Bảo đảm chất lượng dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Xác lập rõ trách nhiệm hậu kiểm khi bỏ điều kiện đầu vào

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 03/11, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Đồng tình với định hướng thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh của Dự thảo Luật, nhiều đại biểu tập trung phân tích yêu cầu bảo đảm chất lượng giám định sở hữu trí tuệ khi chuyển sang cơ chế quản lý thông qua thông báo, công khai và hậu kiểm.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP. Hải Phòng) tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ. Theo đại biểu, vấn đề hiện nay không còn là giữ hay bỏ điều kiện, mà thay bằng cơ chế gì để bảo đảm độ tin cậy của kết luận giám định sau khi chuyển từ tiền kiểm sang thông báo và công khai.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị cân nhắc thể hiện ngay trong Điều 201 Dự thảo Luật 3 nguyên tắc quan trọng.

Thứ nhất, Luật nên xác lập nguyên tắc người giám định phải độc lập, không có lợi ích liên quan đến vụ việc; các trường hợp cụ thể phải từ chối giám định giao Chính phủ quy định.

Thứ hai, Luật cần đặt yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng. Phương pháp thu thập, lưu giữ, xác thực dữ liệu là vấn đề kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định. Theo đại biểu, trong môi trường số, đây là điều kiện trực tiếp quyết định độ tin cậy của kết luận giám định.

Thứ ba, trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước cần có căn cứ rõ trong Luật. “Khi đã bỏ điều kiện đầu vào, cơ chế phải vận hành theo chuỗi: thông báo, công khai, báo cáo, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Trình tự, tần suất và phương thức hậu kiểm có thể giao Chính phủ quy định” – đại biểu đề xuất.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát kỹ Dự thảo Nghị định để bảo đảm thống nhất với Luật khi thẻ giám định viên không còn là điều kiện hành nghề; làm rõ trách nhiệm bồi thường khi kết luận giám định sai theo nguyên tắc và pháp luật dân sự, tránh quy định theo hướng chỉ phát sinh trách nhiệm khi có lỗi cố ý.

Đặc biệt, đối với nội dung xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ và giá trị thiệt hại, đại biểu đề nghị phân định rõ với pháp luật về giá, thẩm định giá để không hình thành một cơ chế định giá song song thiếu chuẩn mực thống nhất.

Cùng quan tâm đến chất lượng giám định khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh, đại biểu Vũ Minh Đạo (Đoàn Lai Châu) đề nghị bổ sung ngay vào Luật nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích, nghĩa vụ từ chối giám định khi không bảo đảm độc lập, khách quan, nhất là trường hợp đang đại diện cho một bên trong chính vụ việc đó.

Đồng thời, kết luận giám định phải thể hiện rõ căn cứ, phương pháp và dữ liệu sử dụng, có cơ chế kiểm chứng giám định lại và trách nhiệm bồi thường theo quy định khi kết luận sai gây thiệt hại.

Đại biểu cũng lưu ý, phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết cần rõ ràng, tránh tái lập điều kiện kinh doanh dưới hình thức khác.

Cũng nhấn mạnh yêu cầu củng cố cơ chế hậu kiểm, đại biểu Ngô Sỹ Cường (Đoàn Vĩnh Long), đề nghị Dự thảo Luật cần giữ giới hạn kết luận giám định là một nguồn chứng cứ, không thay thẩm quyền thẩm định, xâm phạm hoặc tranh chấp. Người giám định vẫn phải trả lời đầy đủ các vấn đề chuyên môn trong phạm vi yêu cầu.

Công khai thông tin phải đi cùng cơ chế xác minh, đính chính

Liên quan đến cơ chế công khai thông tin và quản lý hoạt động giám định, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa) đồng tình với việc bổ sung nghĩa vụ thông báo, công khai thông tin chuyên môn và xác định kết luận giám định là một nguồn chứng cứ.

Đại biểu Bùi Văn Dũng phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung quy định việc từ chối giám định khi có quyền, lợi ích liên quan đến đối tượng, vụ việc giám định hoặc có lý do khác ảnh hưởng đến tính khách quan của kết luận giám định.

Đối với cơ chế hậu kiểm, đại biểu cho rằng, theo khoản 6 Điều 201, Chính phủ cần cụ thể hóa cách kiểm chứng kết luận, xử lý kết quả mâu thuẫn và trách nhiệm bồi thường. Việc hướng dẫn phải giữ ranh giới với giám định tư pháp tại khoản 1 Điều này, không tái lập điều kiện kinh doanh đã bãi bỏ.

Cũng đề cập đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng), đề nghị thể hiện rõ trách nhiệm quản lý thông tin công khai trong phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết tại khoản 6 Điều 201, bao gồm việc xác minh khi có căn cứ, yêu cầu đính chính và cập nhật kết quả xử lý.

Khi quy định chi tiết, cần chuẩn hóa cách thể hiện thông tin chuyên môn và căn cứ kiểm chứng, đồng thời bảo đảm quyền giải trình của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, chất lượng giám định sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin và cơ chế tự chịu trách nhiệm. Các quy định về trình tự, thủ tục, xử lý xung đột lợi ích và bồi thường thiệt hại được quy định chi tiết tại Nghị định của Chính phủ.