Bài 2: Hà Tĩnh đầu tư nghìn tỷ mở các trục giao thông, thúc đẩy kinh tế hướng biển

Vượt "nút thắt" mặt bằng để đất lúa hóa đại lộ

Những ngày cuối năm 2026, trên công trường dự án đường vành đai phía Đông đi qua địa bàn hai phường Trần Phú và Thành Sen, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Với tổng chiều dài 15,775 km (điểm đầu giao Tỉnh lộ 9 tại cầu Hộ Độ, điểm cuối giao đường Hà Huy Tập tại cầu Phủ), tổng mức đầu tư 1.189 tỷ đồng; dự án được ví như “mũi khoan chiến lược” phá vỡ thế bó hẹp của vùng lõi đô thị cũ.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt và tinh thần sẵn sàng sẻ chia từ chính quyền cơ sở, công tác giải phóng mặt bằng dự án đường Vành đai phía Đông qua địa bàn trọng điểm đã đạt 100%, tạo điều kiện cho nhà thầu đẩy nhanh tiến độ.

Ông Nguyễn Danh Phong, quyền Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và phát triển đô thị tỉnh Hà Tĩnh, chia sẻ: “Khởi công giai đoạn 1 từ đầu năm 2023, dự án từng đối mặt với nhiều thách thức do nền đất ruộng trũng thấp và vướng mắc giải phóng mặt bằng tại một số khu dân cư, đất nuôi trồng thủy sản, điển hình là khu vực gần cầu Thạch Đồng và chợ Đò”.

Xác nhận thông tin trên, đại diện UBND phường Trần Phú cũng cho biết, dự án bị đình trệ kéo dài đến giữa năm 2026 mới khơi thông được mặt bằng. Kết quả này có được là nhờ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền cơ sở và sự đồng thuận của người dân. Tính đến ngày 30/6/2026, địa phương đã hoàn thành giải phóng mặt bằng 6,6 km tuyến đi qua địa bàn (di dời 30 hộ dân đất ở, 150 ngôi mộ và 15 ki-ốt kinh doanh tại chợ Đò), đạt 100%.

Đà bứt phá tiếp tục lan sang giai đoạn 2 của dự án (đoạn từ nút giao đường Hải Thượng Lãn Ông đến tiếp giáp khu vực phường Đại Nài cũ). Ghi nhận đến ngày 31/10/2026, UBND phường Thành Sen đã hoàn tất đợt bàn giao mặt bằng thứ hai, thêm 151 thửa đất của 89 hộ dân, nâng tỷ lệ giải phóng mặt bằng đất nông nghiệp giai đoạn 2 lên 70%.

Trực tiếp chỉ huy mũi thi công trên tuyến, anh Hồ Anh Cường, đại diện Công ty CP Xây dựng Thương mại Bắc Á, cho biết: "Vành đai phía Đông đi qua vùng đồng ruộng trũng thấp, nền đất yếu nên công tác xử lý nền móng, đắp gia tải và chờ lún đòi hỏi kỹ thuật rất khắt khe. Trước đây, mặt bằng bàn giao dạng “xôi đỗ” khiến việc điều phối máy móc gặp nhiều trở ngại".

Tuy nhiên, từ khi phường Trần Phú bàn giao 100% mặt bằng sạch và phường Thành Sen đẩy nhanh tiến độ bàn giao giai đoạn 2, liên danh nhà thầu đã huy động tối đa thiết bị cơ giới, chia thành nhiều mũi thi công “cuốn chiếu” theo phương châm có mặt bằng đến đâu làm dứt điểm đến đó, quyết tâm bù đắp tiến độ và bảo đảm chất lượng kỹ thuật cao nhất.

Liên danh nhà thầu huy động tối đa thiết bị cơ giới, chia thành nhiều mũi thi công “cuốn chiếu” theo phương châm có mặt bằng đến đâu làm dứt điểm đến đó, quyết tâm bù đắp tiến độ và bảo đảm chất lượng kỹ thuật cao nhất.

Chứng kiến những thửa ruộng trũng xưa kia dần hình thành đại lộ, ông Nguyễn Văn Hòa, trú tại phường Trần Phú phấn khởi, chia sẻ: "Trước đây, vùng này cứ mưa lớn là ngập úng, đường sá nhỏ hẹp nên việc đi lại, buôn bán của bà con rất chật vật. Khi Nhà nước làm đường vành đai, gia đình tôi cũng như nhiều hộ dân ở đây sẵn sàng bàn giao đất sớm".

"Nay nhìn máy móc làm ngày làm đêm, con đường rộng mở từng ngày, bà con mừng vì từ nay hết cảnh lầy lội; cơ hội làm ăn, dịch vụ cũng mở ra ngay trước ngõ”, ông Hòa nói.

Ghi nhận tại hiện trường, nhiều km thuộc giai đoạn 1 đã được thảm bê tông nhựa, giúp phân luồng và giảm tải rõ rệt áp lực xe cơ giới cho khu vực nội đô. 

Ở tầm nhìn dài hạn, tuyến vành đai này được kỳ vọng sẽ đánh thức hàng trăm hecta quỹ đất nông nghiệp kém hiệu quả phía Đông, tạo tiền đề hình thành dải đô thị sinh thái ven sông hiện đại.

Quy hoạch tích hợp tạo hành lang kinh tế liên vùng 

Song song với trục vành đai đô thị trung tâm, tại khu vực phía Nam, dự án đường kết nối Quốc lộ 1 (tại Km524+700, xã Cẩm Xuyên) với Quốc lộ 15B (tại Km39+030, xã Yên Hòa) trở thành tâm điểm chú ý.

