Bác sĩ cảnh báo nguy cơ khủng hoảng tâm lý sau kỳ thi tốt nghiệp

Căng thẳng tâm lý sau thi

Ngay sau khi kết thúc kỳ thi tốt nghiệp THPT, gia đình chị Nguyễn Thu Thủy (Hai Bà Trưng, Hà Nội) tổ chức bữa tiệc nhỏ để cô con gái được thoải mái tâm lý. "Vợ chồng mình vẫn nói với con, bản thân con đã nỗ lực hết sức cho kỳ thi rồi thì dù kết quả ra sao thì cả gia đình cũng luôn ủng hộ con. Mặc dù con không nói nhưng mình vẫn cảm nhận được trong ánh mắt của con có sự lo lắng nhất định vì theo lời con bài thi môn Toán không được như ý", chị Thủy chia sẻ.

Gia đình là điểm tựa để các sĩ tử vượt qua kỳ thi tốt nghiệp THPT (ảnh: Đặng Ngân).

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, trái với kỳ vọng, nhiều học sinh không cảm thấy nhẹ nhõm sau khi thi xong. Thay vào đó là cảm giác trống rỗng. Khi mục tiêu duy nhất trong nhiều năm đột ngột biến mất, các em rơi vào trạng thái mất phương hướng. Giai đoạn chờ điểm thi thường là đỉnh điểm của căng thẳng tâm lý. Áp lực không chỉ đến từ bản thân mà còn từ gia đình và môi trường xung quanh. Chỉ một sai lệch nhỏ về điểm số cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội vào đại học, khiến nỗi lo càng trở nên nặng nề.

Các nghiên cứu tại TP.HCM cho thấy tỷ lệ học sinh có biểu hiện lo âu và trầm cảm ở mức đáng báo động. Chỉ một phần nhỏ không có triệu chứng. Trong khi đó, nhiều em rơi vào mức độ lo âu nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng.

Thực tế, ghi nhận có trường hợp học sinh chỉ thiếu 0,02 điểm so với điểm chuẩn dự kiến nhưng rơi vào trạng thái mất ngủ, khóc đêm và được chẩn đoán trầm cảm. Một số em khác hình thành hành vi cưỡng chế, liên tục kiểm tra thông tin điểm số, không thể kiểm soát suy nghĩ tiêu cực. Đáng lo hơn, việc phụ huynh lo lắng quá mức có thể vô tình làm tăng áp lực cho con.

Ngoài ra, khi kỳ thi kết thúc, áp lực biến mất đột ngột, nồng độ cortisol giảm nhanh, khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái trống. Đây chính là lúc virus, vi khuẩn dễ tấn công. Đồng thời, các phản ứng viêm bị kìm nén trước đó bắt đầu bùng phát, dễ xuất hiện cảm cúm, đau đầu, đau cơ, viêm họng, rối loạn tiêu hóa. Một số trường hợp nặng hơn có thể khởi phát bệnh tự miễn, viêm da hoặc hội chứng ruột kích thích. Đây là biểu hiện điển hình của “hiệu ứng thả lỏng” khi cơ thể sụp xuống sau thời gian dài gồng mình.

Cần làm gì để bảo vệ sức khỏe sĩ tử?

BS Hoàng cho biết: Không phải mọi biểu hiện sau thi đều nguy hiểm. Cảm giác mệt mỏi nhẹ, hụt hẫng hoặc lo lắng thoáng qua là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng, việc thăm khám chuyên khoa là cần thiết. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm mất ngủ kéo dài, sụt cân nhanh, đau đầu dữ dội, thu mình hoàn toàn, hoặc xuất hiện ý nghĩ tiêu cực. Đây là những biểu hiện không nên xem nhẹ.

Theo BS Hoàng, về thể chất, các em học sinh không nên nghỉ ngơi hoàn toàn một cách thụ động. Các hoạt động nhẹ như đi bộ, vận động ngắn hoặc tham gia trò chơi trí tuệ giúp duy trì hoạt động của hệ miễn dịch. Đồng thời, việc ngủ đủ giấc và giữ vệ sinh đường hô hấp cũng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn này.

Bên cạnh đó, chế độ ăn cần được kiểm soát chặt chẽ. Thực phẩm nên sạch, giàu dinh dưỡng, hạn chế đường tinh luyện và đồ ăn chế biến sẵn. Điều này giúp tăng cường miễn dịch và hỗ trợ phục hồi năng lượng.

Về tâm lý, việc thiết lập "mục tiêu nhỏ" mỗi ngày là một giải pháp hiệu quả. Thay vì để bản thân rơi vào trạng thái trống rỗng, học sinh có thể học kỹ năng mới, tham gia hoạt động thể thao hoặc quay lại sở thích cá nhân.

"Gia đình đóng vai trò then chốt. Việc liên tục nhắc đến điểm số hoặc so sánh với người khác có thể làm tình trạng tồi tệ hơn. Thay vào đó, phụ huynh nên tạo môi trường hỗ trợ, giúp con hiểu rằng kỳ thi không phải là thước đo duy nhất của giá trị cá nhân. Trong trường hợp cần thiết, học sinh nên được tiếp cận với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần", ông Hoàng nhấn mạnh.