Bạn trẻ Hà Nội đối thoại về sóng hấp dẫn cùng Nobel Vật lý 2015

Chương trình nằm trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế chuyên sâu về sóng hấp dẫn tại ĐH Phenikaa, với sự tham gia của nhiều nhà khoa học đến từ Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc và Hong Kong. Đây là một trong số ít hội thảo tại Việt Nam tập trung riêng vào lĩnh vực thiên văn học sóng hấp dẫn.

GS Takaaki Kajita – Chủ nhân Giải Nobel Vật lý 2015.

Tại bài giảng, GS Takaaki Kajita giới thiệu những khái niệm nền tảng về sóng hấp dẫn – hiện tượng được Albert Einstein dự đoán từ năm 1916 và lần đầu được ghi nhận trực tiếp vào năm 2015. Ông cho biết, khi một sóng hấp dẫn đi qua Trái Đất, khoảng cách giữa hai gương phản xạ đặt cách nhau 4 km trong hệ đo giao thoa laser chỉ thay đổi ở mức 10⁻¹⁶ cm, nhỏ hơn cả kích thước của hạt nhân nguyên tử. Việc đo được sự biến dạng cực nhỏ này đã mở ra một cách hoàn toàn mới để con người quan sát vũ trụ.

Không giống các phương pháp quan sát truyền thống dựa trên ánh sáng, sóng hấp dẫn mang theo thông tin về những hiện tượng vũ trụ cực đoan như va chạm lỗ đen hay sao neutron. Khi được kết hợp với neutrino, tia gamma và các tín hiệu điện từ khác, dữ liệu này hình thành nên thiên văn học đa thông tin, giúp các nhà khoa học hiểu sâu hơn về cấu trúc và sự tiến hóa của vũ trụ.

Bạn trẻ Hà Nội đối thoại về sóng hấp dẫn cùng Nobel Vật lý 2015.

Điểm nhấn của chương trình là phiên đối thoại trực tiếp giữa GS Kajita và học sinh THPT. Nhiều câu hỏi được đặt ra xoay quanh cách phát hiện tín hiệu sóng hấp dẫn trong môi trường nhiễu nền rất lớn, vai trò của trí tuệ nhân tạo trong xử lý dữ liệu khổng lồ, cũng như mối liên hệ giữa nghiên cứu khoa học cơ bản và các công nghệ đang được ứng dụng trong đời sống.

Phương Mai (học sinh trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Nội) cho biết, bài giảng giúp em nhìn khoa học như một lĩnh vực gần gũi hơn. “Em cảm ơn thầy vì bài giảng rất thực tế, tiếp thêm động lực để em theo đuổi khoa học, đặc biệt là vật lý thiên văn. Một học sinh THPT như chúng em cần làm gì để có thể tham gia vào các dự án nghiên cứu lớn như vậy?”, Phương Mai đặt câu hỏi với GS Kajita.

Trả lời, GS Takaaki Kajita nhấn mạnh vai trò của môi trường đại học nghiên cứu trong việc mở ra cơ hội cho người học trẻ. “Phenikaa có thể giúp em làm được điều đó. Hãy chủ động kết nối với các thầy cô tại ĐH Phenikaa, bởi trường cũng đang tham gia hợp tác trong các dự án nghiên cứu quốc tế”, ông nói.

Bạn trẻ Hà Nội đối thoại về sóng hấp dẫn cùng Nobel Vật lý 2015.

Theo Ban tổ chức, bài giảng đại chúng dành cho học sinh THPT được tổ chức song song với các phiên thảo luận học thuật của hội thảo nhằm tạo không gian để người học trẻ tiếp cận trực tiếp khoa học đỉnh cao, thay vì chỉ tiếp nhận tri thức qua sách giáo khoa.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh nhóm nghiên cứu Vật lý thiên văn của ĐH Phenikaa đã trở thành thành viên mạng lưới hợp tác quốc tế LIGO – Virgo – KAGRA (LVK) từ năm 2024. Đây là mạng lưới vận hành các đài quan sát sóng hấp dẫn lớn nhất thế giới, quy tụ hàng nghìn nhà khoa học nghiên cứu các hiện tượng giải phóng năng lượng cực lớn trong vũ trụ.

Bạn trẻ Hà Nội đối thoại về sóng hấp dẫn cùng Nobel Vật lý 2015.

Hiện nhóm nghiên cứu của ĐH Phenikaa đang tham gia xử lý dữ liệu lớn trong LVK, góp phần xác định nguồn phát sóng hấp dẫn và nghiên cứu bản chất vật lý của lỗ đen. Việc kết nối hoạt động nghiên cứu chuyên sâu với các chương trình học thuật mở cho học sinh phổ thông được kỳ vọng sẽ góp phần nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học và hình thành đội ngũ nghiên cứu trẻ trong tương lai.