Bài toán an ninh hóc búa của châu Phi

Các quan chức Cơ quan Bảo vệ động vật hoang dã Kenia bên số vũ khí, đạn dược tịch thu được từ những kẻ săn trộm tại Nairobi, Kenya. (Nguồn: THX/TTXVN)

Có tới 23 quốc gia châu Phi đang chịu tác động nghiêm trọng bởi tỷ lệ tội phạm cao và khả năng phục hồi thấp, với các loại tội phạm phổ biến gồm tội phạm tài chính, buôn người, khai thác và buôn bán tài nguyên không tái tạo, hàng giả và vũ khí. Sự bùng nổ công nghệ số cũng làm gia tăng tội phạm mạng tại bốn phần năm khu vực của châu lục, nổi bật là gian lận tài chính trực tuyến và phần mềm tống tiền.

Ở Đông Phi, buôn người và buôn bán vũ khí gia tăng; Bắc Phi là điểm nóng về cần sa và tội phạm tài chính; Trung Phi nổi lên tội phạm tài nguyên không tái tạo; Tây Phi phổ biến buôn bán cocaine; còn miền nam châu Phi đối mặt nạn buôn bán động vật hoang dã. Bên cạnh đó, các nhóm tội phạm nước ngoài ngày càng gây ra mối đe dọa lớn trên toàn lục địa, đặc biệt tại Tây Phi.

Trong chiến dịch Catalyst diễn ra từ tháng 7 đến tháng 9/2025 - lần đầu Interpol phối hợp với Afripol và các nước Angola, Cameroon, Kenya, Namibia, Nigeria, Nam Sudan; lực lượng chức năng đã tiến hành 83 vụ bắt giữ tại 6 quốc gia, liên quan hàng trăm nghi phạm bị cáo buộc tài trợ hoặc hậu thuẫn khủng bố.

Trong số này có 21 vụ liên quan khủng bố, 28 vụ gian lận tài chính và rửa tiền, 6 vụ lừa đảo qua mạng và 18 vụ sử dụng tài sản số trái phép. Interpol cho biết, chiến dịch cho thấy nguồn tài trợ khủng bố ngày càng gắn chặt với các loại tội phạm khác như lừa đảo trực tuyến, mô hình Ponzi và rửa tiền.

Để đối phó mối đe dọa an ninh đa tầng, các quốc gia đã chia sẻ thông tin tình báo ngay từ trước chiến dịch. Lực lượng chức năng sàng lọc hơn 15.000 cá nhân và tổ chức, phát hiện khoảng 260 triệu USD (gồm tiền mặt và tiền điện tử) nghi liên quan tài trợ khủng bố, trong đó khoảng 600.000 USD đã bị tịch thu.

Đáng chú ý, chiến dịch còn bóc gỡ một mô hình lừa đảo Ponzi quy mô toàn cầu núp bóng nền tảng giao dịch tiền điện tử, ảnh hưởng tới ít nhất 17 quốc gia, hơn 100.000 nạn nhân, với thiệt hại ước tính 562 triệu USD.

Theo ông Cyril Gout, quyền Giám đốc phụ trách dịch vụ cảnh sát của Interpol, tội phạm mạng tại châu Phi đang gia tăng mạnh, đặc biệt là lừa đảo tình cảm và tống tiền bằng đe dọa công khai thông tin, hình ảnh hoặc video nhạy cảm, gây tổn thất cả tài chính lẫn tâm lý. Minh chứng là tại Ghana, 68 đối tượng bị bắt vì dùng danh tính giả lừa nộp phí vận chuyển và bí mật ghi hình để tống tiền; còn ở Senegal, 22 đối tượng giả mạo người nổi tiếng trên mạng xã hội và ứng dụng hẹn hò, lừa hơn 100 nạn nhân với tổng số tiền khoảng 34.000 USD.

Sự phối hợp hành động của các đơn vị chống tội phạm tài chính, tội phạm mạng và khủng bố từ nhiều quốc gia trong khu vực, cùng sự hợp tác chặt chẽ của Interpol và Afripol đã giúp ứng phó mạnh mẽ và hiệu quả hơn trước những mối đe dọa an ninh phức tạp và đang thay đổi không ngừng tại châu Phi.

THANH HẢI