Được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt đầu tư ngày 8/9/2026, tuyến đường dài 8,37 km, sử dụng  khoảng 26,12 ha đất, với tổng mức đầu tư gần 700 tỷ đồng (thực hiện trong giai đoạn 2026–2030). 

UBND xã Cẩm Xuyên và xã Yên Hòa đang kiểm đếm, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư để sớm bàn giao mặt bằng sạch cho Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và phát triển đô thị tỉnh tổ chức lựa chọn nhà thầu.

Tuyến đường được thiết kế như một hành lang kinh tế Đông – Tây chiến lược: kết nối trực tiếp từ nút giao cao tốc Bắc – Nam (đoạn Hàm Nghi – Vũng Áng tại Km527+580) xuyên qua Quốc lộ 1 để vươn thẳng ra trục đường ven biển Quốc lộ 15B.

Anh Phan Văn Tài, đại diện Công ty CP Tập đoàn Thành Huy, một trong những nhà thầu hạ tầng giao thông chủ lực trên địa bàn, nhận định: "Thi công các tuyến đường trục Đông - Tây nối vùng ven biển thường chịu tác động rất lớn từ yếu tố thời tiết, mưa bão cuối năm và yêu cầu cao về hệ thống thoát nước ngang, cống hộp để không gây ngập úng cục bộ cho vùng đồng bằng phía trong".

Theo anh Tài, khi mặt bằng sạch được địa phương chuẩn bị đồng bộ ngay từ khâu phê duyệt dự án, giống như cách Hà Tĩnh đang làm ở tuyến Cẩm Xuyên – Yên Hòa, các nhà thầu sẽ hoàn toàn chủ động được nguồn vật liệu đắp nền và tổ chức thi công đồng loạt các hạng mục cầu, cống, rút ngắn đáng kể thời gian đưa công trình vào khai thác.

Đặc biệt, UBND tỉnh Hà Tĩnh yêu cầu UBND hai xã Cẩm Xuyên, Yên Hòa cùng các sở ngành liên quan phải cập nhật ngay vị trí, hướng tuyến và quy mô con đường vào các đồ án quy hoạch phân khu. Điều chỉnh đồng bộ quỹ đất hai bên tuyến để tránh phát triển tự phát, manh mún.

Chia sẻ với phóng viên Báo Xây dựng, ông Đặng Văn Thành, Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh nhấn mạnh: "Bài học từ nhiều địa phương cho thấy, nếu hạ tầng giao thông đi trước nhưng quy hoạch sử dụng đất theo sau sẽ dễ dẫn đến tình trạng “nhà ống bám mặt đường”, gây lãng phí tài nguyên đất đai và khó khăn cho chỉnh trang sau này".

"Với các dự án như Vành đai phía Đông hay tuyến nối Quốc lộ 1 – Quốc lộ 15B, tỉnh kiên định nguyên tắc quy hoạch phân khu phải đi song hành và thích ứng với hướng tuyến. Đường mở đến đâu, không gian cho dịch vụ logistics, công nghiệp nhẹ, du lịch biển và các khu đô thị vệ tinh được định hình bài bản đến đó. Đây là cơ chế tạo ra giá trị thặng dư từ quỹ đất để tái đầu tư ngược trở lại cho hạ tầng kỹ thuật của tỉnh”, ông Thành nói.

"Bỏ tiền trước, thu lợi sau" 

Việc Hà Tĩnh mạnh dạn dồn hàng nghìn tỷ đồng ngân sách cho các tuyến đại lộ trọng điểm là bước cụ thể hóa chiến lược “dùng vốn mồi đầu tư công để dẫn dắt đầu tư tư”. Thay vì làm đường đơn thuần, tỉnh chọn cách đi trước một bước về hạ tầng để đánh thức hàng nghìn hecta đất nông nghiệp trũng thấp và vùng cát ven biển. 

Khi trục vành đai phía Đông hay tuyến Cẩm Xuyên – Yên Hòa thành hình, giá trị thặng dư từ đấu giá quỹ đất sạch hai bên đường cùng nguồn thu từ dịch vụ, thương mại sẽ quay vòng, trở thành nguồn lực bền vững tái đầu tư cho địa phương.

Nhờ sự gắn kết chặt chẽ giữa phân bổ vốn đầu tư công với quy hoạch phân khu ngay từ đầu, các trục đường mới đang định hình rõ nét những cực tăng trưởng mới. Tại các điểm giao cắt với cao tốc Bắc – Nam và hành lang ra cảng biển, quy hoạch bố trí sẵn quỹ đất cho cụm công nghiệp nhẹ và trung tâm logistics. 

Ở khu vực phía Đông Nam, trục Quốc lộ 1 – Quốc lộ 15B đóng vai trò phá vỡ thế độc đạo, mở thông luồng khách từ cao tốc thẳng ra các tổ hợp du lịch biển, đồng thời kết nối chuỗi đô thị vệ tinh hiện đại từ Thành Sen đến Cẩm Xuyên.

Trao đổi về bài toán hiệu quả nguồn vốn, ông Trần Việt Hà, Giám đốc Sở Tài chính Hà Tĩnh, phân tích: "Chủ trương đầu tư của tỉnh hiện nay không chỉ đo bằng chiều dài con đường, mà tính bằng khả năng kích hoạt chuỗi giá trị kinh tế và thu hút nguồn lực xã hội hóa. Khi hạ tầng kết nối đồng bộ, giá trị quỹ đất sạch hai bên tuyến tăng lên, tạo nguồn thu lớn cho ngân sách, thông qua đấu giá quyền sử dụng đất và thu hút các nhà đầu tư chiến lược".

"Đây chính là cách làm "bỏ tiền trước, thu lợi sau", giúp tỉnh có thêm nguồn vốn tái đầu tư cho các công trình an sinh và hạ tầng động lực tiếp theo", ông Hà khẳng định.