Báo chí số trước yêu cầu mới trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Ngày 25/8, tại Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ với chủ đề “Báo chí, truyền thông số với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong kỷ nguyên phát triển mới – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”.

4 giờ trước Gốc

Hội thảo nằm trong khuôn khổ triển khai Đề tài khoa học cấp Bộ trọng điểm giai đoạn 2026-2027, do Học viện Báo chí và Tuyên truyền chủ trì.

Quang cảnh hội thảo.

Báo chí số phải chủ động kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh

Phát biểu chào mừng và khai mạc hội thảo, PGS.TS Mai Đức Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhấn mạnh ý nghĩa của hội thảo trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang nỗ lực thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Theo ông, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số không thể tách rời việc xây dựng những luận cứ khoa học vững chắc và các giải pháp có tính thực tiễn.

PGS.TS Mai Đức Ngọc cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đang làm thay đổi căn bản cấu trúc hạ tầng thông tin và phương thức tương tác xã hội. Nếu trước đây báo chí giữ vai trò chủ yếu trong sản xuất, phân phối thông tin theo mô hình một chiều thì trong môi trường số, công chúng đã trở thành một chủ thể tham gia sản xuất, bình luận, chia sẻ và phát tán thông tin.

PGS.TS Mai Đức Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền phát biểu khai mạc hội thảo.

Cùng với những cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, không gian mạng cũng trở thành một “trận địa tư tưởng” phức tạp, nơi tin giả, thông tin sai lệch, nội dung thao túng tâm lý và các sản phẩm giả mạo có thể được tạo ra, phát tán với tốc độ nhanh và chi phí thấp. Từ thực tế này, PGS.TS Mai Đức Ngọc đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy phản bác, xử lý thông tin sai trái sau khi xuất hiện sang tư duy chủ động kiến tạo môi trường thông tin lành mạnh, củng cố niềm tin và nâng cao “sức đề kháng” thông tin của công chúng.

Theo đó, báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số không chỉ cần nhanh, hiện đại và hấp dẫn mà còn phải chính xác, có trách nhiệm, thuyết phục và chủ động. Hội thảo hướng tới năm mục tiêu trọng tâm, trong đó có bổ sung, phát triển cơ sở lý luận về vai trò của báo chí, truyền thông số; đánh giá thực trạng, nhận diện cơ hội và thách thức từ AI, dữ liệu lớn, mạng xã hội xuyên biên giới; tổng kết các mô hình thực tiễn và thu thập luận cứ khoa học phục vụ Đề tài cấp Bộ trọng điểm giai đoạn 2026-2027.

Hội thảo nhận được hơn 30 tham luận khoa học, tiếp cận chủ đề từ nhiều góc độ. Ban Tổ chức kỳ vọng đây không chỉ là diễn đàn trình bày các kết quả nghiên cứu mà còn là không gian tranh biện khoa học, tập trung nhận diện những “điểm nghẽn” trong nâng cao năng lực cạnh tranh của thông tin chính thống, quản trị tòa soạn số, đạo đức nghề nghiệp, đào tạo nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng.

PGS.TS.Nguyễn Thắng Lợi, Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh báo cáo đề dẫn hội thảo.

Trong báo cáo đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Thắng Lợi, Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng “hệ sinh thái tư tưởng số”. Theo cách tiếp cận được đưa ra, đây không đơn thuần là việc đưa nội dung chính trị lên các nền tảng số, mà là quá trình tạo dựng một môi trường trong đó các giá trị đúng đắn, tích cực, nhân văn, khoa học và có sức thuyết phục có khả năng hiện diện, cạnh tranh và lan tỏa tự nhiên đến công chúng.

Báo cáo đề dẫn chỉ ra sự thay đổi lớn của môi trường thông tin khi công chúng không còn chỉ là đối tượng tiếp nhận mà đã trở thành một chủ thể tham gia sản xuất và phân phối thông tin. Trong môi trường đó, thuật toán và AI ngày càng tác động mạnh đến dòng chảy thông tin, đặt ra yêu cầu mới về kiểm chứng, xác thực và trách nhiệm của báo chí. Vì vậy, theo PGS, TS. Nguyễn Thắng Lợi, báo chí cần chuyển từ tư duy sản xuất sản phẩm đơn thuần sang kiến tạo không gian thông tin đáng tin cậy.

