Báo cáo thẩm tra Tờ trình và Đề án: Đồng Nai bảo đảm 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Việc thành lập thành phố Đồng Nai có ý nghĩa hết sức quan trọng

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ: Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với sự cần thiết thành lập thành phố Đồng Nai trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Đồng Nai với các lý do như đã nêu trong Tờ trình và Đề án của Chính phủ. Đồng thời nhấn mạnh, việc thành lập thành phố Đồng Nai trong bối cảnh hiện nay là cần thiết và có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra. Ảnh: Quochoi.vn

Thứ nhất, việc thành lập thành phố Đồng Nai là sự cụ thể hóa các yêu cầu, chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị về “Đẩy nhanh tốc độ và nâng cao chất lượng đô thị hóa”, “Trong năm 2026… phát triển một số tỉnh đủ điều kiện trở thành thành phố” theo Kết luận số 224-KL/TW ngày 8-12-2025 về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24-1-2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; và “Trình Quốc hội ban hành Nghị quyết về thành lập thành phố Đồng Nai ngay trong năm 2026 theo quy định để đáp ứng yêu cầu phát triển các trung tâm kinh tế lớn của quốc gia…” theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV và Văn bản số 1184-CV/VPTW ngày 23-3-2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về ý kiến của Bộ Chính trị đối với Đề án xây dựng và phát triển Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065.

Thứ hai, việc thành lập thành phố Đồng Nai góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, tạo động lực liên kết phát triển với các trung tâm kinh tế lớn của quốc gia. Với vị trí địa lý hết sức thuận lợi, Đồng Nai giữ vai trò kết nối trực tiếp giữa trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh với các vùng Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng Nai có hệ thống giao thông kết nối với đầy đủ 5 loại hình: đường hàng không, đường sắt, đường bộ, đường thủy nội địa và hàng hải quốc tế; qua đó giúp cho Đồng Nai phát huy vai trò là trung tâm trung chuyển đa phương thức khi hội tụ đầy đủ ba trụ cột liên kết gồm: (1) hàng không quốc tế thông qua Cảng hàng không quốc tế Long Thành; (2) hàng hải quốc tế thông qua hệ thống cảng biển và luồng hàng hải kết nối trực tiếp ra biển Đông; (3) đường bộ xuyên biên giới thông qua các hành lang kết nối đến cửa khẩu quốc tế. Phát huy các lợi thế, trong thời gian qua, Đồng Nai đã phát triển nhanh, toàn diện, là một trong những địa phương có quy mô kinh tế và mức độ công nghiệp hóa cao của cả nước, luôn có GRDP, thu ngân sách thuộc nhóm dẫn đầu cả nước và khả năng thu hút đầu tư quốc tế mạnh mẽ.

Thứ ba, việc thành lập thành phố Đồng Nai có ý nghĩa lớn trong quản lý lãnh thổ, bảo vệ chủ quyền quốc gia. Đồng Nai có tuyến biên giới trên bộ dài gần 260km tiếp giáp với Vương quốc Campuchia, là địa bàn trọng yếu trong thế trận quốc phòng - an ninh của Quân khu 7, nằm trên trục kết nối chiến lược giữa Tây Nguyên - Đông Nam Bộ - Tây Nam Bộ và trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố Đồng Nai khi được thành lập sẽ giúp nâng cao năng lực quản lý nhà nước về quốc phòng - an ninh, tăng cường khả năng liên kết, chi viện và triển khai lực lượng trong mọi tình huống, phát huy vai trò và vị thế quan trọng của địa phương trong tổ chức không gian quốc phòng và an ninh khu vực phía Nam.

Đồng Nai bảo đảm 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương

Trình bày tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết: Trình tự, thủ tục lập Đề án đáp ứng quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính (sau đây gọi là Nghị quyết số 112). Đề án đã được lấy ý kiến cử tri và ý kiến của HĐND tỉnh Đồng Nai với tỷ lệ tán thành cao. Kết quả lấy ý kiến cử tri đã được công bố trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ. Thành phần hồ sơ Đề án đã bảo đảm đầy đủ, đúng quy định của pháp luật, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Trung tâm đô thị Đồng Nai thuộc phường Trấn Biên đóng vai trò phường động lực.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nhấn mạnh: Tỉnh Đồng Nai bảo đảm 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Nghị quyết số 112.

