Bài 2: Tự chủ công nghệ và nhiệm vụ bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Cuộc thi "Hành trình truy vết tội phạm mạng" do Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an tổ chức nhằm nâng cao kỹ năng điều tra số, phân tích dữ liệu và phòng chống tội phạm công nghệ cao trong môi trường số. (Ảnh: A05)

Cuộc chiến thế hệ mới không dừng lại ở việc ngăn chặn các cuộc tấn công kỹ thuật, phòng, chống lừa đảo mà còn bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng. Việt Nam cũng phải đối mặt những bài toán nội tại như sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và phụ thuộc vào công nghệ lõi nước ngoài. Bên cạnh đó, sự phát triển của máy tính lượng tử đặt ra nguy cơ bẻ gãy mọi quy tắc mã hóa truyền thống.

Mệnh lệnh tự chủ công nghệ

Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị đặt ra yêu cầu chuyển từ “phòng thủ bị động” sang “phòng thủ chủ động”, xây dựng thế trận an ninh mạng chủ động, toàn diện.

Chỉ thị đồng thời nhấn mạnh việc phát triển tiềm lực, công nghệ và nguồn nhân lực an ninh mạng, trong đó có yêu cầu làm chủ công nghệ lõi, mật mã, chip bảo mật và các sản phẩm an ninh mạng “Make in Vietnam”. Đây là hướng đi cốt lõi để bảo vệ chủ quyền số, chủ quyền dữ liệu và năng lực tự vệ của Việt Nam trong môi trường số.

Thực tế ở nhiều nơi, chi phí cho an ninh mạng bị coi là chi phí hỗ trợ, thay vì một cấu phần của năng lực vận hành và phát triển bền vững. Hiện vẫn tồn tại sự đứt gãy giữa nhận thức lãnh đạo và năng lực thực thi trong nhiều tổ chức. Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) ghi nhận, còn 24,32% đơn vị chưa có bất kỳ chương trình đào tạo nhận thức nào trong năm; đến năm 2025, còn 52,89% doanh nghiệp, tổ chức chưa có đầy đủ giải pháp công nghệ để ứng phó sự cố.

Việt Nam cũng đang đối mặt với bài toán nhân lực dự báo sẽ thiếu hụt hàng trăm nghìn nhân sự phục vụ an ninh mạng khi hơn 56% cơ quan, doanh nghiệp chưa có đủ nhân sự chuyên trách, khiến các hệ thống giám sát SOC 24/7 khó thực hiện đúng chức năng giám sát, cảnh báo và ứng phó sự cố theo thời gian thực.

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cùng các em học sinh tham gia cuộc thi "Học sinh với An ninh mạng năm 2026".

Sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài cũng là một điểm nghẽn khác, ông Vũ Duy Hiền, Chánh Văn phòng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết: “Tỷ lệ sử dụng sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng “Make in Vietnam” hiện mới chỉ đạt khoảng 24,77%. Điều đó cho thấy năng lực nội địa đã có, nhưng mức độ thâm nhập thị trường còn thấp”.

Để giải quyết các điểm nghẽn, Luật An ninh mạng 2025 đưa ra quy định các chương trình, dự án chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin phải bố trí tối thiểu 15% tổng kinh phí dành riêng cho các biện pháp bảo đảm an ninh mạng. Quy định này đưa an ninh mạng trở thành một cấu phần bắt buộc phải có, ngay từ khâu thiết kế kiến trúc hạ tầng kỹ thuật. Luật cũng khẳng định việc ưu tiên đầu tư, nghiên cứu và khuyến khích sử dụng các sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng “Make in Vietnam”.

Thiếu tá Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia phân tích: “Make in Vietnam không chỉ là có sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam phát triển, mà là năng lực làm chủ các khâu then chốt như giám sát an ninh mạng, phân tích mã độc, điều tra số, mã hóa, xác thực, bảo vệ dữ liệu, phát hiện Deepfake, bảo vệ hạ tầng điện toán đám mây, thiết bị đầu cuối và hệ thống thông tin trọng yếu... Đây là những năng lực trực tiếp quyết định khả năng tự vệ của quốc gia trên không gian mạng”.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần phải hiểu rõ, tự chủ công nghệ không có nghĩa là khép kín, mà là hội nhập trên nền tảng có khả năng kiểm soát.

