Bài cuối: Sắp xếp thôn, tổ dân phố - Tinh gọn bộ máy, nâng tầm quản trị cơ sở

Sau khi hoàn thành sắp xếp, các thôn, tổ dân phố mới sẽ chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2026. Việc giảm đầu mối, mở rộng quy mô dân cư và địa bàn quản lý không chỉ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị, điều hành rõ nét hơn. Đây là yếu tố then chốt để các đơn vị mới vận hành hiệu quả, phát huy vai trò cầu nối giữa chính quyền và Nhân dân.

Sau sắp xếp, nhiều thôn, tổ dân phố (TDP) có quy mô dân số tăng gấp nhiều lần so với trước, địa bàn rộng hơn và tập trung nhiều cộng đồng dân cư với những đặc điểm khác nhau. Trong khi đó, mỗi đơn vị chỉ còn 3 chức danh hoạt động không chuyên trách gồm bí thư chi bộ, trưởng thôn (tổ trưởng TDP) và trưởng ban công tác mặt trận. Điều đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, đặc biệt là người đứng đầu.

Sau sắp xếp, nhiều thôn, TDP có quy mô dân số tăng gấp nhiều lần so với trước.

Ông Hà Văn Đàn - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Phố chia sẻ: “Xã dự kiến sắp xếp từ 29 thôn xuống còn 12 thôn. Với đặc thù địa bàn rộng, nhiều thôn sau sắp xếp có quy mô dân số lớn, tập trung nhiều dòng họ, khu dân cư với điều kiện dân cư, đời sống xã hội đa dạng hơn, trong đó có cả vùng giáo và vùng xa trung tâm. Do đó, những cán bộ được chúng tôi dự kiến bố trí để gánh vác nhiệm vụ vận hành các thôn sau sắp xếp là người có uy tín, am hiểu địa bàn, có năng lực quy tụ Nhân dân và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng. Bên cạnh đó họ còn phải đáp ứng các yêu cầu về lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và triển khai các nhiệm vụ hỗ trợ cấp xã”.

Đội ngũ cán bộ gánh vác nhiệm vụ vận hành các thôn sau sắp xếp ở xã Hương Phố kỳ vọng là người có uy tín, am hiểu địa bàn, có năng lực quy tụ Nhân dân và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.

Cùng với uy tín cá nhân và kinh nghiệm thực tiễn, trong bối cảnh mới, năng lực số đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với cán bộ cơ sở. Theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của thôn, TDP và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, TDP, yêu cầu về sử dụng công nghệ thông tin được đặt ra là một tiêu chí quan trọng và đây cũng là tiêu chí khó mà các địa phương phải nỗ lực đáp ứng trong quá trình tìm kiếm, vận động, sắp xếp cán bộ cơ sở.

Xã Hương Phố dự kiến sắp xếp từ 29 thôn xuống còn 12 thôn.

Tại phường Trần Phú, theo phương án được xây dựng, TDP Đồng Xuân sẽ được hình thành mới từ các TDP: Đồng Xuân, Xuân Tây, Liên Xuân. Sau sắp xếp đây là TDP có số hộ dân lớn nhất trong toàn phường với hơn 859 hộ. Đây cũng là TDP có diện tích rộng, tập trung gần 46% đồng bào theo đạo, là vùng kết nối giao thương của phường với các địa phương lân cận.

Ông Trần Văn Hải - Tổ trưởng TDP Xuân Tây chia sẻ: “So với quy mô đơn vị khu dân cư tôi đang phụ trách, TDP mới lớn gấp 3 lần. Địa bàn rộng, dân số đông mở ra không gian phát triển mới, đồng nghĩa với đòi hỏi đội ngũ cán bộ TDP bên cạnh uy tín và khả năng tập hợp các vùng dân cư trở thành một khối thống nhất, còn phải đổi mới phương thức điều hành, đặc biệt là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin”.

