Bài 3: “Dấu chân” đầu tiên trên chặng đường lớn

Nhìn lại những bước đi đầu tiên của tỉnh Lào Cai trong xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, điều đáng nói không chỉ là kết quả đã có, còn là năng lực mới hình thành từ cơ sở: năng lực quản trị, tổ chức thực hiện, phát huy sức dân và tự đổi mới của hệ thống chính trị. Những “dấu chân” đầu tiên vì thế không chỉ ghi dấu nơi hành trình bắt đầu, còn gợi mở hướng đi cho chặng đường dài phía trước.

Gần 10 năm, 22 hộ dân ở khu vực Lõi đất số 12, phường Lào Cai, chờ hoàn tất các thủ tục pháp lý liên quan đến đất đai. Vướng mắc kéo dài qua nhiều năm, liên quan đến hồ sơ lịch sử, nguồn gốc đất và quy hoạch. Đến tháng 5/2026, tại buổi tiếp công dân, sau khi trực tiếp nghe người dân trình bày, Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy kết luận yêu cầu của 22 hộ là chính đáng, có cơ sở pháp lý và yêu cầu giải quyết dứt điểm trước ngày 30/8.

Từ chỉ đạo này, chính quyền phường Lào Cai nhanh chóng vào cuộc, hướng dẫn các hộ dân tự thỏa thuận, phân định ranh giới từng lô đất. Trên cơ sở đồng thuận, phường điều chỉnh quy hoạch, hoàn thiện trích đo và thực hiện các thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ngày 26/8, toàn bộ 22 hộ nhận “bìa đỏ”.

Với người dân, đó là kết quả của gần một thập kỷ chờ đợi. Với chính quyền, đây cũng là phép thử về khả năng xử lý một vấn đề tồn đọng bằng cách tiếp cận khác: Lắng nghe để xác định đúng vấn đề, tạo điều kiện để người dân cùng tham gia giải quyết và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan thực thi.

Đó cũng là điều mà các nhà nghiên cứu đặt ra khi bàn về mô hình này. Tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia được Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương) tổ chức vào tháng 6 vừa qua, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Vũ Văn Hiền cho rằng, mô hình không thể được nhìn theo một chiều, mà phải đặt trong mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa, phát triển và công bằng xã hội, tăng trưởng và môi trường, đổi mới và ổn định chính trị. Ông đồng thời lưu ý việc thực hiện phải do dân làm, Nhà nước không làm thay, không áp đặt và tránh nóng vội, “đốt cháy giai đoạn”.

Dấu chân đầu tiên của mô hình không chỉ ở một kết quả cụ thể mà ở sự thay đổi trong cách tiếp cận vấn đề: từ xử lý vụ việc sang tìm kiếm phương thức giải quyết; từ quản lý đối tượng sang phát huy vai trò chủ thể của người dân.

Nếu sự đồng thuận của người dân là điều kiện để mô hình có sức sống, thì năng lực tự đổi mới của hệ thống chính trị là điều kiện để mô hình có thể đi đường dài.

Vào đầu tháng 9 vừa qua, Lào Cai thống nhất với Tập đoàn Công nghệ CMC triển khai kế hoạch thí điểm chuyển đổi số tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai. Bảy nhóm nhiệm vụ, 14 nội dung được đề xuất, từ xây dựng kho dữ liệu dùng chung, bản đồ số GIS, bàn làm việc số, bảng điều hành đến trợ lý AI; từ số hóa dữ liệu an sinh đến các điểm hỗ trợ dịch vụ số cho người dân. Ở Trấn Yên triển khai nông nghiệp số, truy xuất nguồn gốc quế, dâu tằm; tại phường Lào Cai nghiên cứu mô hình chợ 4.0, hỗ trợ doanh nghiệp và hộ kinh doanh tiếp cận nền tảng số.

Đáng chú ý hơn cả là nguyên tắc được tỉnh xác định cho quá trình thử nghiệm: “địa phương đặt bài toán - doanh nghiệp đề xuất giải pháp - tổ chức thử nghiệm - đánh giá bằng kết quả thực tế”. Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Hoàng Giang yêu cầu thí điểm phải theo hướng “thí điểm nhanh - đóng gói chuẩn - kiểm chứng hiệu quả trước khi nhân rộng”.