An ninh mạng Việt Nam đã thể hiện tầm nhìn xa hơn tới ảnh hưởng của các công nghệ mới như máy tính lượng tử, được cho là có khả năng phá vỡ các phương pháp mã hóa truyền thống trong tương lai. Việt Nam đã chủ động nghiên cứu mã hóa kháng lượng tử, đặt trong tổng thể chiến lược bảo đảm an ninh thông tin quốc gia để bảo vệ chủ quyền số, an toàn dữ liệu, bảo vệ bí mật nhà nước.

Thượng tá Phạm Đình Hưng, Trưởng phòng Khoa học quân sự, Cục Phương tiện không người lái, Bộ Quốc phòng phân tích: “Để củng cố năng lực tự chủ, Việt Nam phải đẩy mạnh đầu tư vào các phòng thí nghiệm lượng tử chuyên sâu; tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành và kết nối với mạng lưới chuyên gia tin cậy về lượng tử trên toàn thế giới. Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, tích hợp yêu cầu bảo mật kháng lượng tử vào các sản phẩm, dịch vụ công nghệ trong nước”.

Giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Nếu như các cuộc tấn công vào hệ thống tài chính, năng lượng... gây thiệt hại về kinh tế, thì các chiến dịch phá hoại tư tưởng trên không gian mạng lại đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ. Các thế lực thù địch khai thác tối đa nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới cũng như công nghệ AI để tấn công vào “khoảng trống”, “độ trễ” của thông tin chính thống.

Thiếu tá Ngô Đại Nam, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao (A05), Bộ Công an nhấn mạnh: “Nhiều đối tượng sử dụng thủ đoạn tinh vi, núp bóng dưới danh nghĩa “góp ý”, “phản biện xã hội” để xuyên tạc có chủ đích, cài cắm nội dung sai lệch, gây hoang mang dư luận. Do đó, thách thức đặt ra là phải vừa bảo đảm quyền tự do ngôn luận theo quy định pháp luật, vừa kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích quốc gia, an ninh tư tưởng và trật tự xã hội”.

Việt Nam đã đăng cai rất thành công Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội (tháng 10/2025), tạo khuôn khổ pháp lý toàn cầu để thúc đẩy hợp tác quốc tế trong phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới, giúp mở rộng không gian hợp tác của Bộ Công an với các cơ quan thực thi pháp luật, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ và đối tác nước ngoài. Luật An ninh mạng 2025 mới có hiệu lực cũng đã quy định rõ nghĩa vụ phản hồi trong các trường hợp khẩn cấp đối với các nền tảng trực tuyến.

Đội ngũ kỹ sư Việt Nam không ngừng nâng cao năng lực làm chủ công nghệ lõi, từ nghiên cứu, phát triển đến vận hành, góp phần xây dựng hạ tầng số an toàn, hiện đại và bền vững.

Song song với đó, công nghệ cần được ứng dụng mạnh mẽ, trở thành công cụ quan trọng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. AI không chỉ giúp phát hiện sớm các chiến dịch phát tán tin giả, nhận diện hành vi thao túng thông tin, xác thực nguồn tin mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kiểm chứng, cảnh báo nội dung sai lệch.

Quan trọng hơn, công nghệ cần được ứng dụng mạnh mẽ để hỗ trợ sản xuất và lan tỏa nội dung chính thống nhanh hơn, hấp dẫn hơn, phù hợp với thói quen tiếp nhận của người dùng trên các nền tảng số làm cho những “khoảng trống thông tin” được lấp đầy và “vùng xanh” thông tin tích cực thêm rộng mở.

Cuộc chiến an ninh mạng thế hệ mới là một hành trình dài không ngừng nghỉ, không có chỗ cho sự chủ quan. Bên cạnh vai trò quan trọng của luật pháp và công nghệ, yếu tố quyết định vẫn là con người với sức mạnh đồng lòng của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.

Khi mỗi người dân hiểu rõ vai trò, trách nhiệm của mình, cộng với việc được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin, mỗi hành động đúng trên không gian mạng sẽ góp phần bồi đắp “hệ miễn dịch số” cho cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để Việt Nam củng cố năng lực tự chủ trên không gian mạng, bảo vệ vững chắc chủ quyền số, giữ vững ổn định xã hội và tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.

(Tiếp theo và hết)