Bài 3: Mở rộng không gian, nâng cao chất lượng phát triển

Thành phố Quảng Ninh đẩy mạnh các sản phẩm du lịch xanh, du lịch cao cấp, kinh tế đêm và liên kết các điểm đến. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Khẳng định quan điểm không ngừng bồi đắp năng lực quốc gia, trên cơ sở xác định những động lực mới của tăng trưởng, Trung ương đề ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng liên kết, hiệu quả và bền vững. Tổ chức lại không gian các vùng, phát huy tiềm năng biển, nâng cao giá trị ngành du lịch, bảo vệ môi trường, là các quyết sách mới đang từng bước định hình phương thức khai thác hiệu quả hơn dư địa phát triển, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Khẳng định quan điểm không ngừng bồi đắp năng lực quốc gia, trên cơ sở xác định những động lực mới của tăng trưởng, Trung ương đề ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo hướng liên kết, hiệu quả và bền vững. Tổ chức lại không gian các vùng, phát huy tiềm năng biển, nâng cao giá trị ngành du lịch, bảo vệ môi trường, là các quyết sách mới đang từng bước định hình phương thức khai thác hiệu quả hơn dư địa phát triển, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Qua trao đổi, thảo luận tại các cuộc sinh hoạt chi bộ, nhiều cán bộ, đảng viên thống nhất nhận định: Các quyết sách mới của Trung ương phản ánh tầm nhìn dài hạn và logic xuyên suốt. Đó là mở rộng không gian nhưng không phát triển dàn trải; phát huy lợi thế nhưng không khai thác đơn lẻ; tạo động lực tăng trưởng mới nhưng không đánh đổi môi trường và chất lượng sống của người dân.

Khai thác hiệu quả dư địa phát triển

Không gian không chỉ là địa giới hành chính hay phạm vi địa lý mà trở thành nguồn lực cần được tổ chức, kết nối và khai thác hiệu quả. Mỗi địa phương có lợi thế riêng, nhưng nếu thiếu liên kết về hạ tầng, quy hoạch, nguồn lực và thị trường thì lợi thế ấy khó trở thành động lực tăng trưởng. Tổ chức lại không gian phát triển cũng chính là tổ chức lại phương thức tạo ra và phân bổ nguồn lực. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới, thể hiện rõ bước phát triển trong tư duy đó.

Đồng chí Nguyễn Huyền Trang, Phó Trưởng ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy xã Nho Quan (tỉnh Ninh Bình) cho rằng, điểm đáng chú ý là cùng với yêu cầu phát huy lợi thế của từng vùng, Nghị quyết số 27 đặt vấn đề tổ chức lại không gian phát triển trong cấu trúc thống nhất. Không gian mới phải được khai thác trong giới hạn sinh thái, phù hợp khả năng chịu tải của môi trường; khắc phục tư duy cục bộ, phát triển dàn trải, trùng lặp. Liên kết vùng trở thành phương thức để tối ưu hóa nguồn lực, hình thành các chuỗi giá trị và tạo sức lan tỏa rộng hơn. Quy hoạch địa phương được đặt trong mục tiêu phát triển vùng và phát huy lợi thế của địa phương.

Tư duy ấy càng có ý nghĩa trong bối cảnh đất nước đang tổ chức lại không gian quản trị sau sắp xếp đơn vị hành chính, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi ranh giới hành chính thay đổi, việc đánh giá lại chức năng, lợi thế và mối liên kết của từng không gian trong tổng thể phát triển là yêu cầu tất yếu. Không gian biển là thí dụ tiêu biểu. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã thể hiện rõ yêu cầu tổ chức lại tư duy phát triển, quản trị và sử dụng không gian biển theo hướng tổng hợp, hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam, Nghị quyết số 20 kế thừa tư tưởng chiến lược, xuyên suốt của Đảng đối với vấn đề biển, đảo, vừa mở ra thời kỳ phát triển biển mới với triết lý cơ bản: Chuyển mạnh từ tư duy phát triển kinh tế biển sang tư duy không gian phát triển biển quốc gia. Biển là không gian tài nguyên hoặc địa bàn phát triển của một số ngành kinh tế riêng lẻ, đồng thời là không gian sinh tồn, phát triển liên ngành, liên thông; bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia.

Sau hợp nhất, các tỉnh, thành phố có biển có thêm điều kiện kết nối không gian lưu vực sông với ven biển, biển, tạo động lực tăng trưởng mới.

Tại buổi làm việc với lãnh đạo 12 xã, phường ven biển, đồng chí Hồ Văn Niên, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi nhấn mạnh yêu cầu khai thác hiệu quả không gian ven biển, gắn phát triển kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Phát triển kinh tế biển phải trở thành nhiệm vụ chính trị quan trọng, xuyên suốt của cả hệ thống chính trị. Trên cơ sở rà soát quy hoạch, xác định rõ không gian và động lực phát triển, các địa phương cần tháo gỡ những điểm nghẽn, mở rộng liên kết, khai thác hiệu quả các lợi thế về thương mại, dịch vụ, du lịch biển; góp phần chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao giá trị, chất lượng và sức cạnh tranh. Đây cũng là hướng mở để những không gian phát triển mới có thêm dư địa về địa lý và các động lực tăng trưởng mới.

