Bánh thì tròn, quả hồng lại đỏ và ký ức những mùa trăng

Mâm cỗ đủ sắc màu trong ngày Tết Trung thu.

Nếu mùa xuân là mùa của muôn hoa khoe sắc, cây cối đâm lộc, nảy chồi, ra hoa kết trái, thắp lên những niềm hy vọng mới, thì hạ qua, thu đến lại mang theo trái thơm, quả ngọt. Và có lẽ không quá lời khi nói, tết Trung thu chính là một “lễ hội” của bánh trái.

Là những trái bưởi chín vàng, quả hồng đỏ ửng, nải chuối căng tròn, xòe những ngón tay thon dài như ôm lấy cả mâm cỗ mùa thu. Là những thức quả dân dã nhưng khi được mẹ sắp đặt bỗng trở nên đẹp đẽ, đủ đầy trong ngày rằm tháng tám.

Trong ký ức tuổi thơ tôi, buổi sáng ngày tết Trung thu, mẹ vẫn luôn dậy thật sớm, xách làn đi chợ. Đến nửa buổi mới trở về, bên trong là đủ thứ hoa trái bắt mắt mẹ sắm sửa để chuẩn bị mâm lễ dâng cúng tổ tiên.

Đi chợ về, mẹ hì hụi vào bếp, nhào bột, vo nhân, rán bánh. Những chiếc bánh hình tròn nhưng dẹt chỉ bằng lòng bàn tay người lớn, bên ngoài là bột nếp, bên trong nhân đỗ ngọt bùi. Có năm, mẹ đổi vị, làm nhân mặn với thịt, mộc nhĩ, hành khô. Bánh vừa rán xong, mùi thơm đã lan khắp gian bếp nhỏ. Chị em tôi đứng quanh, thèm lắm nhưng chẳng đứa nào dám xin. Bởi chúng tôi hiểu, bánh phải được đặt lên ban thờ dâng cúng tổ tiên trước, rồi sau đó mới thụ lộc.

Và lễ vật dâng cúng vào ngày tết Trung thu không thể thiếu bánh nướng, bánh dẻo. Trong ký ức, tôi nhớ bánh trung thu ngày ấy đơn giản lắm. Những chiếc bánh thường được xếp thành cột, gói trong giấy dầu. Về sau, cuộc sống khá hơn, bánh được đóng trong từng chiếc túi bóng, trên mặt bánh in những hoa văn đẹp mắt. Nhưng dù được gói bằng giấy dầu hay đặt trong những chiếc túi bóng, bánh trung thu luôn có sức hấp dẫn đặc biệt.

Có lẽ cuộc sống ngày ấy nhiều khó khăn nên mẹ thường chỉ mua một cặp bánh, một nướng, một dẻo cho cả nhà. Một năm chỉ có một lần được ăn bánh trung thu, vì thế chiếc bánh nhỏ bỗng trở thành một thức quà quý.

Có lần tôi hỏi bố, vì sao bánh trung thu lại có hình tròn, hình vuông. Bố ngẫm nghĩ một lát rồi bảo, có lẽ hình tròn tượng trưng cho trời, hình vuông tượng trưng cho đất. Cũng có thể đó là mong ước về sự tròn đầy, viên mãn, giống như vầng trăng sáng trong đêm rằm tháng tám?!

Bánh nướng, bánh dẻo béo ngậy, ngọt ngào. Một chiếc bánh nhỏ được cắt làm tám phần. Ông bà, bố mẹ và ba chị em, mỗi người một miếng nhỏ. Miếng bánh vừa đủ để “nếm”, vừa đủ ngon mà không thấy ngán, vừa đủ ít để sau khi thưởng thức vẫn còn thòm thèm, mong ngóng đến mùa trăng năm sau. Tôi tự hỏi mình, phải chăng sự thiếu thốn ngày ấy đã khiến bánh trung thu trong “ký ức” ngon hơn và niềm vui tết Trung thu cũng dài hơn?!

***

Cuộc sống đủ đầy hơn, bánh trung thu cũng đủ vị hơn, từ những hương vị truyền thống đến vô vàn biến tấu hiện đại. Người ta có thể ăn bánh trung thu bất cứ lúc nào, không nhất thiết phải đợi đến đêm rằm tháng tám, không nhất thiết phải chờ trăng lên. Nhưng dẫu vậy, trong ngày tết Trung thu, giữa muôn vàn hoa trái bắt mắt, quà bánh thơm ngon, bánh trung thu vẫn là lễ vật - thức quà không thể thiếu.

Không hẳn bởi đó là lễ vật dâng cúng tổ tiên, cũng chẳng phải bởi sự thèm thuồng, người ta mua những chiếc bánh như một sự trân trọng truyền thống và cả níu giữ ký ức.

Ký ức ấy được dung dưỡng qua những mùa trăng. Đó là buổi tối rằm tháng tám, sau khi lũ trẻ rước đèn trở về, trăng đã lên lưng chừng bầu trời đêm, sáng vằng vặc. Bên thềm nhà, chiếc chiếu cói được trải sẵn. Ông bà, bố mẹ đã ngồi đó. Ở giữa là mâm quả, đĩa bánh rán và bánh Trung thu được hạ xuống từ ban thờ để cả nhà quây quần thụ lộc.

Tôi vẫn nhớ một quả hồng chín đỏ, núng nính, ngọt lịm luôn là món “khai vị” tôi chọn trong những đêm phá cỗ thuở ấy. Rồi mới đến bánh trung thu. Chiếc bánh nhỏ xíu được cắt thành từng miếng. Từ ông bà đến bố mẹ, rồi chị em tôi, mỗi người một phần... Bên ngoài, ánh trăng sáng cả khoảng sân gạch.

Đi qua những mùa trăng, những đứa trẻ ngày nào giờ đã đều trưởng thành, ông bà khuất bóng, bố mẹ cũng đã già đi, những người ngồi quanh chiếc chiếu cói ngày cũ đã chẳng còn đông đủ. Nhưng vào đêm trung thu trăng vẫn sáng. Và có những hương vị vẫn nằm nguyên trong ký ức.

Một mùa Trung thu nữa đang đến, nhìn những chiếc bánh trung thu bắt mắt và đủ vị bày bán khắp nơi, tôi lại nhớ những chiếc bánh nhỏ mẹ mua cho cả nhà ngày trước. Nhớ những miếng bánh được chia thật đều. Nhớ mùi bánh rán thơm lựng trong gian bếp. Nhớ quả hồng đỏ mọng trong mâm cỗ. Và nhớ nhất là khoảnh khắc cả gia đình quây quần dưới ánh trăng, cùng nhau phá cỗ, cùng nhau thưởng thức những thức quà mùa thu.

Từ thẳm sâu miền ký ức, tôi bỗng như hiểu ra điều giản dị, trung thu đẹp nhất không chỉ bởi ánh trăng sáng, cũng không hoàn toàn do mâm cỗ nhiều thức quà ngon. Trung thu đẹp nhất là khi ta còn được quây quần bên những người thân yêu.