Bài 1: Người dân 'vật lộn' với nắng nóng

Hà Nội đang trải qua một đợt nắng nóng gay gắt nhất nhiều thập kỷ.

Nhiều ngày nay, TP Hà Nội đang trải qua một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất nhiều thập kỷ, nơi cái nóng không chỉ là cảm giác thời tiết mà trở thành áp lực hiện hữu đè lên hạ tầng điện, đời sống đô thị và sức chịu đựng của con người.

Trong ký ức của một số người lớn tuổi, những đợt nóng dữ dội tại Miền Bắc từng xuất hiện vào các năm 1972 hay 1983. Nhưng hơn 40 năm sau, cái nóng hôm nay dường như ngột ngạt hơn bởi thành phố đã khác. Những hồ ao dần bị thay thế bởi bê tông, kính và nhựa đường. Các khối chung cư cao tầng ken dày, điều hòa chạy suốt ngày đêm, hàng triệu động cơ và thiết bị điện liên tục xả nhiệt khiến Hà Nội giống như một “đảo nhiệt” khổng lồ.

Trong căn phòng trọ rộng khoảng chục mét vuông ở phường Cầu Giấy - Nguyễn Minh Đức, sinh viên năm thứ ba một trường đại học tại Hà Nội, gần như thức trắng nhiều đêm liên tiếp vì nóng. Căn gác xép lợp tôn tích nhiệt suốt cả ngày, đến nửa đêm tường vẫn hầm hập như phả lửa.

“Có hôm mất điện khoảng gần một tiếng lúc 1 giờ sáng, cả dãy trọ ùa hết ra hành lang ngồi. Trong phòng bí bách không thở nổi”, Đức kể. Chiếc điều hòa cũ được cả ba sinh viên trong phòng “cân não” trước mỗi lần bật vì tiền điện tăng quá nhanh. Những ngày cao điểm, họ phải chuyển sang chế độ hẹn giờ, thay nhau ngủ gần quạt.

Di chuyển trên các tuyến phố giờ cao điểm là "cực hình" với nhiều người dân Hà Nội. (Ảnh: Đình Huy)

Còn chị Hoàng Thu Trang, nhân viên văn phòng làm việc tại một doanh nghiệp bất động sản trên đường Phạm Hùng cho biết chưa năm nào chị cảm thấy mùa hè Hà Nội khắc nghiệt như năm nay. Mỗi ngày đi làm giống như “di chuyển giữa hai luồng nhiệt cực đoan”: ngoài đường nóng bỏng rát, trong văn phòng điều hòa lạnh sâu.

“Buổi trưa bước ra khỏi tòa nhà có cảm giác như bị hơi nóng táp thẳng vào mặt. Xe để ngoài trời chỉ vài tiếng mà chạm vào yên xe là bỏng rát, không thể ngồi được” - chị nói. Điều khiến chị lo hơn là hóa đơn điện gia đình tăng vọt dù đã cố tiết kiệm. Căn hộ chung cư gần như phải bật điều hòa liên tục cả ngày vì trẻ nhỏ và người già không chịu được nóng.

Những khối chung cư ken dày ở phía Tây Hà Nội giờ đây giống như các “cỗ máy nuốt điện” khổng lồ. Chỉ cần nhìn lên mặt ngoài các tòa nhà là thấy hàng nghìn giàn nóng điều hòa đang cùng lúc xả hơi nóng ra môi trường. Ban đêm, bê tông và kính tiếp tục giữ nhiệt khiến nhiều khu vực đến 11-12 giờ đêm vẫn oi nồng.

Người lao động dưới cái nắng 40 độ C. (Ảnh: Đình Huy)

Cái nóng còn trở thành nỗi ám ảnh với hàng chục nghìn học sinh lớp 9 Hà Nội đang bước vào giai đoạn “chạy nước rút” cho kỳ thi vào lớp 10 công lập. Em Nguyễn Thanh Hương, học sinh tại quận Hà Đông, cho biết có ngày em học tới 3-4 ca, từ sáng đến gần 10 giờ đêm.

“Có hôm học xong về gần 22 giờ, em còn phải thức đến 12 giờ đêm làm bài tập. Nhiều hôm học trong lớp không có điều hòa, 4 chiếc quạt chạy hết công suất vẫn không giảm được nhiệt độ đi tí nào. Ai cũng mồ hôi đầm đìa, áo ướt sũng”, Nghi kể.

Điều khiến nữ sinh sợ nhất là quãng đường đạp xe giữa trưa: “11 giờ 30 ra về mà ngoài trời nóng như đổ lửa. Em chỉ mong thi thật sớm để được nghỉ hè”.

Khắc nghiệt nhất có lẽ là những người phải lao động trực tiếp dưới nắng. Giữa trưa trên đường Vành đai 3, mặt đường rung lên như có khói. Anh Nguyễn Văn Hòa một shipper dừng xe nép tạm dưới gầm cầu vượt. Áo chống nắng ướt đẫm mồ hôi, gương mặt đỏ bừng vì hơi nóng hắt lên từ mặt đường. “Di chuyển trên đường từ 11 giờ đến 2 giờ chiều chẳng khác nào ngồi trước cửa lò than”, Hòa nói rồi tu liên tục chai nước đã gần cạn. Mỗi ngày anh phải uống tới 5- 6 chai nước nhưng vẫn thấy khô người. Những hôm nhiệt độ ngoài trời vượt 39 độ C, điện thoại liên tục "sập nguồn" vì vừa phải bật 4G, vừa bị phơi nắng.

