Bài 3: Trao quyền để cơ sở chủ động

Bài 2: Gỡ “nút thắt” từ cơ sở

Quyền được trao về gần dân

Những ngày đầu tháng 9, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chiềng Sinh, ngay từ đầu giờ sáng đã có đông người dân đến làm thủ tục về hộ tịch, đất đai. Cán bộ hướng dẫn, kiểm tra, tiếp nhận hồ sơ của người dân trên hệ thống điện tử; mỗi hồ sơ chỉ mất vài phút để hoàn tất bước tiếp nhận, hạn chế việc người dân phải đi lại nhiều lần.

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chiềng Sinh hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến qua Ki-ốt thông minh.

Anh Lò Văn Toàn, người dân bản Nà Sáy 1, xã Chiềng Sinh chia sẻ: “Hiện nay làm thủ tục hành chính thuận tiện hơn trước rất nhiều, không phải đi lại nhiều lần, qua nhiều cấp. Tôi nộp hồ sơ trực tuyến qua tài khoản VNeID, không phải mang nhiều giấy tờ; được cán bộ hướng dẫn nhiệt tình, tôi rất hài lòng”.

Đây là một trong những chuyển biến rõ nét sau một năm triển khai mô hình mới. Cụ thể, việc vận hành Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã tạo bước chuyển rõ rệt trong giải quyết thủ tục hành chính. Quy trình được chuẩn hóa, công khai, minh bạch; thời gian giải quyết nhiều thủ tục được rút ngắn, nhiều công việc trước đây phải lên cấp trên nay được giải quyết ngay tại cơ sở, góp phần giảm chi phí, thời gian đi lại cho người dân.

Minh chứng sinh động cho bước chuyển biến này là vụ việc tranh chấp đất đai giữa hộ gia đình ông Quàng Văn Toàn và ông Lường Văn Tưởng tại bản Khong Tở, xã Chiềng Sinh. Thay vì chỉ dừng ở việc tiếp nhận hồ sơ rồi gửi lên trên như trước kia (khi còn cấp huyện), nay cán bộ chuyên môn xã trực tiếp kiểm tra thực địa, xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, thu thập hồ sơ và phối hợp tổ chức hòa giải.

Ông Lường Văn Thơ, Trưởng bản Khong Tở chia sẻ: Khi xảy ra tranh chấp diện tích đất nương gần 2.000m2 giữa gia đình ông Toàn và ông Tưởng, ban quản lý bản đã phối hợp chặt chẽ với cán bộ xã xuống hiện trường trực tiếp đo đạc, xác minh nguồn gốc đất và quy chủ rõ ràng. Bên cạnh việc xác minh nguồn gốc đất bằng tư liệu thực tế và quy định của pháp luật, chúng tôi kết hợp với người có uy tín trong bản để tổ chức hòa giải nhiều lần. Nhờ bám sát cơ sở, giải quyết công khai, minh bạch, thấu tình đạt lý nên hai gia đình đã tự nguyện bắt tay hòa giải, từ bỏ khiếu kiện kéo dài.

Đây chỉ là một vụ việc tranh chấp ở cơ sở. Nhưng phía sau nó là một thay đổi lớn trong cách vận hành chính quyền. Khi thẩm quyền được chuyển xuống cơ sở, cán bộ xã phải trực tiếp đi vào vấn đề, xác định căn cứ pháp lý, làm việc với người dân và chịu trách nhiệm về phần việc thuộc thẩm quyền của mình.

Anh Lò Văn Thanh, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Chiềng Sinh, chia sẻ: “Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, trách nhiệm và tính chủ động của công chức địa chính được nâng lên rõ rệt. Chúng tôi trực tiếp tham mưu thẩm tra, xác minh, tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai, quản lý hồ sơ địa chính và giải quyết nhiều công việc thuộc thẩm quyền ngay tại cơ sở”.

Từ nghị quyết đến một quy trình mới

Phân cấp, phân quyền không dừng ở việc chuyển giao nhiệm vụ cơ học từ cấp trên xuống cấp dưới. Điều quan trọng là tạo được cơ chế để cấp được giao quyền có đủ căn cứ, nguồn lực và khả năng quyết đinh. Tại Điện Biên, ngay khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2025, HĐND tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết liên quan đến tổ chức bộ máy, ngân sách, đầu tư công và phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi. Ở góc độ điều hành, UBND tỉnh đã rà soát tháo gỡ những điểm nghẽn trong phân cấp, phân quyền để các nhiệm vụ được giao đi vào thực tiễn.