Kết nối nguồn lực, công nghệ và công chúng

Từ những biến đổi của môi trường thông tin, báo cáo đề dẫn gợi mở một số yêu cầu lớn đối với việc xây dựng hệ sinh thái tư tưởng số. Trong đó, trước hết là chuyển từ phản bác sang kiến tạo: không chỉ xử lý thông tin xấu mà phải chủ động sản xuất nội dung chất lượng, có căn cứ, chiều sâu và hấp dẫn. Đồng thời, hệ sinh thái này phải lấy con người làm trung tâm, lấy những giá trị cốt lõi của dân tộc và quá trình phát triển đất nước làm nền tảng, qua đó nâng cao khả năng tự vệ của xã hội trước thông tin độc hại.

Một vấn đề khác được đặt ra là nâng cao năng lực của đội ngũ làm báo số. Không chỉ cần năng lực báo chí truyền thống như điều tra, phỏng vấn, xác minh và biên tập, nhà báo trong môi trường mới còn phải có năng lực dữ liệu, công nghệ, truyền thông đa phương tiện và đạo đức số. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, báo chí, nền tảng công nghệ, các thiết chế xã hội và công chúng.

Các tham luận tại hội thảo tiếp tục cụ thể hóa những vấn đề này. PGS.TS Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương đề cập yêu cầu xây dựng “hệ sinh thái tư tưởng số” trong kỷ nguyên số.

PGS.TS Đinh Thị Thu Hằng, Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền phân tích những âm mưu, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch trên không gian mạng.

PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc cơ quan báo và phát thanh truyền hình Hà Nội đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của báo chí, truyền thông số.

Cùng nhiều tham luận về vai trò của báo chí với thế hệ Gen Z và ứng dụng AI, công nghệ số trong phát hiện, xử lý thông tin xấu độc.

TS Nguyễn Công Dũng, Ủy viên Hội đồng Biên tập - Xuất bản chuyên trách NXB Chính trị Quốc gia Sự thật phát biểu tham luận Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập NXB Chính trị Quốc gia Sự thật tập trung vào tăng cường liên kết giữa xuất bản, báo chí và truyền thông số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới. Theo ông, ba lĩnh vực này cần chuyển từ phối hợp tuyên truyền sang phối hợp kiến tạo nhận thức. Xuất bản có thế mạnh về chiều sâu tri thức và tính hệ thống; báo chí có ưu thế về tính thời sự, khả năng giải thích; trong khi truyền thông số tạo độ phủ, tốc độ và tương tác. Việc kết nối các thế mạnh này có thể hình thành năng lực truyền thông tư tưởng tổng hợp mà từng loại hình riêng lẻ khó tạo ra.

Từ các tham luận, một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là báo chí, truyền thông số phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính thống, có chất lượng và sức thuyết phục; đồng thời ứng dụng công nghệ, dữ liệu và AI để nâng cao khả năng dự báo, phát hiện, xử lý thông tin xấu độc.

Cùng với đó, cần chú trọng giáo dục kỹ năng truyền thông và thông tin cho công chúng, giúp người dân biết kiểm chứng nguồn tin, nhận diện tin giả và có trách nhiệm khi chia sẻ, bình luận trên mạng xã hội.

Các kết quả trao đổi tại hội thảo sẽ là nguồn luận cứ phục vụ trực tiếp Đề tài khoa học cấp Bộ trọng điểm giai đoạn 2026-2027, đồng thời góp phần gợi mở các giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của báo chí, truyền thông số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới.

Dưới đây là một số hình ảnh tại hội thảo:

Đoàn chủ trì hội thảo. Từ trái qua: PGS.TS Phạm Huy Kỳ - nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, PGS.TS Mai Đức Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Báo chí và Tuyên truyền, PGS.TS Nguyễn Thắng Lợi - Tổng biên tập Tạp chí Lý luận Chính trị, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.