Năng lượng tái tạo - Động lực tăng trưởng xanh của Vĩnh Long

Lợi thế tự nhiên, kết quả hiện hữu

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh trên cơ sở hợp nhất không gian phát triển của Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long có bờ biển dài khoảng 130 km và vùng biển rộng, thuận lợi phát triển điện gió gần bờ, điện gió ngoài khơi. Cùng với bức xạ mặt trời cao, thời gian chiếu sáng kéo dài và nguồn phụ phẩm dồi dào từ nông nghiệp, thủy sản, dừa, tỉnh có điều kiện phát triển điện mặt trời, điện sinh khối và điện từ xử lý chất thải, tạo lợi thế cho cơ cấu năng lượng xanh, đa dạng và bền vững.

Theo Sở Công Thương, toàn tỉnh có 15 nhà máy điện gió đang vận hành với tổng công suất 650,75 MW, trong đó có 02 nhà máy vận hành một phần; 02 nhà máy điện mặt trời tập trung với tổng công suất 189,3 MW và khoảng 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất lắp đặt khoảng 180 MW. Riêng điện gió năm 2025 sản xuất 1,521 tỷ kWh, giá trị sản xuất khoảng 2.994 tỷ đồng. Năng lượng tái tạo đang đóng góp ngày càng rõ nét cho sản xuất công nghiệp, tạo nhu cầu về dịch vụ kỹ thuật, vận hành, bảo dưỡng và mở rộng không gian thu hút đầu tư xanh.

Dư địa phát triển còn lớn hơn nhiều so với quy mô đang vận hành. Theo danh mục nguồn điện đã được quy hoạch, đến năm 2030 tỉnh có tiềm năng phát triển hơn 4.600 MW điện gió, điện mặt trời tập trung, điện sinh khối và điện rác. Trong đó, 18 dự án điện gió với tổng công suất 1.243,75 MW đang được triển khai theo quy hoạch; tỉnh cũng đang hoàn thiện hồ sơ pháp lý, lấy ý kiến về quốc phòng - an ninh đối với 22 dự án điện gió gần bờ giai đoạn 2026 - 2030, tổng công suất khoảng 2.283 MW. Đây là nguồn lực quan trọng, nhưng chỉ có thể trở thành động lực tăng trưởng khi nguồn điện, lưới truyền tải và phụ tải phát triển đồng bộ.

Đối với điện từ xử lý chất thải, tỉnh đang đôn đốc triển khai các dự án theo quy hoạch. Nhà máy xử lý chất thải rắn Trà Vinh có công suất phát điện 7,5 MW dự kiến vận hành thương mại cuối năm 2026; dự án nhà máy đốt chất thải rắn phát điện công suất 13 MW tại phường Phú Tân đang xây dựng. Tại khu vực Vĩnh Long cũ, dự án nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt bằng phương pháp đốt thu hồi năng lượng, công suất 14 MW, đã tổ chức mở thầu lựa chọn nhà đầu tư. Các dự án này vừa góp phần xử lý chất thải, vừa tạo thêm nguồn điện sạch tại chỗ.

Đối với điện sinh khối, 01 nhà máy công suất 25 MW đang thực hiện công tác giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, 03 dự án điện mặt trời tập trung, tổng công suất 150 MW, đã khảo sát vị trí; tỉnh đang tiếp tục thực hiện các bước lựa chọn nhà đầu tư theo quy định để sớm triển khai. Sự đa dạng hóa nguồn điện xanh mở ra cơ hội thu hút đầu tư, gắn phát triển năng lượng với chế biến nông sản, thủy sản, dừa và mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Kiến tạo môi trường đầu tư, đồng hành với dự án

Để tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng, chỉ có danh mục quy hoạch là chưa đủ. Nhà đầu tư cần vị trí dự án rõ ràng, thủ tục minh bạch, phương án đấu nối khả thi và lưới điện có khả năng tiếp nhận công suất. Thời gian qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo rà soát tiến độ từng dự án, phối hợp tháo gỡ vướng mắc về đất đai, khu vực biển và đấu nối; đồng thời kiến nghị các đơn vị ngành điện đầu tư đồng bộ lưới truyền tải, phân phối theo quy hoạch, bảo đảm giải tỏa công suất và cấp điện cho phụ tải lớn.

UBND tỉnh đã thống nhất chủ trương giao Sở Công Thương tham mưu xây dựng Đề án phát triển tỉnh Vĩnh Long thành trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của vùng và cả nước đến năm 2030, định hướng đến năm 2050. Đề án hướng đến phát triển đồng bộ nguồn điện tái tạo, lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng, cảng biển, logistics và các ngành sử dụng năng lượng sạch như khu công nghiệp xanh, trung tâm dữ liệu xanh, hydrogen xanh, amoniac xanh. Khi doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến điện sạch và dấu chân carbon của sản phẩm, đây sẽ là lợi thế quan trọng để thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh.

Sở Công Thương đang là đầu mối theo dõi tiến độ từng dự án, nhận diện vướng mắc ở từng khâu để phối hợp các sở, ngành, địa phương và nhà đầu tư xử lý kịp thời. Ông Trần Quốc Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, nhấn mạnh: “Sở Công Thương sẽ tiếp tục là cầu nối, đồng hành cùng nhà đầu tư, kịp thời tham mưu UBND tỉnh tháo gỡ từng vướng mắc, tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi”. Cam kết này phải được thể hiện bằng tiến độ xử lý công việc, thông tin đầy đủ, kịp thời và trách nhiệm rõ ràng đối với từng dự án.

Một nhiệm vụ then chốt là phát triển đồng bộ nguồn điện và lưới điện. Các công trình lưới điện 500 kV, 220 kV, 110 kV và lưới phân phối cần đi trước hoặc theo kịp tiến độ nguồn điện, vừa bảo đảm giải tỏa công suất, vừa đáp ứng nhu cầu điện của khu kinh tế, khu công nghiệp và các dự án phụ tải lớn. Cùng với đó, tỉnh tập trung tháo gỡ giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà đầu tư có năng lực và xử lý các dự án chậm tiến độ theo đúng quy định; dự án vận hành hiệu quả sẽ tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và người lao động địa phương.

Tăng trưởng xanh đòi hỏi lựa chọn công nghệ phù hợp, sử dụng đất, mặt nước và không gian biển tiết kiệm, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh và hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp. Với sự chỉ đạo thống nhất của tỉnh, sự đồng hành của ngành Công Thương và nỗ lực của nhà đầu tư, Vĩnh Long có cơ sở chuyển lợi thế tài nguyên thành năng lực sản xuất mới. Gắn phát triển điện sạch với công nghiệp, logistics và thương mại sẽ nâng cao giá trị kinh tế, đóng góp thiết thực cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của tỉnh.