Bài học từ thực tế quản lý tài sản Nhà nước tại VRG

Hoạt động theo mô hình Cty cổ phần từ 2018 (Nhà nước nắm giữ 96,77% vốn điều lệ); VRG có hệ thống 20 Cty TNHH một thành viên, 27 Cty cổ phần chi phối, 19 Cty liên kết, đầu tư tại 10 Cty khác; kinh doanh đa dạng từ trồng, khai thác, chế biến cao su, sản xuất gỗ, phát triển khu công nghiệp, khu dân cư, nông nghiệp công nghệ cao... Tuy nhiên, theo kết luận thanh tra về việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản Nhà nước tại VRG mà Thanh tra Chính phủ vừa ban hành; dù quy mô vốn và tài sản lớn, công tác quản lý, sử dụng nguồn lực Nhà nước tại Tập đoàn này tồn tại rất nhiều hạn chế.

Về quản lý, sử dụng vốn Nhà nước, VRG tạm ứng cho 17 Cty con hơn 2.304 tỷ đồng mà không có văn bản thỏa thuận; chỉ theo dõi trên tài khoản phải thu - phải trả, tiềm ẩn rủi ro. Quỹ đầu tư phát triển tại Cty mẹ và một số Cty con được sử dụng sai quy định. Tại một số Cty con, vốn thì tạm ứng từ Cty mẹ, nhưng khi thu lợi nhuận thì lại không chia về Tập đoàn.

Việc quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước cũng phát hiện nhiều vi phạm. Tổng nợ phải thu ngắn hạn của VRG đến cuối 2024 là hơn 1.281 tỷ đồng, trong đó hơn 414 tỷ đồng nợ quá hạn; gần 328 tỷ đồng là nợ xấu trên 3 năm; gần 282 tỷ đồng chưa được đối chiếu đầy đủ. VRG trả nợ thay cho một số Cty con gần 300 tỷ đồng, trong đó có những khoản khó có khả năng thu hồi, nguy cơ mất vốn Nhà nước…

Kiểm tra việc quản lý đầu tư xây dựng một số dự án, Thanh tra đã phát hiện nhiều sai sót. Hành vi vi phạm là rất đa dạng: Ký quỹ thiếu, chưa đáp ứng điều kiện tài chính, điều chỉnh tổng mức đầu tư sai quy định, cho Cty thứ cấp thuê lại đất sai quy định, thiếu đánh giá báo cáo tác động môi trường, phê duyệt dự án trước cơ quan chuyên ngành thẩm định…

Tương tự là hàng loạt vi phạm trong công tác đấu thầu một số dự án trồng cao su. Hậu quả là gần 20 ngàn ha vườn cây cao su còn dở dang kéo dài, ngưng đầu tư, kém hoặc không hiệu quả, ít có khả năng đưa vào khai thác. Về việc quản lý sử dụng đất, gần 600ha đã có quyết định bàn giao về địa phương nhưng VRG chưa thực hiện và đất đó không sử dụng hoặc sử dụng sai mục đích. Trong diện tích đất do VRG quản lý, có 1.634ha đang bị các tổ chức, cá nhân lấn chiếm… Hiện VRG còn phải nộp ngân sách nhà nước gần 900 tỷ đồng tiền thuê đất.

Những vi phạm tại VRG cho thấy đúng như Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 6/1/2026 đã nhận định về một số DN Nhà nước “còn hạn chế, bất cập (…) quản lý, khai thác, sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả, chưa gắn với yêu cầu hạch toán kinh tế đầy đủ, còn lãng phí, thất thoát”. Nhưng muộn còn hơn không, quan trọng là cơ quan chức năng đã nhìn thẳng vào thực tế, chỉ rõ những sai sót, yêu cầu làm rõ nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm từng người để xử lý theo pháp luật; là bài học cho những người còn mang tâm lý sai lầm “cha chung không ai khóc”, thiếu trách nhiệm khi được giao quản lý tài sản Nhà nước.

Huỳnh Ngọc Hiếu