Đội ngũ cán bộ TDP Xuân Tây (phường Trần Phú) giao ban, trao đổi các nội dung liên quan đến sắp xếp TDP mới và những nhiệm vụ đặt ra trong bối cảnh mới.

Còn tại xã Lộc Hà, thôn mới Yên Định dự kiến sẽ được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 thôn: Yên Định, Hòa Bình và Nam Sơn với 785 hộ dân, quy mô dân số tăng gấp gần 3 lần so với trước và gấp hơn 2 lần so với tiêu chuẩn Trung ương (thôn có từ 350 hộ dân - P.V). Chi bộ mới sẽ được hợp nhất từ 3 chi bộ với tổng số 102 đảng viên.

Ông Nguyễn Khắc Vỹ - Bí thư Chi bộ thôn Yên Định trao đổi: “Quy mô hoạt động lớn hơn đặt ra yêu cầu người đứng đầu không chỉ cập nhật kiến thức về công tác xây dựng Đảng mà cần nâng cao năng lực số, kỹ năng điều hành, từ đó đổi mới chất lượng sinh hoạt chi bộ, phát huy được vai trò nòng cốt của đảng viên trong hoạt động của thôn mới. Nếu tiếp tục được tổ chức tin tưởng, đảng viên tín nhiệm bầu giữ chức bí thư chi bộ, tôi xác định sẽ tiếp tục nỗ lực nắm bắt những kiến thức, kỹ năng mới, đồng thời nêu cao tính tiên phong, vai trò người đứng đầu để đáp ứng yêu cầu công việc”.

Ông Nguyễn Khắc Vỹ (người ngoài cùng bên phải) cho rằng, thôn quy mô hoạt động lớn hơn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực số, kỹ năng điều hành.

Bên cạnh đội ngũ cán bộ nòng cốt, nhiều địa phương cũng đang chủ động kiện toàn những người tham gia các nhiệm vụ khác ở thôn, TDP, tổ liên gia để bộ máy mới vận hành hiệu quả.

Ông Bùi Lê Văn - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Đức Thịnh trao đổi: “Sau sắp xếp, xã giảm từ 42 xuống còn 23 thôn; trong đó có 7 thôn được giữ nguyên. Hiện nay, trên địa bàn có 453 tổ liên gia. Đây là lực lượng quan trọng giúp nắm bắt tình hình, tăng cường kết nối với người dân và hỗ trợ hoạt động của các thôn mới. Vì vậy, cùng với thực hiện phương án sắp xếp, xã sẽ rà soát, kiện toàn các tổ liên gia, các chức danh tham gia các nhiệm vụ khác ở thôn, duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên để phát huy vai trò trong quản lý, điều hành ở cơ sở”.

Cán bộ thôn ở xã Đức Thịnh trao đổi với người dân về việc lấy ý kiến sắp xếp thôn.

Ông Nguyễn Thanh Hùng - Trưởng phòng Xây dựng chính quyền và Tổ chức biên chế (Sở Nội vụ) cho biết: “Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định người hoạt động không chuyên trách ở thôn, TDP đã đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng TDP, từ khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo, đến thực hiện nhiệm vụ quản lý ở cơ sở và yêu cầu về độ tuổi.

Đặc biệt, lần đầu tiên kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin được đặt ra đối với cán bộ thôn, TDP. Điều đó cho thấy vai trò của đội ngũ này hiện nay không chỉ dừng ở tuyên truyền, vận động mà đang chuyển dần sang thực hiện các nhiệm vụ quản trị cộng đồng, hỗ trợ chính quyền trong quản lý địa bàn và phục vụ người dân. Việc lựa chọn đúng người là điều kiện quan trọng, nhưng quan trọng hơn là phải tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng để họ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Thực hiện chủ trương của Trung ương lấy 2026 là năm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở, sau khi hoàn thành kiện toàn nhân sự, Sở Nội vụ sẽ phối hợp với các địa phương xây dựng chương trình tập huấn theo hướng thiết thực, sát thực tiễn, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ thôn, TDP đủ năng lực, uy tín và tính chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản trị ngày càng cao trong bối cảnh mới”.

Cùng với nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là lựa chọn đội ngũ cán bộ, việc xây dựng cơ chế vận hành phù hợp chính là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động của các thôn, TDP mới sau sắp xếp. Theo Nghị định 185, ngoài các nhiệm vụ trước đây, thôn, TDP còn tham gia quản lý tài sản cộng đồng, các khoản đóng góp của Nhân dân, hỗ trợ chuyển đổi số, triển khai dịch vụ công và nhiều chương trình phát triển KT-XH ở cơ sở. Điều này đòi hỏi mô hình quản trị cộng đồng phải chuyển từ phương thức điều hành sang hướng chuyên nghiệp, số hóa và gắn kết chặt chẽ hơn với chính quyền cấp xã.

Ban Thường vụ Đảng ủy xã Đan Hải họp cho ý kiến về phương án sắp xếp thôn trên địa bàn.

Ông Nguyễn Trọng Vân - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đan Hải cho biết: “Từ 33 thôn, xã sẽ sắp xếp còn 15 thôn. Cùng với kiện toàn nhân sự, địa phương đang tập trung xây dựng cơ chế phối hợp giữa xã với thôn, thôn với tổ liên gia; thiết lập các kênh trao đổi thông tin trên môi trường số và tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ khu dân cư. Sau khi bộ máy mới đi vào hoạt động, các thôn sẽ nhanh chóng hoàn thiện quy chế, phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc để bảo đảm vận hành thông suốt, hiệu quả”.

Phường Thành Sen tổ chức hội nghị góp ý phương án sắp xếp TDP.

Từ thực tiễn gần 20 năm làm công tác cơ sở, ông Trương Văn Ngọ - Tổ trưởng TDP 8-9 Tân Giang (phường Thành Sen) cho rằng: “Điều quan trọng là phải xác định rõ vị trí, chức năng của thôn, TDP trong mô hình mới. Đây không phải là cấp chính quyền nên không thể hành chính hóa hoạt động, nhưng cũng không thể xem nhẹ vai trò của thiết chế tự quản cộng đồng. Cần phân định rõ việc nào thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của UBND cấp xã, việc nào là vận động Nhân dân, hòa giải, nắm tình hình, phản ánh kiến nghị của cộng đồng dân cư. Làm rõ ranh giới này sẽ tránh tình trạng đẩy việc xuống cơ sở, tránh quá tải cho đội ngũ không chuyên trách ở thôn, TDP”.

Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Thị Việt Hà, Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh Nguyễn Thị Nhuần và đoàn công tác HĐND tỉnh khảo sát tình hình triển khai thực hiện việc sắp xếp thôn tại xã Cổ Đạm.

Cùng với kiện toàn tổ chức, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ cán bộ thôn, TDP cũng là yếu tố quan trọng để bộ máy mới hoạt động hiệu quả. Theo bà Nguyễn Thị Nhuần - Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh, dự thảo nghị quyết của HĐND tỉnh về số lượng, chức danh, mức hỗ trợ và phụ cấp kiêm nhiệm đối với người tham gia hoạt động ở thôn, TDP dự kiến trình kỳ họp thường lệ vào cuối tháng 6 này sẽ đề xuất điều chỉnh tăng mức hỗ trợ đối với các nhóm nhiệm vụ khác ở thôn, TDP; đồng thời bổ sung chế độ hỗ trợ cho lực lượng tham gia hoạt động ở tổ liên gia. Khi được thông qua, nghị quyết sẽ tạo cơ sở để các địa phương ổn định tổ chức bộ máy, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư và nâng cao hiệu quả hoạt động của thôn, TDP trong điều kiện mới.

