Bao bì Việt Nam trước vòng 'siết xanh' mới

Người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưa chuộng bao bì thân thiện môi trường. Ảnh: Cleanipedia

Từ ngày 12/8/2026, bộ Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) của EU chính thức được áp dụng, mở ra một lộ trình mới đối với toàn bộ vòng đời bao bì đưa vào thị trường này.

Trong khi đó, ở trong nước, Nghị định 110/2026/NĐ-CP về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu cũng đã có hiệu lực từ ngày 25/5/2026.

TỪ EPR ĐẾN YÊU CẦU THAY ĐỔI NGAY TỪ KHÂU THIẾT KẾ

Hai chuyển động trên đang cùng lúc đặt ngành bao bì Việt Nam trước yêu cầu phải thay đổi từ thiết kế, nguyên liệu đến thu gom và tái chế.

Nghị định 110/2026/NĐ-CP quy định nhà sản xuất, nhập khẩu các sản phẩm, bao bì thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc.

Theo đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn tổ chức tái chế hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính theo cơ chế được quy định. Khung pháp lý mới đồng thời làm rõ hơn cách xác định đối tượng chịu trách nhiệm và cơ chế quản lý nguồn lực dành cho hoạt động tái chế.

Điểm đặt ra đối với doanh nghiệp không chỉ là thêm một khoản chi phí tuân thủ. Khi trách nhiệm tái chế gắn với lượng bao bì đưa ra thị trường, lựa chọn vật liệu và thiết kế bao bì bắt đầu có tác động trực tiếp đến chi phí và khả năng tổ chức vòng đời sản phẩm.

Thực tế triển khai EPR cũng cho thấy, khoảng cách giữa quy định và năng lực tái chế trên thị trường vẫn là vấn đề cần giải quyết. Một khảo sát được chia sẻ tại hội thảo về bao bì tuần hoàn vào tháng 8/2026 cho thấy, 80% doanh nghiệp được khảo sát cho biết gặp khó khăn khi thực hiện EPR, liên quan đến hướng dẫn, chi phí, nhân lực và việc tìm kiếm đơn vị tái chế.

Đây cũng là nơi xuất hiện bài toán kinh tế của ngành bao bì. Theo khảo sát Vietnam Report công bố ngày 01/10 (công bố bảng xếp hạng “Top” 10 công ty uy tín ngành bao bì năm 2026) vừa qua, 77% doanh nghiệp bao bì tham gia khảo sát ghi nhận doanh thu tăng trong nửa đầu năm 2026.

Trong số đó, 30,8% có mức tăng từ 25% trở lên; nhưng có đến 38,5% doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận giảm. Sức cầu cải thiện chưa đồng nghĩa với việc biên lợi nhuận được cải thiện, trong bối cảnh doanh nghiệp phải kiểm soát chi phí nguyên liệu, đầu tư công nghệ và đáp ứng những tiêu chuẩn mới của khách hàng.

Trong bối cảnh đó, bao bì đơn vật liệu, dễ thu gom và tái chế, sử dụng tỷ lệ nguyên liệu tái sinh cao hơn đang có lợi thế ngày càng rõ. Đây không còn chỉ là lựa chọn hình ảnh “xanh” của doanh nghiệp, mà dần trở thành một biến số trong bài toán chi phí, đầu tư và tiếp cận thị trường.

THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU BẮT ĐẦU TÍNH CẢ “VÒNG ĐỜI” BAO BÌ

Sức ép lớn hơn đang đến từ các thị trường xuất khẩu. PPWR của EU được áp dụng từ ngày 12/8/2026, điều chỉnh toàn bộ vòng đời bao bì, từ thiết kế, thành phần vật liệu, sử dụng tài nguyên đến thu gom, tái sử dụng và tái chế.

