Bảo đảm an toàn tuyệt đối hệ thống đê điều trước thiên tai cực đoan

Dùng flycam kiểm tra an toàn hệ thống đê. (Ảnh Tiến Đạt)

Trong những năm qua, hệ thống đê điều ở nước ta chịu áp lực rất lớn do thiên tai ngày càng khốc liệt, cực đoan, với nhiều loại hình trên khắp các vùng miền. Đặc biệt trong hai năm 2024, 2025 liên tiếp xảy ra những đợt mưa lũ sau bão đặc biệt lớn, kéo dài nhiều ngày, thiết lập các mốc mực nước lũ lịch sử mới, uy hiếp đến an toàn hệ thống đê điều. Chính vì vậy, công tác xử lý, vận hành hệ thống đê điều nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối người và tài sản cần được triển khai một cách đồng bộ, bài bản.

Theo báo cáo mới nhất của Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, từ đầu năm đến nay, trên cả nước đã xảy ra 20 loại hình thiên tai làm 68 người chết, mất tích; 85 người bị thương, ước thiệt hại 2.689 tỷ đồng. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm 2025, thiệt hại về người giảm 69,1%, về giá trị kinh tế cũng đã giảm 93%.

Kiểm tra đoạn kè Phú Văn, đê hữu Chu, tỉnh Thanh Hóa. (Ảnh: Tiến Đạt)

Mặc dù thiệt hại do thiên tai gây ra trong 9 tháng đầu năm đã giảm đáng kể, tuy nhiên, trước những diễn biến cực đoan của thời tiết, những tháng cuối năm vẫn không thể chủ quan lơ là trong công tác phòng, chống thiên tai, đặc biệt là bảo đảm an toàn tuyệt đối hệ thống đê. Không chỉ những tỉnh có hệ thống đê lớn ở miền bắc, những tỉnh ven biển miền trung cũng nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của hệ thống đê điều.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị Lê Văn Bảo chia sẻ, Quảng Trị nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ, nơi thường xuyên chịu tác động của bão, lũ, áp thấp nhiệt đới, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất và xói lở bờ biển. Đê điều không chỉ là công trình ngăn lũ mà còn là "lá chắn" bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và thành quả phát triển kinh tế-xã hội. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm thiên tai ngày càng khó lường, công tác quản lý đê điều cần chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu, đồng thời huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị trong công tác bảo vệ hệ thống, đê điều.

Chiến lược lâu dài, tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cùng các địa phương trong cả nước để triển khai hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về quản lý đê điều, phòng, chống thiên tai; không ngừng nâng cao năng lực quản lý, ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần xây dựng hệ thống đê điều ngày càng an toàn, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thực tế đã cho thấy, những năm qua, hệ thống đê điều miền bắc nước ta đã phải chịu những đợt lũ lịch sử. Nhiều tuyến đê mực nước lũ vượt mực nước thiết kế hàng mét. Riêng siêu bão Yagi năm 2024 đã xảy ra hơn 800 sự cố đê điều. Còn trong năm 2025, thiên tai tiếp tục diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố cực đoan, bất thường, vượt mức lịch sử, gây ra rất nhiều sự cố đê điều, trong đó có nhiều sự cố đặc biệt nghiêm trọng uy hiếp đến an toàn chống lũ của đê. Các tuyến đê đã phải tổ chức chống tràn ở mức rất cao, trên phạm vi rộng.

Theo thống kê, năm 2025 xảy ra 185 sự cố đê điều. Chính vì vậy, để chủ động cho mùa mưa, lũ năm 2026, ngay từ đầu năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hướng dẫn các địa phương rà soát, đánh giá hiện trạng các tuyến đê. Đồng thời, xây dựng các phương án bảo vệ trọng điểm xung yếu, bảo đảm chủ động ứng phó với các tình huống bất thường có thể xảy ra. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là thiếu nguồn kinh phí để có thể xử lý, sửa chữa, nâng cấp các tuyến đê.

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, tại các tỉnh miền bắc và Bắc Trung Bộ có khoảng 10.000km đê. Ngoài ra, vùng Đồng bằng sông Cửu Long có tới hơn 53.000km đê bao, bờ bao chống lũ bảo vệ sản xuất. Chính vì vậy, nguồn kinh phí yêu cầu để tu bổ, nâng cấp hệ thống đê, bảo đảm chống được lũ thiết kế là rất lớn. Mặc dù, sau các đợt thiên tai, Chính phủ cũng hỗ trợ các địa phương nguồn kinh phí để tu bổ, nâng cấp và xử lý sự cố, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu.

Để chủ động bảo đảm an toàn cho các tuyến đê, ngay trước mùa mưa, bão, lũ năm nay, các địa phương đã tích cực bố trí nguồn ngân sách địa phương để tu bổ, nâng cấp, sửa chữa hư hỏng các tuyến đê do thiên tai gây ra. Cùng với đó, nhiều tỉnh đã xây dựng chương trình nâng cấp tổng thể các hệ thống đê điều trên địa bàn.

Điển hình như Thành phố Hà Nội, Hải Phòng đã xây dựng và đã thông qua Hội đồng nhân dân để sắp xếp bố trí nguồn kinh phí trong giai đoạn đầu tư công trung hạn 2026-2030 để đầu tư tu bổ, nâng cấp hệ thống đê điều. Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng rà soát và xây dựng các dự án để bố trí kinh phí từ nguồn đầu tư công trung hạn qua Bộ nhằm hỗ trợ các địa phương đầu tư tu bổ, nâng cấp hệ thống đê.

Mặt khác, qua thực tế công tác chỉ đạo, điều hành phòng, chống lũ, bão nhiều năm qua, đặc biệt là qua các đợt mưa lũ lớn sau bão các năm 2024, 2025 cho thấy, vai trò của lực lượng chuyên trách quản lý đê điều trong việc hộ đê, xử lý sự cố để bảo đảm an toàn hệ thống đê điều là rất quan trọng. Đây là lực lượng trực tiếp tham mưu về mặt chuyên môn kỹ thuật, triển khai xử lý sự cố đê điều ngay từ giờ đầu, giữ an toàn đê, hạn chế được thiệt hại do lũ, bão gây ra. Qua thực tế công tác phòng, chống thiên tai và xử lý sự cố đê điều thời gian vừa qua cho thấy, các địa phương cần cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng cho lực lượng quản lý đê điều, nhằm chủ động ứng phó với mùa mưa bão năm 2026.

Thêm vào đó, hệ thống pháp luật về đê điều cũng đang được khẩn trương hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các quy định mới tập trung phân cấp, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường bảo vệ hành lang đê và nâng cao hiệu quả phòng, chống lũ, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều...