Bài 1: Cải cách - mệnh lệnh của phát triển

Đó là những cuộc cải cách không chỉ làm thay đổi bộ máy, mà làm thay đổi cách bộ máy vận hành; không chỉ sắp xếp lại tổ chức, mà kiến tạo một phương thức quản trị mới phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại.

Đối với Lào Cai, ngày 01/7/2025 là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt. Lần đầu tiên, hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái hợp nhất thành một đơn vị hành chính mới; đồng thời, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, thay thế mô hình ba cấp đã duy trì trong nhiều thập niên.

Ngày 30/6/2025, đồng chí Trần Lưu Quang - Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương (hiện là Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIV, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh) đã trao các quyết định về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; thành lập Đảng bộ tỉnh Lào Cai; chỉ định Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Bí thư và các Phó Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai nhiệm kỳ 2020 - 2025; các quyết định đối với Chủ tịch, các Phó Chủ tịch HĐND, Trưởng các ban của HĐND tỉnh; Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai; cùng Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai.

Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính hay tổ chức bộ máy, mà là cuộc cải cách toàn diện nhất về phương thức quản trị địa phương, từ mô hình tổ chức, cơ chế phân cấp, phân quyền đến trách nhiệm thực thi công vụ.

Chưa có tiền lệ trong lịch sử để tham khảo. Chưa có mô hình hoàn chỉnh để sao chép, quá trình triển khai đặt ra nhiều băn khoăn về khả năng vận hành của bộ máy mới, năng lực của chính quyền cấp xã cũng như chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Những câu hỏi đó chỉ có thể được trả lời bằng thực tiễn.

Sau một năm vận hành, dù chưa đủ thời gian để đánh giá toàn diện, thực tiễn bước đầu cho thấy bộ máy mới cơ bản hoạt động ổn định; những đổi thay trong tư duy điều hành, trong trách nhiệm công vụ được đề cao hơn và hiệu quả phục vụ từng bước được cải thiện.

Một góc của Trung tâm tỉnh Lào Cai hôm nay.

Quan trọng hơn, cuộc cải cách đang tạo nền tảng cho một mô hình quản trị phù hợp hơn với yêu cầu phát triển, nơi quyền lực được phân định rõ hơn, trách nhiệm được xác lập cụ thể hơn, khoảng cách giữa chính quyền với người dân được rút ngắn hơn và hiệu quả phục vụ trở thành thước đo năng lực của bộ máy công quyền. Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau hợp nhất, quy mô kinh tế, dân số và địa bàn quản lý đều lớn hơn, năng lực quản trị trở thành yếu tố quyết định khả năng huy động nguồn lực, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương.

Vì vậy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, mà hướng tới nâng cao hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước; rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng tính chủ động của cơ sở và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Đó cũng là yêu cầu tất yếu đặt ra đối với Lào Cai trong giai đoạn phát triển mới.

Nhìn từ góc độ đó, cuộc cải cách ở Lào Cai không chỉ là sự sắp xếp lại tổ chức hành chính, mà là bước chuyển về tư duy quản trị, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của địa phương.

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy và các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy kiểm tra trong chuyến công tác tại cửa khẩu Quốc tế đường bộ số II Kim Thành.

Trong nhiều năm qua, cải cách tổ chức bộ máy luôn được Đảng xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quá trình đổi mới hệ thống chính trị. Trong bối cảnh phát triển mới, năng lực cạnh tranh của một địa phương ngày càng phụ thuộc vào chất lượng quản trị nhà nước. Một quyết định nhanh hay chậm, một thủ tục hành chính thuận lợi hay rườm rà, một cơ chế phối hợp hiệu quả hay chồng chéo... đều có thể tạo nên khác biệt trong thu hút đầu tư, giải phóng nguồn lực và thúc đẩy phát triển.

Đối với Lào Cai, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết sau hợp nhất. Mô hình chính quyền địa phương ba cấp đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình với những thành công nhất định, song còn bộc lộ những hạn chế khi quy trình xử lý công việc phải qua nhiều cấp trung gian, làm kéo dài thời gian giải quyết, gia tăng chi phí và giảm khả năng phản ứng trước yêu cầu của thực tiễn.

Đồng chí Hoàng Giang, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh kiểm tra mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở phường Nghĩa Lộ.