Từ khai thác lợi thế đến nâng cao giá trị

Tổ chức lại không gian giúp mở rộng dư địa phát triển, song, vấn đề quan trọng tiếp theo là làm thế nào tạo ra giá trị cao hơn từ những không gian ấy. Đây cũng là điểm kết nối giữa các quyết sách mới của Trung ương về phát triển vùng, kinh tế biển và du lịch. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đề ra yêu cầu chuyển mạnh mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ “số lượng” sang “chất lượng”, nâng cao giá trị gia tăng; phát triển du lịch theo hệ sinh thái kinh tế tổng hợp, tăng cường liên kết ngành, liên kết vùng.

Đặt trong mạch tổ chức lại không gian phát triển, những yêu cầu đó cho thấy, du lịch không thể chỉ là hoạt động khai thác một điểm đến. Nhiều cán bộ, đảng viên thống nhất cho rằng, giá trị của du lịch được tạo ra từ sự kết nối giữa tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, giao thông, đô thị, dịch vụ, hạ tầng và con người. Một điểm đến chỉ thật sự có sức cạnh tranh khi được đặt trong một không gian lớn hơn, có khả năng kết nối với các điểm đến khác, tạo thành chuỗi sản phẩm và kéo dài thời gian lưu trú, mức chi tiêu, trải nghiệm của du khách.

Ngày 8/9/2026, Chính phủ đã có chương trình triển khai Nghị quyết số 26, trong đó nhấn mạnh quản trị điểm đến theo hướng xanh, thông minh, số hóa, liên kết đa ngành và hình thành chuỗi giá trị du lịch đồng bộ. Tại Quảng Ninh, hướng đi này đang từng bước được cụ thể hóa khi đẩy mạnh các sản phẩm du lịch xanh, du lịch cao cấp, kinh tế đêm và liên kết các điểm đến. Tuyến kết nối Yên Tử-Vịnh Hạ Long đang được định hình như một không gian du lịch liên kết giữa hai di sản, thay vì khai thác từng điểm đến riêng lẻ.

Không gian phát triển dù được tổ chức lại tốt đến đâu cũng không thể tách khỏi những giới hạn về tài nguyên và môi trường. Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đặt bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển, là điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh và là một trong những động lực phát triển kinh tế nhanh, bền vững.

Đánh giá cao các nhóm nhiệm vụ và giải pháp được nêu trong Kết luận số 75, Thạc sĩ Lê Mai Hương Trà, giảng viên Trường đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Chín nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Kết luận thể hiện bốn chuyển dịch quan trọng. Đó là từ bị động ứng phó sang chủ động dự báo, phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ nặng về tiền kiểm sang kết hợp hiệu quả với hậu kiểm và quản trị dựa trên dữ liệu; từ quản lý phân tán theo địa giới hành chính sang liên vùng, liên ngành; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa và phục hồi hệ sinh thái.

Yêu cầu đó càng rõ nét tại những địa bàn chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu. Theo đồng chí Lương Tuấn Hùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng, trong bối cảnh khí hậu toàn cầu diễn biến phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng khắc nghiệt khó lường và có xu hướng gia tăng tại các tỉnh miền núi phía bắc. Thích ứng với biến đổi khí hậu, vì thế, là yêu cầu cấp bách, đồng thời là điều kiện tiên quyết để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững.

Đồng chí Lương Tuấn Hùng phân tích, trong lĩnh vực đô thị, yêu cầu này cũng đang làm thay đổi cách thức tổ chức không gian phát triển. Phát triển đô thị ở Cao Bằng xác định chuyển mạnh sang mô hình đô thị sinh thái, thích ứng và có khả năng chống chịu cao trước rủi ro khí hậu cực đoan. Định hướng này phù hợp với điều chỉnh quy hoạch tỉnh Cao Bằng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và chương trình phát triển đô thị tỉnh Cao Bằng, theo hướng hình thành mạng lưới đô thị đa trung tâm, gắn với các hành lang kinh tế liên vùng và xuyên biên giới, phù hợp với điều kiện địa hình miền núi và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mở rộng không gian, khơi thông những dư địa mới và nâng cao chất lượng tăng trưởng đang tạo thêm động lực cho chặng đường phát triển phía trước. Tuy nhiên, phát triển càng nhanh, không gian càng mở rộng thì yêu cầu giữ vững môi trường ổn định, an toàn, kỷ cương càng trở nên quan trọng.

(Còn nữa)