Bangkok ngập nặng, 30 chuyến bay bị cắt: Điều gì đang xảy ra giữa El Niño rất mạnh?

Thủ đô Bangkok của Thái Lan đã tuyên bố toàn bộ 50 quận của thành phố là vùng thảm họa sau khi mưa lớn gây ra lũ lụt trên diện rộng. Ảnh: Anadolu

Hơn 300mm mưa trong 48 giờ, 700.000 người bị ảnh hưởng

Bangkok bắt đầu hứng đợt mưa rất lớn từ ngày 25/9. Trong các bản cảnh báo liên tiếp từ ngày 22/9, Cục Khí tượng Thái Lan dự báo một vùng áp thấp di chuyển qua khu vực Campuchia, miền Đông và miền Trung Thái Lan, trong đó có Bangkok; đồng thời rãnh gió mùa hoạt động trên khu vực và gió mùa Tây Nam mạnh lên. Cơ quan này cảnh báo nguy cơ mưa lớn đến rất lớn, nước tích tụ, lũ quét và nước tràn tại các vùng thấp.

Đến ngày 25-26/9, lượng mưa tích lũy tại Bangkok vượt 300 mm trong khoảng 48 giờ. Mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn khiến hệ thống thoát nước của thành phố quá tải, nhiều tuyến đường và khu dân cư bị ngập. Đáng chú ý, tình trạng ngập xảy ra ngay cả khi lượng nước lớn từ thượng nguồn chưa đổ về Bangkok.

Ngày 28/9, Chính phủ Thái Lan cho biết khoảng 329.000 hộ gia đình, tương đương khoảng 700.000 người, bị ảnh hưởng bởi ngập tại Bangkok. Những khu vực chịu tác động nặng gồm Lat Krabang, Bang Kapi, Khan Na Yao, Sai Mai, Suan Luang, Saphan Sung và Lak Si.

Chính quyền Bangkok tập trung hạ mực nước tại các kênh chính như Prawet Burirom và Lat Phrao trước khi tiếp tục bơm nước khỏi đường phố, khu dân cư. Một số khu vực có thể cần thêm thời gian để thoát ngập.

Tình trạng ngập cũng ảnh hưởng tới hoạt động hàng không. Ngày 29/9, Thai Airways phải cắt giảm các chuyến bay và xử lý lượng lớn hành lý tồn đọng tại sân bay Suvarnabhumi. Lãnh đạo hãng hàng không này cho biết khoảng 5.000 kiện hành lý bị mắc lại do mưa lớn và ngập, với mục tiêu giải quyết lượng tồn trong vòng 72 giờ.

El Niño có phải nguyên nhân khiến Bangkok ngập?

Dữ liệu của Cục Khí tượng Thái Lan cho thấy áp thấp, rãnh gió mùa và gió mùa Tây Nam là những hình thế thời tiết trực tiếp tạo ra đợt mưa lớn từ ngày 23 đến 27/9. 

Trong khi đó, Phó giáo sư, tiến sĩ Thon Thamrongnawasawat, nhà khoa học biển và chuyên gia về hệ sinh thái biển của Thái Lan, hiện công tác tại Khoa Thủy sản, Đại học Kasetsart đưa ra cách giải thích ở quy mô khí hậu rộng hơn.

Theo ông Thon Thamrongnawasawat, Bangkok trải qua dạng "mưa đứng yên", khi các hệ thống mây mang mưa liên tục hình thành và đi qua cùng một khu vực trong hơn 30 giờ. Lượng mưa tập trung như vậy khiến nước tích tụ nhanh hơn khả năng tiêu thoát của đô thị.

Ông cho rằng cường độ của đợt mưa có thể chịu tác động tổng hợp của El Niño rất mạnh và nền nhiệt toàn cầu tăng cao. Khi nhiệt độ tăng, khí quyển có khả năng chứa nhiều hơi nước hơn, qua đó làm tăng tiềm năng xuất hiện những trận mưa lớn.

Theo nguyên lý vật lý khí quyển được ông dẫn, khả năng giữ hơi nước của khí quyển tăng khoảng 7% với mỗi 1 độ C nhiệt độ tăng. Điều này không có nghĩa nhiệt độ tăng 1 độ C sẽ khiến lượng mưa tại một địa điểm tăng đúng 7%, mà phản ánh khả năng chứa thêm hơi nước của khí quyển khi nhiệt độ cao hơn.

Phân tích của Thai Rath, một trong những cơ quan truyền thông lớn của Thái Lan; dẫn lời các chuyên gia cho biết El Niño thường gắn với xu hướng lượng mưa thấp hơn tại Thái Lan, trong khi những trận mưa cực đoan cục bộ vẫn có thể xảy ra trong mùa mưa. 