Người lao động dưới cái nắng 40 độ C. (Ảnh: Đình Huy)

2. Không chỉ shipper, công nhân xây dựng, lao công môi trường, thợ điện hay người bán hàng rong đều đang vật lộn giữa hiệu ứng "đảo nhiệt" đô thị. Ở nhiều công trường, công nhân phải chia nhỏ thời gian làm việc để tránh kiệt sức. Các tổ điện lực vẫn leo cột, kiểm tra trạm biến áp dưới cái nóng gần 40 độ C nhằm giữ cho dòng điện không bị quá tải giữa cao điểm mùa hè.

Tại nhiều bệnh viện lớn, lượng bệnh nhân nhập viện do sốc nhiệt, mất nước, tim mạch, huyết áp tăng rõ rệt. Các hành lang đông nghịt người, điều hòa hoạt động hết công suất nhưng nhiều khu vực vẫn oi bức bởi lượng người quá tải. Một bác sĩ trực cấp cứu chia sẻ: những ngày nhiệt độ ngoài trời vượt ngưỡng 39-40 độ C luôn là giai đoạn áp lực nhất đối với y tế đô thị.

Trong các trường học, cuộc chiến chống nóng cũng trở nên căng thẳng. Nhiều lớp học buổi chiều nóng hầm hập dù quạt trần chạy liên tục. Không ít phụ huynh phải chuẩn bị thêm khăn lạnh, nước điện giải cho con mang tới trường. Nhiều trường Tiểu học, trường mầm non hạn chế cho trẻ hoạt động ngoài trời vì nền sân bê tông nóng rát.

Tuyến đường ven hồ Đống Đa cùng đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông dưới cái nắng gay gắt đầu hè tại Hà Nội.

Nhưng áp lực lớn nhất có lẽ nằm ở hệ thống điện của đô thị. Từ sáng sớm tới đêm khuya, hàng triệu chiếc điều hòa gần như không ngừng nghỉ. Những khu chung cư cao tầng trở thành các “cỗ máy nuốt điện” khổng lồ. Chỉ cần nhìn lên dãy dàn nóng đặc kín mặt ngoài các tòa nhà cũng có thể hình dung lượng điện năng khổng lồ đang được tiêu thụ để chống lại cái nóng.

Tại nhiều khu dân cư ở Hà Nội, người dân bắt đầu thấp thỏm mỗi khi điện chập chờn vào giờ cao điểm. Chỉ một sự cố mất điện vài chục phút giữa đêm cũng đủ khiến hàng trăm hộ dân mất ngủ. Trong những căn hộ bê tông tích nhiệt, hơi nóng hầm hập như không có lối thoát. Nhiều người già phải mang chiếu ra hành lang ngồi tránh nóng, trẻ nhỏ quấy khóc vì ngột ngạt.

Trong khi đó, phía sau ánh đèn và luồng gió lạnh của hàng triệu chiếc điều hòa là những công nhân điện lực vẫn âm thầm làm việc ngoài trời dưới nền nhiệt gần 40 độ C. Trên các cột điện, trong các trạm biến áp hay dưới những tuyến cáp ngầm bỏng rát, họ phải xử lý sự cố, chống quá tải và đảm bảo dòng điện không bị đứt gãy giữa cao điểm mùa hè.

Một cán bộ ngành điện chia sẻ rằng những ngày nắng nóng cực đoan cũng là thời điểm áp lực lớn nhất đối với hệ thống vận hành. Chỉ cần phụ tải tăng đột biến hoặc một thiết bị gặp sự cố, nguy cơ mất điện cục bộ có thể xảy ra rất nhanh...

Một shipper trang bị "thiết bị" chống nắng nóng. (Ảnh: Đình Huy)

Đợt nắng nóng cực đoan đang buộc người dân Hà Nội phải thay đổi cách sống, cách tiêu thụ điện và cách ứng phó với mùa hè đô thị. Từ việc che chắn nhà cửa, tích nước, dự phòng thiết bị làm mát cho tới tính toán từng giờ bật điều hòa, cuộc chiến chống nóng giờ đây đã trở thành bài toán sinh tồn của hàng triệu hộ gia đình.

Nhưng phía sau những giải pháp tình thế ấy là một áp lực lớn hơn đang đè lên hệ thống điện đô thị. Khi hàng triệu thiết bị làm mát cùng lúc hoạt động, nguy cơ quá tải, sự cố cục bộ và thiếu điện mùa cao điểm đang hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết.

Hà Nội sẽ ứng phó thế nào với những mùa hè ngày càng cực đoan? Người dân, doanh nghiệp và ngành điện đang chuẩn bị ra sao cho kịch bản nắng nóng kéo dài, phụ tải tăng vọt và nguy cơ mất điện diện rộng?

(Còn nữa)