'Bài thuốc' chăm sóc da nổi mụn, sạm nám mùa lễ hội

1. Vì sao mùa lễ hội da dễ nổi mụn, sạm nám?

Theo bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng từ Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, làn da không chỉ bị ảnh hưởng bởi yếu tố bên ngoài mà còn phản ánh tình trạng sức khỏe bên trong. Tình trạng nổi mụn thường liên quan mật thiết đến chức năng của ba tạng phế, can và tỳ, cụ thể:

● Phế chủ bì mao: Phế giúp điều hòa sự đóng mở của lỗ chân lông và nuôi dưỡng da. Khi phế khí bị ảnh hưởng do thức khuya, thiếu ngủ hoặc môi trường khô nóng, da dễ xỉn màu, nổi mụn nhẹ.

● Tỳ chủ vận hóa: Tỳ giúp tiêu hóa và chuyển hóa thức ăn thành khí huyết. Khi ăn nhiều đồ béo ngọt, rượu bia, tỳ vận hóa kém sẽ sinh thấp và nhiệt. Thấp nhiệt tích tụ có thể biểu hiện ra ngoài bằng da dầu, mụn viêm.

● Can chủ sơ tiết và điều hòa khí huyết: Căng thẳng, áp lực sau kỳ nghỉ khiến can khí dễ uất kết, làm khí huyết lưu thông kém. Da vì thế kém tươi sáng, nám có xu hướng đậm màu hơn. Ở một số người, đặc biệt là phụ nữ trung niên, nám còn liên quan đến suy giảm chức năng can thận khiến da không được nuôi dưỡng đầy đủ.

Như vậy, trong mùa lễ hội, ba yếu tố khiến da xấu đi có thể kể đến là: Ăn uống nhiều chất béo và cay nóng, thức khuya kéo dài, căng thẳng khi quay lại công việc. Những yếu tố này làm cơ thể dễ sinh nhiệt, tích thấp và rối loạn khí huyết. Khi sự mất cân bằng kéo dài, da sẽ phản ứng bằng việc nổi mụn, sạm màu hoặc nám đậm hơn. Nếu không điều chỉnh sớm, tình trạng thấp nhiệt tích tụ và khí huyết rối loạn có thể kéo dài nhiều tuần, khiến da khó phục hồi dù chăm sóc bên ngoài kỹ lưỡng.

Kim ngân hoa thanh nhiệt, giải độc, thường dùng trong trường hợp nổi mụn.

2. Cách chăm sóc da từng thể thường gặp

Dưới đây là một số gợi ý khi chăm sóc da nổi mụn của bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng:

2.1. Mụn viêm, da đỏ nóng – Thể huyết nhiệt

Biểu hiện: Mụn bọc, mụn mủ đỏ; miệng khô, dễ táo bón; cảm giác nóng trong người.

Nguyên tắc: Thanh nhiệt, lương huyết

Dùng trà hoa cúc – kim ngân hoa:

Nguyên liệu (1 ngày dùng): 5–7 g hoa cúc khô, 5–10 g kim ngân hoa, 300–500 ml nước sôi.

Tác dụng: Hoa cúc tính mát, vị ngọt hơi đắng; thanh nhiệt, làm sáng mắt, hỗ trợ giảm viêm; phù hợp với người hay nổi mụn do nóng trong. Kim ngân hoa tính mát, vị ngọt; thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm; thường dùng trong trường hợp mụn nhọt, da viêm đỏ.

Cách pha và dùng: Tráng nhanh dược liệu bằng nước ấm, hãm với nước sôi trong 10–15 phút, uống ấm, chia 2 lần trong ngày; uống 3–5 ngày/tuần, không nên uống liên tục kéo dài hàng tháng; phù hợp nhất vào giai đoạn da nổi mụn đỏ, cảm giác nóng trong người;

Lưu ý: Trà hoa cúc – kim ngân hoa phù hợp khi có biểu hiện nóng trong, mụn đỏ, táo bón nhẹ. Không nên dùng kéo dài khi cơ thể không có dấu hiệu nhiệt vì các vị này tính mát, có thể gây lạnh bụng hoặc rối loạn tiêu hóa ở người tỳ vị yếu.

Nên bổ sung đậu xanh, rau má trong bữa ăn hàng tuần; hạn chế ớt, rượu bia, đồ chiên rán trong khẩu phần ăn hằng ngày.