Thực tiễn phát triển của nhiều địa phương trong và ngoài nước cho thấy, nơi nào bộ máy hành chính phản ứng nhanh hơn với yêu cầu của thực tiễn, nơi đó có khả năng huy động nguồn lực tốt hơn, cải thiện môi trường đầu tư hiệu quả hơn và tạo được niềm tin lớn hơn đối với người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, cải cách bộ máy không chỉ là yêu cầu về tổ chức hành chính mà còn là giải pháp nâng cao năng lực quản trị và thúc đẩy phát triển.

Đối với tỉnh Lào Cai sau hợp nhất, khi quy mô địa bàn, dân số và yêu cầu quản lý đều mở rộng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được lựa chọn nhằm phân định rõ thẩm quyền, rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy và tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở.

Thường trực Tỉnh ủy kiểm tra tiến độ thi công Dự án Nhà ở xã hội Yên Ninh và hạ tầng Khu công nghiệp Trấn Yên.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh kiểm tra tiến độ dự án hạ tầng Khu công nghiệp Trấn Yên.

Nếu chỉ nhìn vào việc giảm một cấp hành chính, có thể coi đây là một cuộc sắp xếp tổ chức. Nhưng nhìn từ góc độ quản trị, đó là sự thay đổi căn bản trong cách vận hành quyền lực nhà nước. Khi quyền hạn được giao nhiều hơn cho cơ sở, trách nhiệm được xác định rõ hơn và chuyển đổi số được đẩy mạnh, thay thế dần phương thức quản lý thủ công, khoảng cách giữa lãnh đạo với cơ sở được thu hẹp, năng lực điều hành được nâng lên. Đây chính là tinh thần cốt lõi của cuộc cải cách.

Tuy nhiên, trên thực tế, để chuyển từ tư duy sang hành động là cả một hành trình đầy thử thách. Tại Lào Cai, thách thức càng lớn khi địa phương đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ có quy mô chưa từng có: hợp nhất hai tỉnh và tổ chức lại toàn bộ hệ thống chính quyền theo mô hình hai cấp. Quá trình này tác động đến toàn bộ hệ thống chính trị, trực tiếp đến hàng nghìn cán bộ, công chức, viên chức và ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người dân.

Chính vì vậy, ý nghĩa của cuộc cải cách không chỉ nằm ở việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy, sơ đồ tổ chức, mà còn là tư duy quản trị, phương thức điều hành và văn hóa thực thi công vụ. Đây mới là phần khó nhất của mọi cuộc cải cách, đồng thời cũng là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của cả quá trình.

Khác với những lần điều chỉnh tổ chức trước đây chỉ diễn ra ở từng lĩnh vực hoặc từng đơn vị, Lào Cai đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ có quy mô lớn: hợp nhất hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, đồng thời tổ chức lại toàn bộ hệ thống chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp. Quá trình này tác động đến toàn bộ hệ thống chính trị, từ cấp tỉnh đến cơ sở.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh kiểm tra và thăm Nhà máy Dâu tằm tơ Yên Bái.

Quy mô của cuộc cải cách được thể hiện rõ qua những con số, cho thấy quyết tâm chính trị rất lớn trong việc đổi mới phương thức quản trị. Nếu trước khi sắp xếp, trên địa bàn hai tỉnh có 18 đơn vị hành chính cấp huyện và 319 xã, phường, thị trấn thì sau hợp nhất chỉ còn 99 xã, phường; 220 đơn vị hành chính cấp xã được tổ chức lại, giảm gần 69%. Cùng với đó, 292 đầu mối cơ quan, đơn vị được rà soát, sắp xếp và hơn 4.400 cán bộ, công chức, viên chức chịu tác động trực tiếp.

Tuy nhiên, phía sau những con số là sự thay đổi của con người. Nhiều cán bộ sau hàng chục năm gắn bó với cơ quan cũ phải bắt đầu lại trong một môi trường hoàn toàn mới. Có người rời nơi mình đã quen thuộc để nhận nhiệm vụ ở địa bàn khác. Có người từ vị trí quản lý trở thành cán bộ chuyên môn. Có người tự nguyện nghỉ công tác trước tuổi để tạo điều kiện cho việc sắp xếp tổ chức. Không ít gia đình chấp nhận cảnh vợ chồng xa nhau, con nhỏ gửi ông bà chăm sóc để người thân yên tâm nhận nhiệm vụ tại đơn vị mới. Những hy sinh ấy không xuất hiện trong các bảng thống kê hay báo cáo hành chính. Nhưng chính chúng lại là phần khó khăn nhất của mọi cuộc cải cách.

