Bài 3: Cần sự phối hợp liên ngành

Trường Mầm non Sakura sử dụng 2 giáo viên nước ngoài không có hồ sơ pháp lý.

Không chỉ dừng lại ở sai phạm hành chính, thực tế đã xuất hiện những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, cho thấy lỗ hổng trong công tác phối hợp quản lý giữa các cơ quan chức năng.

Khởi tố vụ án làm giả hồ sơ bảo lãnh người nước ngoài

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, năm 2023, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ) tỉnh Thanh Hóa đã chủ động phối hợp, cung cấp hồ sơ liên quan cho Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Thanh Hóa để làm rõ dấu hiệu vi phạm trong việc sử dụng lao động nước ngoài.

Trên cơ sở tài liệu thu thập được, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Lê Thị Hồng Vân (thường trú tại phường Hạc Thành, Thanh Hóa) về tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức” theo Điều 341 Bộ luật Hình sự và tội “Tổ chức cho người khác ở lại Việt Nam trái phép” theo Điều 348 Bộ luật Hình sự.

Theo hồ sơ vụ án, Lê Thị Hồng Vân đã thành lập và đứng tên pháp nhân hai doanh nghiệp gồm Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển giáo dục PPV và Công ty TNHH Giáo dục quốc tế Apple. Ngoài ra, đối tượng còn mượn danh nghĩa pháp nhân của Công ty Cổ phần Truyền thông & Giáo dục Global và Công ty TNHH Tư vấn & Đào tạo Hoàng Hà để thực hiện các thủ tục mời, bảo lãnh người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam.

Thông qua các doanh nghiệp này, bị can đã làm thủ tục đề nghị cấp giấy phép lao động và thẻ tạm trú cho 30 người nước ngoài nhập cảnh và ở lại Việt Nam trái phép. Các hồ sơ được hợp thức hóa dưới danh nghĩa giáo viên, chuyên gia làm việc trong lĩnh vực giáo dục.

Đáng chú ý, trong số đó có nhiều trường hợp không đủ điều kiện dạy tiếng Anh tại Việt Nam như: Không có bằng cấp, chứng chỉ tiếng Anh, giấy tờ không được hợp pháp hóa… Lê Thị Hồng Vân cùng các đồng phạm khác tổ chức làm giả các tài liệu, giấy tờ để qua mắt cơ quan chức năng, đảm bảo điều kiện nhập cảnh rồi cho nhiều đơn vị giáo dục thuê lại (trong đó chủ yếu là các cơ sở giáo dục như trung tâm ngoại ngữ, trường tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh thuê lại và sử dụng).

Vụ việc được đánh giá là điển hình cho thủ đoạn lợi dụng kẽ hở trong công tác quản lý người nước ngoài. Từ việc thành lập doanh nghiệp, mượn pháp nhân, lập hồ sơ đề nghị cấp giấy phép lao động, đến việc xin cấp thẻ tạm trú, tất cả các khâu đều có thể bị lợi dụng nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý.

Qua tìm hiểu thực tế tại một số cơ sở giáo dục tư thục trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, phóng viên ghi nhận việc sử dụng giáo viên nước ngoài thông qua các đơn vị trung gian khá phổ biến.

Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Thanh Hóa thi hành lệnh bắt tạm giam đối với Lê Thị Hồng Vân vào năm 2023.

Kiến nghị siết chặt quản lý liên ngành

Theo cơ quan chuyên môn, mức xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về người nước ngoài làm việc tại Việt Nam hiện được thực hiện theo Điều 32 Nghị định 12/2022/NĐ-CP ngày 17/1/2022 của Chính phủ.

Các hành vi sử dụng lao động nước ngoài không có giấy phép, làm việc không đúng nội dung giấy phép hoặc vi phạm quy định liên quan đều có thể bị xử phạt hành chính.

Tuy nhiên, trước câu hỏi mức xử phạt hiện nay đã đủ sức răn đe hay chưa, Sở Nội vụ tỉnh Thanh Hóa cho biết, cơ quan hữu trách đang đề xuất sửa đổi Nghị định 12/2022/NĐ-CP theo hướng tăng mức xử phạt và mở rộng thẩm quyền xử phạt nhằm đảm bảo tính răn đe và phù hợp với tình hình thực tế. Việc nâng mức xử phạt được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng một số doanh nghiệp chấp nhận nộp phạt để tiếp tục vi phạm.

Cơ quan chức năng cũng chỉ ra lỗ hổng lớn nhất trong quản lý giáo viên người nước ngoài hiện nay nằm ở việc kiểm tra, đối soát thông tin còn nhiều hạn chế. Hiện chưa có hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung kết nối giữa các ngành như Công an (quản lý xuất nhập cảnh), Nội vụ (cấp giấy phép lao động) và Giáo dục và Đào tạo (quản lý chuyên môn) từ Trung ương đến địa phương.

Để khắc phục tình trạng này, Sở Nội vụ tỉnh Thanh Hóa kiến nghị tăng cường sự phối hợp giữa Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo và Công an tỉnh trong công tác quản lý người nước ngoài. Các đơn vị cần thường xuyên trao đổi thông tin, tổ chức kiểm tra liên ngành và hướng dẫn các doanh nghiệp, trung tâm ngoại ngữ thực hiện đúng quy định về sử dụng lao động nước ngoài.

Bên cạnh đó, cần tăng cường sự phối hợp trong việc chia sẻ thông tin liên quan đến cấp giấy phép lao động, quản lý cư trú và hoạt động giảng dạy của người nước ngoài. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động Việt Nam cũng cần được đẩy mạnh với nhiều hình thức phù hợp để người sử dụng lao động và người lao động nước ngoài hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

Một giải pháp quan trọng được đề xuất là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan quản lý. Hệ thống này sẽ cập nhật, đồng bộ thông tin về người nước ngoài từ khi nhập cảnh, cư trú, hoạt động tại địa phương cho đến khi xuất cảnh khỏi Việt Nam. Việc áp dụng phần mềm quản lý tập trung sẽ giúp các cơ quan dễ dàng đối soát thông tin, bảo đảm tính chính xác và thống nhất trong dữ liệu.

Hệ thống dữ liệu liên thông cũng giúp giảm bớt thủ tục báo cáo thủ công, đồng thời hỗ trợ phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm. Khi một giáo viên người nước ngoài thay đổi địa điểm làm việc hoặc không còn cư trú tại địa phương, thông tin sẽ được cập nhật ngay, giúp cơ quan chức năng có biện pháp xử lý phù hợp.