Theo đó, đối chiếu hiện trạng của tỉnh Đồng Nai - khu vực dự kiến thành lập thành phố trực thuộc trung ương với tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc trung ương theo quy định tại Nghị quyết số 112, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy:

(1) Tiêu chuẩn về quy mô dân số: Thành phố Đồng Nai dự kiến thành lập có quy mô dân số là 4.491.408 người (đạt tiêu chuẩn - theo quy định là từ 2.500.000 người trở lên).

(2) Tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên: Thành phố Đồng Nai dự kiến thành lập có diện tích tự nhiên là 12.737,18 km2 (đạt tiêu chuẩn - theo quy định là từ 2.500 km2 trở lên).

(3) Tiêu chuẩn về tỷ lệ số phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã: Thành phố Đồng Nai dự kiến thành lập có 33 phường trên tổng số 95 đơn vị hành chính cấp xã, đạt tỷ lệ 34,73% (theo quy định là từ 30% trở lên).

(4) Tiêu chuẩn về tỷ lệ đô thị hóa: Khu vực dự kiến thành lập thành phố Đồng Nai có quy mô dân số là 4.491.408 người, trong đó quy mô dân số đô thị (dân số đô thị trên địa bàn các đô thị loại II, loại III hiện hữu trên địa bàn tỉnh) là 2.429.835 người, đạt tỷ lệ 54,1% (theo quy định là từ 45% trở lên).

(5) Tiêu chuẩn về vị trí, chức năng: Theo định hướng của Bộ Chính trị, Đồng Nai được xác định là cực tăng trưởng quan trọng của quốc gia, trung tâm kết nối kinh tế và cửa ngõ hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới; trở thành hình mẫu phát triển năng động, hiện đại, văn minh, hạnh phúc, góp phần định hình không gian phát triển mới cho cả vùng Đông Nam Bộ. Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ định hướng phát triển Đồng Nai thành trung tâm giáo dục, đào tạo, giáo dục nghề nghiệp cấp vùng và quốc gia; nâng cao vai trò động lực của Đồng Nai trong phát triển vùng Đông Nam Bộ; gắn kết chặt chẽ, hài hòa với Thành phố Hồ Chí Minh trong tạo lập và phát triển không gian kinh tế, đô thị của vùng. Quy hoạch tỉnh Đồng Nai cũng xác định Đồng Nai là tỉnh trọng điểm trong khu vực Đông Nam Bộ, là đầu mối lớn về giao thông và logistics, trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục đại học, nghiên cứu và phát triển, khoa học công nghệ; đến năm 2050 sẽ là trung tâm giao thương quốc tế, du lịch, dịch vụ gắn với các đô thị đẳng cấp quốc tế (theo quy định là được xác định trong quy hoạch hoặc định hướng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt là trung tâm tổng hợp cấp quốc gia hoặc cấp vùng về kinh tế, tài chính, văn hóa, giáo dục, đào tạo, du lịch, y tế, khoa học và công nghệ, đầu mối giao thông, giao lưu trong nước và quốc tế, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng hoặc cả nước).

(6) Tiêu chuẩn về loại đô thị: Tỉnh Đồng Nai đã được Bộ trưởng Bộ Xây dựng công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I theo Quyết định số 502-QĐ/BXD ngày 16-4-2026 (đạt tiêu chuẩn - theo quy định là đã được công nhận là đô thị loại I).

(7) Tiêu chuẩn về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội: Theo Đề án của Chính phủ, tỉnh Đồng Nai đã đạt các tiêu chuẩn về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội áp dụng đối với thành phố trực thuộc trung ương theo quy định tại Nghị quyết số 112, bao gồm: cân đối ngân sách; tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP); thu nhập bình quân đầu người trên năm; tốc độ tăng trưởng GRDP trong 3 năm gần nhất; tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn nghèo đa chiều).

Như vậy, căn cứ vào quy định của Nghị quyết số 112 thì khu vực dự kiến thành lập thành phố Đồng Nai đáp ứng 7/7 tiêu chuẩn theo quy định.

