Bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh

Tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hoá quan điểm chỉ đạo của Đảng về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em; tăng cường phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, tạo thuận lợi tối đa cho người dân; phù hợp với tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Đồng thời, tiếp tục nội luật hóa quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và khắc phục những tồn tại, hạn chế phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010.

Dự thảo Luật gồm 4 chương, 31 điều, sửa đổi 23 điều, bổ sung 8 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 21 điều so với Luật hiện hành, tập trung sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản.

Trong đó, về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi nhằm tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Về điều kiện của người nhận con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đang trong thời gian bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, đang trong thời gian được tha tù trước thời hạn có điều kiện; bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo.

Đồng thời, sửa đổi quy định cấm nhận con nuôi đối với người chưa được xóa án tích thành người đã từng bị kết án về một trong các tội được quy định tại Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình.

Cùng với đó là tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp; các tội được quy định tại Chương các tội phạm về ma túy; các tội được quy định tại Chương các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh; các tội được quy định tại Chương các tội xâm phạm an ninh quốc gia của Bộ luật Hình sự.

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định này nhằm bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Về yêu cầu đối với việc giải quyết nuôi con nuôi, dự thảo Luật đặt ra yêu cầu ghép trẻ (cơ quan có thẩm quyền lựa chọn người nhận con nuôi phù hợp với một trẻ em cụ thể, dựa trên việc đánh giá toàn diện giữa điều kiện, khả năng nuôi dưỡng của người nhận con nuôi với nhu cầu, hoàn cảnh, giới tính, dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ của trẻ em) đối với cả việc giải quyết nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, nhằm tránh tình trạng người nhận con nuôi trong nước tự đi tìm trẻ em để nhận làm con nuôi, phát sinh các tiêu cực do có sự trao đổi, thỏa thuận giữa bên cho và bên nhận con nuôi, thậm chí tạo cơ hội cho những đối tượng trung gian trục lợi từ việc môi giới cho, nhận con nuôi bất hợp pháp.

Về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định về chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha và mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù; cha, mẹ nuôi bị kết án về tội ngược đãi, hành hạ con nuôi.

Việc bổ sung quy định này nhằm bảo đảm lợi ích của con nuôi là người chưa thành niên trong trường hợp cả cha và mẹ nuôi chết; cha, mẹ nuôi không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con nuôi; việc để trẻ em sống cùng cha, mẹ nuôi sẽ không bảo đảm con nuôi sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm định kỳ rà soát, đánh giá tình trạng, nhu cầu và lợi ích tốt nhất của trẻ em để đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét chuyển trẻ em có nhu cầu được làm con nuôi sang hình thức nuôi con nuôi nhằm bảo đảm trẻ em được sống trong môi trường gia đình bền vững, không để trẻ em sống tập trung lâu dài, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ em; thực hiện việc giải quyết cho trẻ em làm con nuôi theo quy định của pháp luật; hỗ trợ người nhận con nuôi tiếp xúc, làm quen với trẻ em và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để bảo đảm sự hòa nhập của trẻ em với môi trường gia đình, xã hội mới…

Bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi

Trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi với các lý do được nêu trong Tờ trình của Chính phủ và thấy rằng dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất với hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật. Ảnh: Quochoi.vn

Trình tự, thủ tục xây dựng các dự án Luật đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội.

Về bảo đảm quyền biết về nguồn gốc, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc lưu trữ hồ sơ nuôi con nuôi và điều kiện, trình tự tiếp cận thông tin về nguồn gốc để bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế, đáp ứng yêu cầu bảo quản thông tin về nguồn gốc trẻ em tại Điều 30 của Công ước La Hay năm 1993.

Về điều kiện của người nhận con nuôi, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉnh lý theo hướng bổ sung cụm từ “đang trong thời gian thử thách” vào sau cụm từ “bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo” tại điểm d khoản 3 Điều 14 của dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất với các trường hợp không được nhận con nuôi khác được liệt kê tại điểm này, cũng như phù hợp với lý do được nêu tại Tờ trình là phòng ngừa rủi ro người nhận con nuôi là người bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo phải quay lại chấp hành hình phạt tù trong thời gian thử thách.

Ngoài ra, Cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, cân nhắc quy định trường hợp người bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, người bị xử lý vi phạm hành chính về các hành vi xâm hại trẻ em không được nhận con nuôi do đây là yếu tố tác động trực tiếp đến sự an toàn của trẻ em trong môi trường gia đình và bảo đảm điều kiện nhận con nuôi không thấp hơn điều kiện nhận chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.

Về chấm dứt việc nuôi con nuôi, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý một số nội dung.

Thứ nhất, điểm b khoản 1 Điều 27 của dự thảo Luật quy định căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi gồm trường hợp con nuôi là người chưa thành niên mà cả cha nuôi và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến cách hiểu nếu cả cha nuôi và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo nhưng vẫn đủ khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em thì cũng phải chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Do đó, đề nghị nghiên cứu, cân nhắc chỉ quy định chấm dứt việc nuôi con nuôi trong trường hợp cả cha nuôi và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo và gắn với điều kiện không còn khả năng chăm sóc trẻ em để bảo đảm môi trường gia đình ổn định, bền vững theo đúng mục đích nuôi con nuôi đã được nêu tại Điều 2 của dự thảo Luật cũng như tính nhân văn của việc nuôi con nuôi.

Thứ hai, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với từng trường hợp chấm dứt việc nuôi con nuôi tại khoản 1 Điều 27 của dự thảo Luật để bảo đảm tính minh bạch của quy định, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quan hệ nuôi con nuôi.