Ngày 9/8/2026, bước đi mới trong quá trình thí điểm được mở ra khi Đảng ủy xã Trấn Yên và Đảng ủy phường Lào Cai ký Chương trình hợp tác, kết nghĩa. Không chỉ dừng ở sự gắn kết sau sắp xếp đơn vị hành chính, chương trình hướng tới chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm và cách làm, để hai địa phương bổ trợ thế mạnh và cùng tìm kiếm những cách thức phát triển phù hợp.

Nội dung phối hợp được đặt trên nhiều lĩnh vực, từ chuyển đổi số, cải cách hành chính đến phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, môi trường, quốc phòng - an ninh và phòng, chống thiên tai. Những lĩnh vực tưởng như khác nhau, nhưng cùng hướng đến một yêu cầu: Mỗi địa phương phải tìm được cách phát huy tốt hơn nguồn lực đang có và biến chúng thành kết quả cụ thể trong đời sống.

Ở Trấn Yên, điều đó trước hết được nhìn thấy trong cách địa phương khơi dậy các động lực kinh tế. Sau một năm triển khai Nghị quyết 68, xã đã hỗ trợ thành lập 23 doanh nghiệp, 12 hợp tác xã, 17 tổ hợp tác và 184 hộ kinh doanh; toàn xã hiện có 66 doanh nghiệp, 44 hợp tác xã và 1.020 hộ kinh doanh đang hoạt động.

Phó Chủ tịch UBND xã Trân Yên Nguyễn Tuấn Linh cho rằng, kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân là hai động lực quan trọng để khai thác tiềm năng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và đời sống Nhân dân.

Nếu ở Trấn Yên, dấu chân ấy được ghi bằng việc mở rộng không gian cho các thành phần kinh tế, thì tại phường Lào Cai, lại bắt đầu từ cách tổ chức và vận hành bộ máy. Yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động được đặt ra theo hướng “sâu sát cơ sở, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”, cùng mục tiêu giải quyết dứt điểm 100% đơn thư khiếu nại, không để phát sinh khiếu kiện vượt cấp. Từ những yêu cầu cụ thể, phường đặt ra chuẩn mực cao hơn cho quá trình thí điểm: không chỉ làm được việc, mà còn phải làm rõ ai chịu trách nhiệm, giải quyết đến đâu và người dân cảm nhận được gì từ sự thay đổi đó.

Có những chủ trương lớn của Đảng khi đi vào cuộc sống cần một hành trình dài để được cảm nhận bằng những điều rất cụ thể: Một tuyến đường sáng đèn, một trường học hạnh phúc, một khu dân cư an toàn, hay đơn giản là nụ cười hài lòng của người dân khi giải quyết thủ tục hành chính.

Như đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Dương Quốc Huy từng nhấn mạnh, xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” trước hết phải hướng tới mục tiêu để người dân được thụ hưởng những thành quả phát triển, có cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.

Bởi vậy, những “dấu chân” đầu tiên hôm nay có thể chưa tạo nên một con đường hoàn chỉnh. Nhưng mỗi cách làm mới, mỗi việc được giải quyết đến cùng, mỗi sáng kiến được kiểm chứng từ thực tiễn đều đang góp phần định hình con đường ấy.

Từ những việc rất cụ thể ở cơ sở, giá trị tưởng như lớn lao đang dần được gọi tên bằng thay đổi gần gũi trong đời sống. Khi người dân bắt đầu cảm nhận được sự thay đổi ấy, mô hình không còn chỉ nằm trên những trang đề án, mà đã thực sự bước vào cuộc sống.

Chặng đường phía trước chắc chắn còn nhiều việc phải giải quyết, nhiều cách làm cần tiếp tục thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện. Nhưng cũng chính từ những bước chân đầu tiên ấy, Lào Cai từng bước tìm ra cách đi phù hợp với sự phát triển.