Bổ sung rau má trong bữa ăn hằng tuần giúp giảm mụn viêm, da đỏ nóng.

2.2. Nám, da xỉn do stress – Thể can khí uất

Biểu hiện: Nám sậm màu khi căng thẳng; hay cáu gắt, tức ngực nhẹ; kinh nguyệt thất thường.

Nguyên tắc: Thư can, điều hòa khí huyết.

Sử dụng trà hoa hồng – kỷ tử:

Thành phần: Hoa hồng điều hòa khí huyết, giảm uất kết; kỷ tử bổ can thận, dưỡng huyết, hỗ trợ làm sáng da.

Cách dùng: 5–7 bông hoa hồng khô + 10–15 quả kỷ tử, hãm 300 ml nước sôi trong 10 phút, uống 1–2 lần/ngày; phù hợp với người da xỉn màu do căng thẳng, đặc biệt là phụ nữ làm việc văn phòng.

Ngoài ra, bạn nên:

Tập thở sâu 10 phút buổi tối.
Đi bộ nhẹ nhàng giúp khí huyết lưu thông.

Khi can khí được điều hòa, sắc da thường cải thiện rõ sau vài tuần.

Hoa hồng điều hòa khí huyết, giảm uất kết, giúp giảm nám, da xỉn do stress.

2.3. Da sạm, nhiều dầu – Thể tỳ hư sinh thấp

Biểu hiện: Da nhờn, dễ nổi mụn đầu trắng; hay đầy bụng, chậm tiêu; cơ thể nặng nề.

Nguyên tắc: Kiện tỳ, hóa thấp.

Sử dụng Cháo ý dĩ – đậu đỏ:

Thành phần: Ý dĩ (bo bo) tính mát, vị ngọt nhạt, tác dụng kiện tỳ, lợi thấp, hỗ trợ giảm phù và da nhờn; Đậu đỏ tính bình, vị ngọt; bổ huyết nhẹ, lợi thủy, hỗ trợ cải thiện sắc da; phù hợp với người mệt mỏi, da kém tươi tắn. Sự kết hợp hai nguyên liệu giúp vừa hóa thấp, vừa nuôi dưỡng khí huyết – yếu tố quan trọng để làn da sáng khỏe từ bên trong.

Nguyên liệu (1–2 khẩu phần):30 g ý dĩ,30 g đậu đỏ,50–70 g gạo tẻ;1 lít nước.

Cách nấu: Ngâm ý dĩ và đậu đỏ 3–4 giờ (hoặc qua đêm) để mềm; nấu đậu đỏ trước khoảng 15–20 phút; cho ý dĩ và gạo vào ninh nhỏ lửa đến khi nhừ;có thể thêm chút muối nhạt, không nên cho đường nếu đang nổi mụn.

Cách dùng:Ăn 2–3 lần/tuần; dùng vào bữa sáng hoặc bữa phụ chiều; duy trì 2–4 tuần kết hợp ngủ sớm, hạn chế đồ cay nóng.

Lưu ý:Ý dĩ có tác dụng lợi thấp và hỗ trợ giảm tình trạng da nhờn. Tuy nhiên do có tính mát và tác dụng lợi niệu nhẹ, không nên ăn hằng ngày kéo dài. Phụ nữ mang thai hoặc người hay lạnh bụng, tiêu lỏng nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.

Ngoài ra, bạn nên:

Giảm trà sữa, đồ ngọt.
Xoa bụng nhẹ trước ngủ để hỗ trợ tiêu hóa.

Cháo ý dĩ - đậu đỏ giúp vừa hóa thấp, vừa nuôi dưỡng khí huyết – yếu tố quan trọng để làn da sáng khỏe từ bên trong.

3. Điều chỉnh sinh hoạt (yếu tố quyết định)

Theo YHCT, dưỡng nhan không tách rời dưỡng tâm:

● Ngủ trước 23 giờ để dưỡng huyết.

● Uống đủ nước ấm giúp phế khí lưu thông.

● Hạn chế căng thẳng kéo dài.

● Vận động nhẹ mỗi ngày để khí huyết lưu thông.

Làn da là tấm gương phản ánh bên trong. Khi khí huyết điều hòa, sắc diện tự nhiên sẽ hồng hào hơn mà không cần can thiệp quá nhiều mỹ phẩm.

Mai Phương