Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa (Cục Thuế): Dấu ấn 35 năm tiên phong chuyển đổi số

Cục Thuế vừa tổ chức Lễ kỷ niệm 35 năm ngày thành lập hệ thống công nghệ thông tin ngành Thuế (13/5/1991 - 13/5/2026). Phát biểu tại lễ kỷ niệm, ông Phạm Quang Toàn - Trưởng ban Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa (Cục Thuế) cho rằng, việc thành lập Tổ Tin học thuộc Tổng cục Thuế (nay là Cục Thuế) vào ngày 13/5/1991 đã đặt nền móng đầu tiên cho quá trình tin học hóa công tác quản lý thuế.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: Phương Thảo

Từ những ngày đầu với điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật còn nhiều khó khăn, đội ngũ công nghệ thông tin ngành Thuế đã từng bước trưởng thành qua nhiều giai đoạn phát triển: từ Tổ Tin học, Phòng Máy tính, Trung tâm Tin học và Thống kê, Cục Ứng dụng công nghệ thông tin, Cục Công nghệ thông tin và đến nay là Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa. Trải qua 35 năm xây dựng và phát triển, hệ thống công nghệ thông tin ngành Thuế đã không ngừng lớn mạnh, từng bước khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trong tiến trình cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số ngành Thuế.

Theo ông Phạm Quang Toàn, 35 năm qua không chỉ là chặng đường phát triển của một đơn vị chuyên trách về công nghệ thông tin, mà còn là hành trình chuyển đổi căn bản phương thức quản lý thuế: từ thủ công sang điện tử, từ phân tán sang tập trung, từ xử lý nghiệp vụ đơn lẻ sang quản trị dữ liệu và phục vụ người nộp thuế trên môi trường số.

“Trong những năm gần đây, trước yêu cầu phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, nền tảng số và dữ liệu lớn, công nghệ thông tin ngành Thuế tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ, từng bước trở thành hạ tầng lõi của quản trị thuế hiện đại” - ông Phạm Quang Toàn nhấn mạnh.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn ghi nhận và biểu dương những nỗ lực, tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và sáng tạo của các thế hệ công chức, người lao động làm công tác công nghệ thông tin ngành Thuế - lực lượng được ví như những “kiến trúc sư thầm lặng” trong tiến trình cải cách và hiện đại hóa ngành Thuế.

Lãnh đạo Cục Thuế tặng hoa chúc mừng Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa. Ảnh: Phương Thảo

Ông Mai Sơn nhận định, bước vào giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế số, xã hội số, xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, nhất là theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong thời đại mới, Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn đặt ra yêu cầu cho Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa trong thời gian tới. Đó là, phải xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, xuyên suốt và là động lực trung tâm của cải cách, hiện đại hóa ngành Thuế. Trong hệ thống đó, cơ quan Thuế sẽ vận hành hoàn toàn dựa trên dữ liệu lớn; các thủ tục hành chính được tự động hóa ở mức cao nhất; công tác chỉ đạo điều hành được thực hiện trên các bảng điều khiển dữ liệu theo thời gian thực, đảm bảo tính chính xác và kịp thời.

Đặc biệt, phải lấy người nộp thuế làm trung tâm, lấy sự hài lòng, thuận tiện và tuân thủ tự nguyện của người dân, doanh nghiệp làm thước đo quan trọng của chuyển đổi số. Chính vì vậy, các nền tảng số của ngành Thuế cần tiếp tục được phát triển theo hướng thân thiện, dễ sử dụng, dễ tiếp cận, cá thể hóa theo từng nhóm người nộp thuế.

Trong bối cảnh triển khai các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi phương pháp quản lý thuế, xóa bỏ thuế khoán, Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa cần phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ để xây dựng các công cụ số thật sự dễ dùng, dễ hiểu, dễ thực hiện; giúp hộ kinh doanh yên tâm kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử, thực hiện nghĩa vụ thuế minh bạch, thuận lợi và bền vững hơn.

Thứ ba, phải coi dữ liệu là tài sản chiến lược của ngành Thuế; quản trị dữ liệu phải trở thành năng lực lõi của cơ quan thuế hiện đại. Bởi trong thời đại số, cơ quan Thuế không chỉ quản lý hồ sơ, chứng từ, mà còn phải quản lý cả dòng dữ liệu kinh tế. Mỗi hóa đơn điện tử, mỗi giao dịch thanh toán hay thông tin đăng ký kinh doanh đều là những mảnh ghép quan trọng tạo nên bức tranh quản trị.

Song hành với dữ liệu lớn là việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa trong quản lý rủi ro. Trước những hành vi gian lận hóa đơn và thuế ngày càng phức tạp, tinh vi, phương thức kiểm tra thủ công truyền thống đã không còn đủ sức đáp ứng.

Việc chuyển mạnh sang phòng ngừa, cảnh báo sớm và phát hiện tự động dựa trên các mô hình phân tích dữ liệu, chấm điểm rủi ro sẽ giúp cơ quan thuế chủ động ngăn chặn gian lận từ sớm, từ xa.

Thứ tư, phải đảm bảo an toàn, an ninh mạng và xây dựng đội ngũ công chức công nghệ thông tin có trình độ cao, kỷ luật nghiêm, trách nhiệm lớn. Bởi công nghệ dù hiện đại đến đâu vẫn cần được vận hành bởi những con người có trình độ và đạo đức.

Ngành Thuế đặt ưu tiên hàng đầu vào việc xây dựng đội ngũ công chức công nghệ thông tin có kỷ luật nghiêm và tinh thần liêm chính. Với quyền hạn quản trị hệ thống và dữ liệu quốc gia, mỗi thao tác kỹ thuật của công chức đều phải được ghi vết, chuẩn mực và minh bạch, tuyệt đối không được lợi dụng quyền truy cập để làm sai lệch dữ liệu./.