Các địa phương cần rà soát, nâng cấp nhà văn hóa trung tâm và các điểm sinh hoạt vệ tinh ở những địa bàn rộng nhằm bảo đảm nhu cầu hội họp, sinh hoạt cộng đồng của người dân.

Song song với kiện toàn tổ chức, điều kiện bảo đảm hoạt động cũng cần được tính toán đồng bộ. Theo đó, cần đẩy mạnh hoạt động của các tổ chuyển đổi số cộng đồng, trang bị hạ tầng mạng, thiết bị số phục vụ điều hành; rà soát, nâng cấp nhà văn hóa trung tâm và các điểm sinh hoạt vệ tinh ở những địa bàn rộng nhằm bảo đảm nhu cầu hội họp, sinh hoạt cộng đồng của người dân. Ngay khi bộ máy cấp thôn mới đi vào vận hành, cấp ủy, chính quyền cấp xã cần “cầm tay chỉ việc”, tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, hỗ trợ và đồng hành để đội ngũ cán bộ thôn, TDP sớm ổn định tổ chức, hoạt động thông suốt.

Ông Bùi Quang Dương - Phó Giám đốc Sở Nội vụ cho rằng: “Sắp xếp thôn, TDP không chỉ là tổ chức lại đơn vị dân cư mà còn hướng tới đổi mới phương thức quản trị ở cơ sở. Thành công của chủ trương phải được đánh giá bằng hiệu quả vận hành của bộ máy mới và chất lượng phục vụ người dân. Sau sắp xếp, ngành nội vụ sẽ tiếp tục đồng hành cùng các địa phương trong hoàn thiện cơ chế vận hành, đào tạo, bồi dưỡng những người hoạt động không chuyên trách ở thôn, TDP và kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ thực tiễn”.

Chậm nhất đến ngày 30/6, HĐND các xã, phường sẽ ban hành nghị quyết về sắp xếp thôn, TDP sau khi hoàn thành việc lấy ý kiến Nhân dân.

Theo lộ trình, chậm nhất đến ngày 30/6/2026, HĐND các xã, phường sẽ ban hành nghị quyết về sắp xếp thôn, TDP sau khi hoàn thành việc lấy ý kiến Nhân dân. Cùng với đó, các địa phương tiếp tục kiện toàn nhân sự, sắp xếp tổ chức đảng và hoàn thiện các điều kiện cần thiết để bộ máy mới đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2026.

Sau sắp xếp, từ 1.901 thôn, TDP, Hà Tĩnh dự kiến giảm 1.074 đơn vị, còn 827 đơn vị mới, tương đương tỷ lệ giảm là 56,5%; đồng thời giảm khoảng 1.712 người hoạt động không chuyên trách và 8.311 người tham gia hoạt động ở thôn, TDP; tiết kiệm khoảng 116 tỷ đồng ngân sách mỗi năm.

Sắp xếp thôn, TDP - hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong hệ thống chính trị ở cơ sở, tạo nền tảng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả và bền vững.

Phát biểu chỉ đạo tại các hội nghị gần đây, đồng chí Nguyễn Duy Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu các địa phương triển khai việc sắp xếp thôn, TDP bảo đảm đồng bộ với quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, coi trọng hiệu quả thực chất của bộ máy và chất lượng phục vụ Nhân dân ở cơ sở.

Điều đó cho thấy, mục tiêu của cuộc sắp xếp lần này không chỉ là tổ chức lại các đơn vị dân cư hay giảm đầu mối quản lý, mà hướng tới xây dựng những cộng đồng dân cư gắn kết hơn, được quản trị hiệu quả hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Đây cũng chính là ý nghĩa cốt lõi của việc hoàn thiện mắt xích cuối cùng trong hệ thống chính trị ở cơ sở, tạo nền tảng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả và bền vững.

BÀI, ẢNH: THU HÀ - DƯƠNG CHIẾN - PHÚC QUANG - THẢO YẾN
THIẾT KẾ: HUY TÙNG