Quy định trên được triển khai theo nhiều giai đoạn, lộ trình nên doanh nghiệp không phải thay toàn bộ bao bì ngay trong năm 2026. Tuy nhiên, họ phải chuẩn bị cho những yêu cầu tiếp theo trong lộ trình.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam mạnh ở khâu làm ra sản phẩm, nhưng còn yếu ở phần thể hiện giá trị. Ảnh: ctpack

Một trong những yêu cầu có hiệu lực ngay từ ngày 12/8/2026 liên quan đến chất PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm. Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bao bì thuộc phạm vi áp dụng không được đưa ra thị trường EU nếu hàm lượng PFAS đạt hoặc vượt các ngưỡng quy định. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải làm việc với nhà cung cấp nhằm xác định thành phần vật liệu và có hồ sơ chứng minh sự phù hợp.

Nhưng đây mới chỉ là lớp yêu cầu đầu tiên. Theo lộ trình PPWR, từ năm 2030, nhiều yêu cầu về thiết kế để tái chế sẽ bắt đầu được áp dụng; bao bì nhựa cũng phải đáp ứng các tỷ lệ tối thiểu về hàm lượng nhựa tái sinh theo từng nhóm sản phẩm. Quy định của EU đồng thời hướng tới việc giảm bao bì dư thừa, tăng khả năng tái sử dụng, cải thiện ghi nhãn để hỗ trợ phân loại và thúc đẩy hệ thống thu gom, tái chế.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, điều này làm thay đổi cách nhìn về bao bì xuất khẩu. Một sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chức năng và giá thành chưa chắc đã đủ điều kiện cạnh tranh nếu không chứng minh được thành phần vật liệu, khả năng tái chế hoặc sự phù hợp với các quy định mới.

Ông Lê Nguyên Vũ, Tổng giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp bao bì Cát Tường (CTPACK), cho biết quy định mới của EU không ảnh hưởng nhiều đến quy trình sản xuất bao bì của công ty do nguyên liệu hầu hết là “recycleable” hoàn toàn (100% tái chế) hay phân hủy nhanh trong môi trường (nếu không dùng màng nhựa opp phủ).

Ông Vũ cũng giải thích thêm, do là doanh nghiệp cung cấp bên thứ 3 (3PL) cho nhà xuất khẩu, mà doanh nghiệp xuất khẩu không dùng bao bì có tráng phủ opp (pe) như nhiều doanh nghiệp trong nước thường dùng, mà sử dụng giấy 100%, nên đơn vị cung cấp cũng không gặp khó nhiều.

Liên quan vấn đề này, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu vào EU trước hết lập danh mục và “bản đồ bao bì” cho từng sản phẩm, xác định loại vật liệu, cấu trúc bao bì, nhà cung cấp, các lớp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm và hồ sơ kỹ thuật hiện có. Đối với những cấu trúc đa lớp hoặc khó tái chế, doanh nghiệp cần có kế hoạch chuyển đổi trước các mốc tiếp theo của PPWR.

Với ngành bao bì Việt Nam nói chung, doanh nghiệp sản xuất bao bì nói riêng, đây vừa là áp lực, vừa mở ra một thị trường mới. Khi các nhà sản xuất thực phẩm, thủy sản, đồ uống và hàng tiêu dùng phải thay đổi bao bì để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, nhu cầu đối với vật liệu tái chế đạt chuẩn, bao bì đơn vật liệu, công nghệ thiết kế và giải pháp kiểm soát vòng đời sẽ tăng lên.

Vấn đề đặt ra không chỉ là doanh nghiệp bao bì có đáp ứng được một bộ tiêu chuẩn mới hay không, mà là ngành bao bì Việt Nam có hình thành được một chuỗi giá trị bao bì tuần hoàn đủ năng lực để giữ lại giá trị trong nước hay không? Điều này bao gồm từ thiết kế, sản xuất vật liệu, thu gom, tái chế đến cung cấp nguyên liệu tái sinh trở lại cho nhà sản xuất.

Nhiều chuyên gia cho rằng nếu làm được, yêu cầu “siết xanh” từ các thị trường xuất khẩu có thể trở thành lực đẩy để ngành bao bì trong nước chuyển từ gia công theo đơn hàng là chủ yếu, sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh. Ngược lại, nếu năng lực tái chế và nguồn vật liệu tái sinh vẫn thiếu, phần chi phí thích ứng với các tiêu chuẩn mới sẽ tiếp tục nằm ở doanh nghiệp, trong khi giá trị của thị trường tuần hoàn có nguy cơ được tạo ra ở những khâu khác.