Tại xã Chiềng Sinh nguyên tắc “6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả” được đưa vào phân công nhiệm vụ. Kết quả thực tế ghi nhận hơn 11.000 việc chứng thực, trên 700 hồ sơ hộ tịch được xử lý thông suốt. Những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến người dân như đất đai, giải phóng mặt bằng, an sinh xã hội, phòng chống thiên tai hay đơn thư khiếu nại đều được lãnh đạo xã trực tiếp chỉ đạo hoặc giao đầu mối chủ trì, phối hợp giải quyết dứt điểm.

Sau sáp nhập lãnh đạo xã Chiềng Sinh thường xuyên xuống cơ sở trao đổi, lắng nghe và kịp thời giải quyết các ý kiến chính đáng của Nhân dân trên địa bàn.

Ông Đỗ Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh, cho biết: “Sau một năm triển khai, khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phương thức điều hành của chính quyền xã đã chuyển theo hướng chủ động, sát cơ sở hơn. Phân cấp, phân quyền rõ ràng giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc; nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại xã, giảm thời gian, chi phí cho người dân. Ngoài ra, xã cũng phân quyền nhiều hơn trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến các lĩnh vực như đăng ký kinh doanh, xây dựng và đầu tư công.”

Tại xã Nà Bủng, ngay sau sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, HĐND xã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, xây dựng quy chế làm việc, chương trình giám sát, kế hoạch các kỳ họp và phân công nhiệm vụ cho các Ban, Tổ đại biểu. Cùng với UBND, Ủy ban MTTQ và các cơ quan liên quan, HĐND xã duy trì cơ chế phối hợp để xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành mô hình mới.

Kết quả nổi bật thể hiện qua số lượng và chất lượng các quyết định đưa ra từ nghị trường cấp xã. Từ ngày 1/7/2025 đến hết nhiệm kỳ 2021–2026, HĐND xã Nà Bủng ban hành 26 nghị quyết, tập trung vào tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế - xã hội, dự toán, phân bổ ngân sách, đầu tư công, quốc phòng - an ninh, an sinh xã hội và những nhiệm vụ phục vụ địa phương sau sắp xếp. Bước sang nhiệm kỳ 2026–2031, HĐND xã tiếp tục ban hành 18 nghị quyết tại kỳ họp thứ nhất.

HĐND xã Nà Bủng họp ban hành các nghị quyết quan trọng về phân bổ ngân sách, đầu tư công, quốc phòng - an ninh, và những nhiệm vụ phục vụ địa phương sau sắp xếp.

Hoạt động giám sát bám sát những vấn đề thiết thực liên quan đến đời sống người dân. Năm 2026, HĐND xã giám sát kết quả giải quyết thủ tục hành chính sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; Thường trực HĐND giám sát thu, chi ngân sách; các Ban HĐND giám sát việc thực hiện chính sách đối với học sinh bán trú, hỗ trợ nước sinh hoạt, tiền điện, tiêm chủng và công tác bầu cử. Thông qua 4 cuộc tiếp xúc cử tri, Thường trực HĐND xã Nà Bủng đã ghi nhận trên 60 ý kiến, tập trung vào những vấn đề như đất đai, trật tự xây dựng, an toàn thực phẩm, điện lưới và giao thông.

Thực tiễn vận hành bước đầu cho thấy, trao quyền cho cơ sở không đơn thuần là chuyển thêm nhiệm vụ từ cấp trên xuống cấp dưới. Quyết định phải đi cùng năng lực, nguồn lực và trách nhiệm. Từ những sự việc phát sinh được giải quyết ngay tại cơ sở ở xã Chiềng Sinh, đến những nghị quyết được ban hành của HĐND xã Nà Bủng, có thể thấy rõ, quyền quyết định được trao cho cơ sở. Một quyết định trước đây phải đi qua nhiều tầng nấc, nay thuộc thẩm quyền của cấp xã. Khoảng cách quyền lực được rút ngắn, nhưng khoảng cách trách nhiệm cũng vì thế được nâng lên. Và hiệu quả của mô hình chính quyền 2 cấp không đo đếm bằng những con số hành chính khô khan, mà được đo bằng sự hài lòng của người dân.