Bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn hồ, đập chứa nước

Sau hợp nhất, Phú Thọ có mạng lưới sông, suối phân bố tương đối rộng khắp, với nhiều lưu vực sông liên tỉnh như sông Hồng, sông Đà, sông Lô, sông Chảy, sông Cà Lồ, sông Bứa, sông Phó Đáy, sông Đáy, sông Bùi, sông Bôi, sông Bưởi cùng nhiều sông, suối, ngòi khác. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ sản xuất, sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý, khai thác, bảo vệ nguồn nước và bảo đảm an toàn công trình thủy lợi.

Cán bộ Công ty TNHH MTV Thủy lợi Vĩnh Phúc kiểm tra, vận hành các hồ chứa do công ty quản lý.

Toàn tỉnh hiện có 5.917 công trình thủy lợi, trong đó có 4.507 hồ, đập, phai dâng, bai; 1.082 trạm bơm; 328 cống tiêu qua đê và 15.961 km kênh mương. Hệ thống công trình này giữ vai trò quan trọng trong điều tiết, cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và các ngành kinh tế.

Tài nguyên nước dưới đất của tỉnh có 24 tầng chứa nước, phân bố trên diện tích khoảng 8.831 km2. Trữ lượng tiềm năng đạt khoảng 5,17 triệu m3/ngày đêm, trong đó trữ lượng có thể khai thác khoảng 2,06 triệu m3/ngày đêm. Đây là nguồn bổ sung quan trọng, góp phần bảo đảm nhu cầu sử dụng nước trong điều kiện nguồn nước mặt chịu tác động của thời tiết và biến đổi khí hậu.

Đến nay, hệ thống công trình thủy lợi cơ bản đáp ứng nhu cầu cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế - xã hội. Nguồn nước từ các công trình như hồ Thượng Long, hồ Xạ Hương, hồ Thanh Lanh, hồ Đại Lải... góp phần phục vụ sản xuất, cấp nước cho các khu vực dân cư và hoạt động kinh tế trên địa bàn.

Toàn tỉnh chủ động cấp nước cho khoảng 73.100 ha đất trồng lúa hai vụ; với mức bảo đảm tưới 85%, diện tích gieo trồng được bảo đảm tưới đạt 91%. Hệ thống thủy lợi cũng đáp ứng nhu cầu cấp nước cho khoảng 5.035 ha nuôi trồng thủy sản thâm canh tập trung.

Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 432.565 hộ gia đình nông thôn được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, chiếm 58,61%, tăng 24.630 hộ so với năm 2022.

Hồ chứa nước Xuân Sơn, xã Xuân Đài, có dung tích trữ nước lớn, phục vụ sản xuất nông nghiệp và phát triển thủy sản tại địa phương.

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, từ năm 2021 đến nay, tỉnh đã đầu tư xây dựng mới, sửa chữa, nâng cấp 45 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, với tổng kinh phí 134,5 tỷ đồng; hỗ trợ 19.899 hộ đồng bào dân tộc thiểu số mua sắm thiết bị hoặc xây dựng bể trữ nước, tổng kinh phí gần 59,7 tỷ đồng.

Các chính sách hỗ trợ đã góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt, từng bước khắc phục tình trạng thiếu nước tại những địa bàn khó khăn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Qua đó, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội gắn với quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước.

Để nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng nước, tỉnh từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi. Một số giải pháp được triển khai như điều khiển bằng hệ thống SCADA, tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt, tưới tiết kiệm nước và sử dụng đường ống dẫn nước thay thế kênh hở.

Bên cạnh đó, tỉnh triển khai lắp đặt hệ thống quan trắc, giám sát thủy lợi thông minh nhằm thu thập dữ liệu khí tượng, thủy văn và hỗ trợ cảnh báo thiên tai tại một số hồ chứa, trong đó có hồ Ngòi Giành và hồ Cánh Tạng. Việc ứng dụng công nghệ góp phần nâng cao năng lực theo dõi diễn biến nguồn nước, hỗ trợ công tác điều hành, vận hành công trình, từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý thủy lợi trong tình hình mới.

Tuy nhiên, công tác bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn hồ, đập vẫn đứng trước nhiều thách thức. Thời tiết, thiên tai trên địa bàn tỉnh diễn biến phức tạp, cực đoan, có xu hướng gia tăng về tần suất và cường độ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống công trình thủy lợi.

Nhiều hồ, đập, tuyến kênh mương và đường ống bị hư hỏng, sạt lở, bồi lấp; một số trạm bơm ven sông bị ngập, gián đoạn vận hành; cửa lấy nước và bể hút bị bồi lắng, ảnh hưởng đến khả năng cấp nước phục vụ sản xuất. Tại các khu vực miền núi, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tiếp tục tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn công trình và khu vực hạ du.

Bên cạnh đó, tại một số khu vực miền núi, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tiếp tục tiềm ẩn rủi ro lớn đối với an toàn công trình và vùng hạ du.

Bên cạnh phục vụ sản xuất nông nghiệp, các hồ, đập lớn trên địa bàn tỉnh còn là môi trường tốt cho việc phát triển thủy sản.

Thời gian tới, Phú Thọ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, triển khai thực hiện Kết luận số 36-KL/TW về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, gắn với điều kiện thực tế của từng địa phương, cơ quan, đơn vị. Cùng với nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước, việc kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình, chủ động phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn, tăng cường quan trắc, cảnh báo thiên tai và xây dựng phương án ứng phó phù hợp có ý nghĩa quan trọng. Qua đó, từng bước nâng cao khả năng chủ động nguồn nước, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh.