Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu

Sự phát triển mạnh mẽ của AI tác động mạnh đến thị trường lao động toàn cầu. (Ảnh minh họa)

Trên Dựa trên kết quả khảo sát hơn 1.000 nhà tuyển dụng hàng đầu thế giới, báo cáo đưa ra đánh giá lạc quan thận trọng. Theo đó, 170 triệu việc làm mới sẽ được tạo ra, đồng thời 92 triệu việc làm bị xóa bỏ, tương đương mức tăng ròng 78 triệu việc làm trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, con đường dẫn tới kết quả này sẽ đầy biến động, đòi hỏi sự thích ứng rất nhanh - điều không phải ai cũng làm được.

Những vị trí dễ bị thay thế nhất là những công việc mang tính lặp đi lặp lại như nhân viên bưu điện, giao dịch viên ngân hàng, nhân viên nhập liệu, thu ngân, quản lý hành chính và kế toán… Thanh tra giao thông công cộng, nhân viên bán hàng, nhà thiết kế đồ họa, thẩm định viên, trợ lý pháp lý, lao động vệ sinh, kỹ sư hóa học, nhân viên an ninh, chuyên viên nhân sự, lái xe buýt và xe tải cũng là những công việc có mức độ rủi ro cao.

Những nghề tăng trưởng nhanh nhất tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực do công nghệ dẫn dắt, nhất là các chuyên gia dữ liệu lớn, kỹ sư công nghệ tài chính, chuyên gia AI, lập trình viên phần mềm và ứng dụng, cũng như chuyên gia tự động hóa và xe tự hành. Nhu cầu đối với các nhà thiết kế nội dung tương tác và giao diện cho ứng dụng trên nền tảng trực tuyến, kỹ sư môi trường và khí hậu, lao động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo cùng nhiều công việc phi kỹ thuật như chuyên gia thương mại điện tử, tư vấn chiến lược, quản lý nhà hàng khách sạn, nhân viên dịch vụ xã hội và điều dưỡng cũng được dự báo sẽ gia tăng.

Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của máy móc, nhân viên giao hàng đóng vai trò không thể thiếu, do công nghệ tự hành hiện chưa thể thay thế con người trong việc xử lý các tình huống phức tạp tại đô thị đông đúc, như tìm chỗ đỗ xe, di chuyển trong nhà cao tầng hay xử lý các chỉ dẫn giao hàng mơ hồ.

Đáng chú ý, các nhà tuyển dụng ước tính gần 40% các kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi trong 5 năm tới. Đứng đầu danh sách là tư duy phân tích. Bất chấp những tiến bộ của AI, các nhà tuyển dụng vẫn đánh giá cao khả năng của con người trong việc hiểu bối cảnh, biết đặt ra đúng câu hỏi khi khối lượng dữ liệu ngày càng gia tăng, cân nhắc các đánh đổi và đưa ra những phán đoán mang tính đạo đức hoặc chiến lược.

Xếp thứ hai là khả năng thích ứng, linh hoạt và bền bỉ - những phẩm chất trở nên thiết yếu trong một thế giới chịu tác động của đại dịch, các cú sốc kinh tế và thay đổi công nghệ nhanh chóng. Thứ ba là năng lực lãnh đạo và ảnh hưởng xã hội. Tư duy sáng tạo đứng thứ tư, tiếp theo là động lực cá nhân và sự tự nhận thức xếp thứ năm. Hiểu biết công nghệ đứng thứ sáu, sau đó là sự thấu cảm và lắng nghe chủ động, quản lý nhân tài và định hướng dịch vụ.

Những kỹ năng suy giảm mạnh nhất là các năng lực thể chất cơ bản như sự khéo léo thủ công, nâng xếp đồ vật, cũng như các nhiệm vụ nhận thức đơn giản như phép toán cơ bản và nhập liệu, chính là những lĩnh vực mà các thuật toán và robot đã vượt trội con người cả về chi phí lẫn hiệu quả.

Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu đang gặp thách thức lớn với biến số AI. Tuy nhiên, lời giải không phải là tẩy chay AI mà nằm ở sự thích nghi chiến lược từ ba phía. Từ phía cá nhân, thay vì học cách làm việc như một cái máy, người lao động cần phát triển những kỹ năng mà AI không thể sao chép như trí tuệ cảm xúc (EQ), tư duy phản biện, khả năng đưa ra quyết định dựa trên đạo đức và kỹ năng làm việc cùng AI.

Từ phía doanh nghiệp, cần tái cấu trúc quy trình tuyển dụng với việc chuyển đổi từ thay thế sang hỗ trợ, xây dựng các mô hình kết hợp con người với AI - dùng AI để nhân viên được giải phóng khỏi các việc nhàm chán và tập trung vào sáng tạo, đồng thời đào tạo lại để giúp nhân viên cũ nắm bắt công nghệ mới thay vì sa thải hàng loạt. Từ phía chính phủ, cần ban hành luật về AI tạo khung pháp lý giúp kiểm soát rủi ro về đạo đức và bảo vệ quyền lợi người lao động, đồng thời có chính sách an sinh xã hội với các biện pháp trợ cấp hoặc đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp cho những nhóm đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp bởi làn sóng tự động hóa

TÔ MINH