy định được cập nhật theo chủ trương, chính sách hiện hành và sát hơn với thực tiễn đời sống. Bên cạnh những nội dung mới về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, quy ước còn điều chỉnh các vấn đề về quản lý đất đai, sử dụng nghĩa trang nhân dân, tổ chức sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tại chùa làng, điếm làng. Ông Lịch chia sẻ: "Kinh nghiệm ở Đức Thịnh cho thấy, khi người dân được bàn bạc, đồng thuận và tự giác thực hiện, quy ước thực sự trở thành nền tảng cho việc tự quản, gắn kết cộng đồng và tạo thuận lợi trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh ở khu dân cư. Cũng nhờ vậy mà nhiều năm nay, Đức Thịnh không xảy ra kiện tụng, tranh chấp".

Việc sửa đổi, bổ sung hương ước sau sáp nhập thôn, tổ dân phố không có nghĩa là xóa nhòa những khác biệt văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ ở các khu dân cư cũ. Điều quan trọng là xác lập được những nguyên tắc chung để cộng đồng cùng thực hiện, đồng thời bảo tồn những phong tục, nét đẹp truyền thống.

Sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước là yêu cầu thích ứng với những thay đổi về quản lý dân cư, đồng thời củng cố nền tảng văn hóa, vun đắp niềm tin và trách nhiệm giữa các thành viên trong cộng đồng để những giá trị tốt đẹp được tiếp nối trong đời sống hiện đại, góp phần xây dựng khu dân cư đoàn kết, văn minh và phát triển bền vững.

Tại phường Tiên Du, thôn Đình Cả và thôn Duệ Nam sau khi hợp nhất thành thôn Nội Duệ, hiện là tổ dân phố Nội Duệ, có quy mô hơn 1.600 hộ dân với trên 5.800 nhân khẩu. Bên cạnh yêu cầu thống nhất trong quản lý và tổ chức các hoạt động cộng đồng, đơn vị còn đứng trước bài toán dung hòa những nét riêng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Tổ trưởng tổ dân phố Nội Duệ cho biết: Trên địa bàn hiện có 2 chùa, 2 đình, 2 lễ hội khác nhau. Vì vậy, trong quá trình xây dựng quy ước chung, những nội dung liên quan đến phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường hay chuyển đổi số có thể thống nhất thực hiện. Còn lại, những nội dung liên quan đến tín ngưỡng thờ thành hoàng, nghi lễ và tổ chức lễ hội truyền thống cần phải dựa trên nguyên tắc kế thừa, tôn trọng bản sắc. Ông Bình nhấn mạnh: "Những gì thuộc về phong tục, tín ngưỡng của mỗi làng cần được tôn trọng. Mục tiêu là tạo sự thống nhất, đoàn kết trong cộng đồng dân cư mới nhưng vẫn giữ gìn được những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của từng cụm dân cư".

Gắn kết cộng đồng, giữ gìn bản sắc

Việc sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước sau sáp nhập thôn, tổ dân phố không có nghĩa là xóa nhòa những khác biệt văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ ở các khu dân cư cũ. Điều quan trọng là xác lập được những nguyên tắc chung để cộng đồng cùng thực hiện, đồng thời bảo tồn những phong tục, nét đẹp truyền thống. Theo đánh giá của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn thành phố Bắc Ninh thời gian qua có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần duy trì, gìn giữ những phong tục, tập quán tiến bộ.

Lễ hội truyền thống tại đình Đình Cả (tổ dân phố Nội Duệ, phường Tiên Du).

Nhận thức của cấp ủy, chính quyền và các cơ quan, đoàn thể về vị trí, vai trò của hương ước, quy ước trong quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư từng bước được nâng lên. Nhiều hương ước, quy ước đã phản ánh nếp nghĩ, lối sống của người dân, phù hợp với đặc điểm địa phương và yêu cầu của tình hình mới, gắn với Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" cùng các phong trào thi đua ở cơ sở.

Theo bà Nguyễn Thị Huyền, Phó Trưởng Phòng Quản lý Văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sức mạnh của hương ước không nằm ở những quy định mang tính áp đặt, mà ở khả năng nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm và niềm tin trong cộng đồng. Để hương ước, quy ước thực sự đi vào đời sống, cần gắn việc thực hiện với trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, phát huy vai trò của người cao tuổi, người có uy tín và các tổ chức tự quản ở khu dân cư. Những quy định đã được cộng đồng thống nhất cần được tuyên truyền bằng hình thức gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm dân cư. Khi mỗi người dân tự giác thực hiện, mỗi cộng đồng chủ động gìn giữ những giá trị tốt đẹp và cùng vun đắp nền nếp chung, hương ước, quy ước sẽ trở thành động lực thúc đẩy tinh thần tự quản, tạo đồng thuận và xây dựng khu dân cư văn minh, giàu bản sắc.