Đó cũng là lý do vì sao, trong suốt quá trình triển khai, điều Lào Cai quan tâm không chỉ là tiến độ sắp xếp tổ chức mà còn là giữ vững sự ổn định của toàn hệ thống.

Bên cạnh đó, yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai không chỉ là hoàn thành việc sắp xếp tổ chức, mà còn phải bảo đảm hoạt động của bộ máy diễn ra liên tục, không làm gián đoạn việc giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp và không tạo khoảng trống trong quản lý nhà nước.

Thực tiễn sau một năm cho thấy mục tiêu đó cơ bản đã đạt được. Ngay khi mô hình mới đi vào hoạt động, các cơ quan nhanh chóng kiện toàn tổ chức, ban hành quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ và vận hành theo cơ chế mới. Những khó khăn ban đầu từng bước được khắc phục, hoạt động quản lý nhà nước được duy trì thông suốt, trong khi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh vẫn được triển khai theo kế hoạch.

Điều đáng ghi nhận hơn cả là cuộc cải cách diễn ra trong bối cảnh tỉnh vẫn phải đồng thời thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, tổ chức thành công nhiều sự kiện chính trị quan trọng và duy trì nhịp tăng trưởng. Điều đó cho thấy năng lực lãnh đạo, điều hành của cấp ủy, chính quyền các cấp không bị gián đoạn bởi quá trình sắp xếp tổ chức; ngược lại, chính quá trình cải cách đã tạo ra động lực mới để nâng cao hiệu lực quản trị.

Qua quá trình vận hành, kết quả đạt được không chỉ thể hiện ở việc hoàn thành sắp xếp bộ máy, mà còn ở sự thay đổi trong phương thức điều hành, nâng cao tính chủ động, trách nhiệm và khả năng phối hợp giữa các cấp chính quyền. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong giai đoạn tiếp theo.

Một năm là khoảng thời gian chưa đủ dài để đánh giá trọn vẹn một cuộc cải cách có quy mô lớn và mức độ tác động sâu rộng như việc tổ chức lại chính quyền địa phương. Nhiều yêu cầu về hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, phát triển hạ tầng số và đổi mới phương thức quản trị vẫn đang tiếp tục đặt ra. Tuy nhiên, thực tiễn bước đầu đã cho thấy mô hình mới vận hành ổn định, hoạt động quản lý nhà nước được duy trì liên tục, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo đảm, các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội không bị gián đoạn.

Thực tiễn cho thấy, việc tinh gọn bộ máy không làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Mà ngược lại, khi thẩm quyền được phân định rõ hơn, trách nhiệm được giao trực tiếp hơn và quy trình xử lý công việc được rút ngắn, nhiều vấn đề được giải quyết ngay từ cơ sở, nhiều nguồn lực được khơi thông nhanh hơn cho phát triển.

Nhìn từ góc độ ấy, việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp ở Lào Cai mới là bước khởi đầu của quá trình đổi mới. Bộ máy đã được thiết lập, cơ chế vận hành từng bước hoàn thiện, nhưng hiệu quả của mô hình sẽ tiếp tục được kiểm chứng trong quá trình thực tiễn.

Một góc Sa Pa hôm nay.

Đó cũng là chặng đường mà Lào Cai đang bước vào. Một bộ máy mới chỉ thực sự chứng minh được giá trị khi vượt qua sức ép của thực tiễn; khi những quyết định được đưa ra nhanh hơn nhưng vẫn đúng pháp luật; khi quyền hạn được mở rộng nhưng trách nhiệm cũng rõ ràng hơn; khi người dân cảm nhận rõ sự thay đổi không phải qua những khẩu hiệu, mà trong từng thủ tục hành chính, từng dịch vụ công và từng lần tiếp xúc với chính quyền.

Cuộc cải cách vì thế chưa thể xem là đã hoàn thành. Nó mới bắt đầu bằng việc sắp xếp lại bộ máy. Và sẽ chỉ thành công khi kiến tạo được một nền quản trị hiện đại, minh bạch, gần dân và đủ năng lực dẫn dắt sự phát triển của một Lào Cai mới trong những năm tới. Đó cũng là thử thách lớn nhất của cuộc cải cách. Và chính từ những thử thách ấy, bản lĩnh của bộ máy mới sẽ tiếp tục được kiểm chứng trong thực tiễn.

Bài 2: Thử lửa một cuộc cải cách