Các đại biểu nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra tại Phiên họp sáng 20-4. Ảnh: Quochoi.vn

Về việc đáp ứng các điều kiện thành lập thành phố trực thuộc trung ương, theo quy định tại khoản 2 Điều 8 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, việc thành lập thành phố Đồng Nai đã bảo đảm 5/5 điều kiện, bao gồm: Phù hợp với các quy hoạch có liên quan đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Bảo đảm lợi ích chung của quốc gia; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của chính quyền địa phương các cấp; phát huy tiềm năng, lợi thế nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và của địa phương. Bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn. Bảo đảm đoàn kết dân tộc và sự đồng thuận của nhân dân; phù hợp với các yếu tố lịch sử, truyền thống, văn hóa của địa phương; nâng cao đời sống và tạo sự thuận tiện cho nhân dân. Bảo đảm các tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định tại Nghị quyết số 112.

Về trụ sở và phương án sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, trước mắt giữ nguyên trạng các trụ sở, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị của tỉnh Đồng Nai. Đồng thời, tỉnh Đồng Nai đã có phương án, lộ trình thực hiện sắp xếp, bố trí nhân sự theo quy định bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền đô thị.

Khai thác hiệu quả lợi thế, phát huy vị thế, vai trò chiến lược của Đồng Nai

Trên cơ sở Tờ trình, Đề án của Chính phủ và ý kiến của các cơ quan tham gia thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu đã trình bày một số kiến nghị, đề xuất.

Thứ nhất, kiến nghị Quốc hội tán thành và thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương.

Thứ hai, đề nghị cấp ủy, chính quyền tỉnh Đồng Nai chỉ đạo các cơ quan hữu quan của địa phương khẩn trương hoàn thành quy hoạch đô thị, có kế hoạch, lộ trình cụ thể để khắc phục các tiêu chuẩn phân loại đô thị còn chưa đạt hoặc mới đạt ở mức thấp để bảo đảm chất lượng đô thị; quan tâm đến việc triển khai các dự án nhằm phát triển hệ thống đô thị vùng Đông Nam Bộ đồng bộ, hiện đại, kết nối nhanh, giúp thành phố Đồng Nai thực sự trở thành đô thị lớn cấp vùng, chia sẻ, tương hỗ, cùng phát triển với các tỉnh, thành phố khác, tạo lập không gian kinh tế, đô thị của vùng; bảo đảm hoàn thành các chỉ tiêu, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, khai thác hiệu quả lợi thế, phát huy vị thế, vai trò chiến lược của Đồng Nai, hướng đến mục tiêu cuối cùng của việc thành lập thành phố Đồng Nai là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và đóng góp hiệu quả cho sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng Đông Nam Bộ cũng như cả nước.

Cầu An Hảo (phường Trấn Biên) kết nối quốc lộ 1A (đoạn ngã tư Vũng Tàu) với trung tâm tỉnh Đồng Nai.

Đồng thời, đề nghị chính quyền tỉnh Đồng Nai tiếp tục rà soát, có phương án xử lý hiệu quả các trụ sở, tài sản công dôi dư và kiện toàn tổ chức bộ máy, biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của địa phương sau khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 theo đúng các chỉ đạo, quy định của cấp có thẩm quyền; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức bảo đảm bộ máy chính quyền địa phương hoạt động phù hợp với mô hình chính quyền đô thị, thực hiện hiệu quả nhiệm vụ, quyền hạn và phục vụ tốt nhu cầu của nhân dân địa phương.

Về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát, chỉnh lý một số vấn đề về câu chữ, kỹ thuật văn bản của dự thảo Nghị quyết để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và chính xác. Đồng thời, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc xác định thời điểm có hiệu lực thi hành của Nghị quyết là ngày 30-4-2026 để đáp ứng theo đúng nguyện vọng và quyết tâm của cấp ủy, chính quyền tỉnh Đồng Nai và bảo đảm tính đồng bộ với hiệu lực thi hành của Nghị quyết về việc thành lập 10 phường thuộc tỉnh Đồng Nai đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua.