Bãi rác khổng lồ khiến đại dương đổi màu

Nhựa trôi nổi khắp vùng rác thải khổng lồ ở Thái Bình Dương. Ảnh: The Ocean Cleanup.

Vùng biển nằm giữa Hawaii và California được gọi là Great Pacific Garbage Patch (Bãi rác Thái Bình Dương khổng lồ), nơi tập trung lượng lớn rác thải nhựa bị cuốn vào các dòng hải lưu xoáy, từ lưới đánh cá cũ đến bao bì thực phẩm và đồ uống, theo CNN.

Trái với hình dung về những hòn đảo rác khổng lồ nổi trên mặt biển, phần lớn chất thải tại đây tồn tại dưới dạng những mảnh nhựa li ti, hay còn gọi là vi nhựa, nhiều hạt nhỏ đến mức mắt thường không thể nhìn thấy.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học Bergen (Na Uy), công bố trên tạp chí Communications Earth & Environment, sự gia tăng của vi nhựa có thể là nguyên nhân khiến màu nước tại khu vực này thay đổi.

Dan Koestner, đồng tác giả nghiên cứu và nhà khoa học chuyên về quang học đại dương, cho biết màu sắc biển phản ánh trực tiếp những gì tồn tại bên trong, từ thực vật phù du đến các loại rác thải. Tuy nhiên, tác động của vi nhựa đối với màu sắc đại dương vẫn là một khoảng trống trong nghiên cứu khoa học.

Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu tạo ra các hỗn hợp từ rác thải nhựa, sau đó sử dụng ánh sáng và tia laser để kiểm tra cách các hạt vi nhựa tương tác với ánh sáng. Từ đó, họ xác định lượng nhựa cần thiết để tạo ra sự thay đổi màu sắc đủ rõ cho vệ tinh phát hiện.

"Chúng tôi xác định được một phổ ánh sáng đặc trưng, tương ứng với màu sắc mà vi nhựa có xu hướng tạo ra", Shea Cheatham, đồng tác giả nghiên cứu và nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Bergen, cho biết.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh vẫn cần khảo sát thực địa để xác nhận màu sắc ghi nhận qua vệ tinh thực sự bắt nguồn từ nhựa. Đây là quá trình phức tạp và tốn kém, đòi hỏi phải tiến hành đo đạc trực tiếp tại khu vực ô nhiễm.

Các nhà khoa học ước tính mỗi năm có khoảng 13 triệu tấn nhựa đổ ra đại dương, nhưng chỉ khoảng 250.000 tấn được tìm thấy đang trôi nổi trên bề mặt. Khoảng cách lớn giữa hai con số này được gọi là "nghịch lý nhựa thất lạc". Một nguyên nhân có thể là nhựa phân rã thành những mảnh vi nhựa quá nhỏ để dễ dàng phát hiện và theo dõi.

"Chúng ta vẫn chưa thể xác định đầy đủ nhựa đã đi đâu và tích tụ ở đâu trong đại dương", Cheatham nhận định.

Vi nhựa không chỉ làm biến đổi môi trường biển mà còn đe dọa hệ sinh thái. Chúng có thể bị sinh vật biển nuốt phải, đi vào chuỗi thức ăn và đã được phát hiện trong hải sản con người tiêu thụ. Những hạt nhựa này còn có khả năng mang theo chất ô nhiễm, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng đại dương vận chuyển và lưu trữ carbon.

Richard Thompson, giáo sư sinh học biển tại Đại học Plymouth (Anh), cho rằng việc phát hiện vi nhựa bằng vệ tinh vẫn là thách thức lớn do kích thước quá nhỏ và chúng thường lẫn với thực vật phù du cùng các vật chất tự nhiên khác. Tuy nhiên, nếu có thể nhận diện dấu hiệu ô nhiễm từ xa, các nhà khoa học sẽ tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí so với việc phải đếm từng mảnh rác.

Koestner hy vọng nghiên cứu sẽ giúp công chúng nhận thức rõ hơn về quy mô ô nhiễm nhựa. "Nếu vi nhựa tích tụ đến mức có thể làm thay đổi màu sắc của cả một vùng biển, đó thực sự là điều đáng báo động", ông cảnh báo.