Báo cáo rủi ro rửa tiền: Ngân hàng phải cung cấp thông tin khách hàng PEP, VIP, doanh nghiệp bất động sản, tài sản mã hóa
Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến về Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.
Giám sát trên cơ sở rủi ro
Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), thời gian qua, công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra về phòng chống rửa tiền đối với các đối tượng báo cáo trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng được thực hiện theo phương pháp giám sát tuân thủ, tập trung vào hoạt động thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật, quy định nội bộ của các đối tượng báo cáo.
Phương pháp này bộc lộ một số hạn chế như chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro thực tế của từng đối tượng, chưa cho phép phân bổ nguồn lực giám sát một cách hiệu quả, chưa hỗ trợ tối ưu việc phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và vi phạm tại các đối tượng báo cáo.
Nhận thức được những hạn chế nêu trên, từ năm 2023, NHNN đã từng bước triển khai các nỗ lực nhằm xây dựng chức năng giám sát và chuyển đổi phương thức giám sát từ tiếp cận tuân thủ sang kết hợp với tiếp cận trên cơ sở rủi ro.
Được sự hỗ trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), NHNN đã xây dựng công cụ giám sát trên cơ sở rủi ro về phòng chống rửa tiền đối với các đối tượng báo cáo là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam (TCTD) và đã áp dụng bộ tiêu chí đánh giá trên cơ sở rủi ro để thực hiện chấm điểm, phân loại TCTD theo mức độ rủi ro và căn cứ vào kết quả chấm điểm rủi ro để lập kế hoạch và triển khai thanh tra, kiểm tra.
Kết quả thực hiện bước đầu trong thời gian qua cho thấy việc áp dụng phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro sử dụng bộ công cụ của IMF đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác giám sát, giúp NHNN có thể nhận diện tốt hơn các đối tượng, lĩnh vực có mức độ rủi ro cao để ưu tiên nguồn lực thanh tra, kiểm tra.
Mặc dù vậy, việc áp dụng vẫn đang ở giai đoạn bước đầu, chưa được áp dụng đồng bộ trong toàn hệ thống và đặc biệt còn thiếu khuôn khổ pháp lý quy định về hoạt động giám sát phòng, chống rửa tiền nói chung và giám sát trên cơ sở rủi ro nói riêng.
Thực trạng trên đặt ra yêu cầu NHNN cần xây dựng khuôn khổ pháp lý về giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền (bao gồm giám sát trên cơ sở rủi ro) để làm cơ sở triển khai hoạt động giám sát một cách toàn diện, đồng bộ và hiệu quả hơn.
Ngân hàng phải báo cáo thông tin về khách hàng PEP, VIP
Do đó, tại dự thảo, ngoài hoạt động giám sát tuân thủ, NHNN cũng đưa ra các quy định về hoạt động giám sát trên cơ sở rủi ro. Theo đó, đơn vị thực hiện giám sát thực hiện giám sát trên cơ sở rủi ro thông qua việc sử dụng phương pháp, công cụ chấm điểm rủi ro do Thống đốc NHNN phê duyệt đối với nhóm đối tượng giám sát trong từng thời kỳ để phân tích, đánh giá, chấm điểm và xếp loại mức độ rủi ro rửa tiền.
Dự thảo quy định, định kỳ, đối tượng giám sát thực hiện báo cáo, cung cấp thông tin, số liệu cho đơn vị thực hiện giám sát để phục vụ hoạt động giám sát trên cơ sở rủi ro.
Theo đó, thông tin cung cấp phải bao gồm các thông tin tổng quan như về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và hệ thống kiểm soát nội bộ.
Cùng với đó là thông tin về cổ đông, bao gồm tổng số cổ đông, số cổ đông là cá nhân và tổ chức nước ngoài (yêu cầu báo cáo tỷ lệ sở hữu 10 cổ đông cá nhân và 10 cổ đông tổ chức nước ngoài lớn nhất).
Đáng chú ý, các đối tượng giám sát phải báo cáo các thông tin liên quan đến khách hàng. Trong đó, dữ liệu đối với khách hàng cá nhân gồm: Tổng số khách hàng, kết quả phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro; số lượng, tỷ lệ khách hàng là người có ảnh hưởng chính trị (PEP); số lượng, tỷ lệ khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên…
Đối với khách hàng tổ chức, ngoài các nội dung trên, các đối tượng giám sát còn phải báo cáo và phân loại rủi ro đối với các tổ chức hoạt động trong các ngành nghề kinh doanh như: Tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền (MVTS); Doanh nghiệp kinh doanh ngoại tệ; Sòng bạc và các doanh nghiệp kinh doanh trò chơi có thưởng; Ngân hàng đại lý; Tổ chức Phi lợi nhuận;
Ngoài ra là các công ty kinh doanh bất động sản (bao gồm cả đại lý); Cửa hàng kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức; Tổ chức trung gian (luật sư, kế toán); Quỹ tín thác và các nhà cung cấp dịch vụ công ty; và tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.
Kết quả phân loại theo ba mức rủi ro thấp, trung bình hoặc cao sẽ là căn cứ then chốt để Ngân hàng Nhà nước xác định đối tượng trọng điểm, tần suất, nội dung và quy mô thanh tra, kiểm tra, bảo đảm nguyên tắc giám sát chính xác, khách quan, kịp thời.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền, Việt Nam hiện vẫn nằm trong Danh sách Xám của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền kể từ tháng 6/2023.
Việt Nam phải thực hiện kế hoạch gồm 17 hành động về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Theo thông tin được Ngân hàng Nhà nước nêu, dù kế hoạch hành động đã hết hạn hơn 1 năm, Việt Nam mới hoàn thành 3 trong tổng số 17 hành động, còn 14 hành động chưa hoàn thành và cần tiếp tục xử lý, báo cáo theo quy trình của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền.
Tính từ đầu năm đến ngày 31/7/2026, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động trao đổi và chuyển giao 426 văn bản liên quan đến 1.999 báo cáo giao dịch đáng ngờ cho các cơ quan có thẩm quyền, phục vụ công tác xác minh, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Cơ quan này cũng có 55 văn bản phản hồi, trao đổi thông tin theo đề nghị của các đơn vị tình báo tài chính nước ngoài.
Ở trong nước, Ngân hàng Nhà nước đã tiếp nhận, phân tích và chuyển giao gần 10.000 báo cáo giao dịch đáng ngờ cho các cơ quan chức năng, qua đó hỗ trợ Bộ Công an trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; cơ quan Thuế trong phát hiện, xử lý hành vi trốn thuế và gian lận tài chính; cơ quan Hải quan và Bộ đội Biên phòng trong đấu tranh chống buôn lậu, vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới.