Phó giáo sư Thon Thamrongnawasawat cho rằng trong năm 2026, nền nhiệt cao do biến đổi khí hậu có thể làm các trận mưa cục bộ trở nên dữ dội hơn ngay cả trong bối cảnh El Niño.

Mưa lớn đã gây ra lũ lụt ở nhiều khu vực của thủ đô Bangkok. Ảnh: Anadolu

Gió mạnh và mực nước cao làm Bangkok khó thoát nước, gây nên tình trạng ngập kéo dài

Mưa lớn không phải yếu tố duy nhất khiến nước rút chậm.

Theo ông Thon Thamrongnawasawat, gió mùa trên khu vực vịnh Thái Lan có thời điểm vượt 40km/giờ, tạo sóng cao hơn 1m. Gió mạnh và mực nước biển cao hơn làm giảm khả năng Bangkok xả nước ra biển.

Cục Khí tượng Thái Lan cũng ghi nhận gió mùa Tây Nam khá mạnh trong giai đoạn này và cảnh báo biển động, đặc biệt tại các khu vực có dông.

Bangkok nằm trên vùng đồng bằng thấp và có hệ thống kênh, cống, trạm bơm được sử dụng để đưa nước ra sông và biển. Khi lượng nước mưa tập trung quá lớn trong thời gian ngắn, trong khi điều kiện bên ngoài không thuận lợi cho việc xả nước, khả năng tiêu thoát của thành phố bị hạn chế. 

The Nation cho rằng đợt mưa lần này đã cho thấy những giới hạn của hệ thống thoát nước Bangkok trước các trận mưa cực lớn và tập trung.

Thiệt hại kinh tế đang được thống kê

Đại học Phòng Thương mại Thái Lan ước tính đợt ngập từ ngày 25-29/9 có thể gây thiệt hại khoảng 12,283 tỷ baht, tương đương khoảng 365 triệu USD, trong đó Bangkok chiếm khoảng 57%, tương đương 7,014 tỷ baht (khoảng 209 triệu USD). Con số này chủ yếu phản ánh tổn thất do gián đoạn hoạt động kinh tế, tiêu dùng, dịch vụ và du lịch; chưa bao gồm thiệt hại về nhà cửa, phương tiện và sản xuất nông nghiệp.

Trong khi đó, đánh giá của Đại học Rangsit đưa ra mức thiệt hại 25,345 tỷ baht, tương đương khoảng 754 triệu USD, trong kịch bản thiệt hại trung bình đối với đợt ngập từ ngày 24-27/9. Khoảng ước tính trên toàn quốc dao động từ 16,896-33,793 tỷ baht, tương đương khoảng 503 triệu-1,005 tỷ USD; riêng Bangkok có thể chịu khoảng 10,586 tỷ baht, tương đương 315 triệu USD.

El Niño 2026 khác xa La Niña từng góp phần gây lũ lịch sử năm 2011 tại Thái Lan

Ông Thanaroj Waratsprasert, Giám đốc Trung tâm Chỉ huy Tài nguyên Nước Quốc gia thuộc Văn phòng Tài nguyên Nước Quốc gia Thái Lan, cho rằng tình hình ngập tại Bangkok hiện nay ít nghiêm trọng hơn so với trận lũ năm 2011 và chưa phải là một "thảm họa lũ lụt lớn".

Theo ông, lũ lớn trên diện rộng thường xảy ra khi lượng nước rất lớn từ miền núi hoặc phía Bắc đổ xuống, vượt khả năng kiểm soát và khiến mực nước có thể dâng 2-3m. Trong khi đó, đợt ngập hiện nay chủ yếu do mưa lớn trút trực tiếp xuống Bangkok và các khu vực bằng phẳng lân cận, sau đó tiêu thoát dần qua hệ thống kênh, sông ra biển.

Theo Thai Rath, năm 2011 Thái Lan chịu ảnh hưởng của La Niña, mưa trên diện rộng và 5 xoáy thuận nhiệt đới tác động trực tiếp. Năm 2026, El Niño đang hiện diện, dòng chảy từ các sông phía Bắc thấp hơn đáng kể so với năm 2011 và đến ngày 26/9 chưa có xoáy thuận nhiệt đới nào tác động trực tiếp đến Thái Lan.

Tuy nhiên, El Niño không loại trừ các trận mưa cực đoan. Hơn 300mm mưa trút xuống Bangkok trong khoảng hai ngày cho thấy ngay cả khi tổng lượng mưa mùa được dự báo thấp hơn bình thường, những đợt mưa tập trung vẫn có thể gây ngập nghiêm trọng. Tình trạng này còn chịu tác động của mực nước, gió trên vịnh Thái Lan và khả năng tiêu thoát của một đô thị thấp.