Bảo đảm nguồn vốn cho các dự án cao tốc qua vùng khó khăn

Quốc hội Khóa XVI

Cân đối nguồn vốn, không làm giảm nguồn lực dành cho an sinh

Chiều 10/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm: Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum; Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) tán thành chủ trương đầu tư, cho rằng các tuyến cao tốc có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng cường liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.

Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh phát biểu (ảnh QH).

Tuy nhiên, với tổng mức đầu tư dự kiến lớn, địa hình phức tạp và thời gian thực hiện kéo dài, đại biểu đề nghị Chính phủ xác định rõ nguồn vốn từng giai đoạn, trách nhiệm của cơ quan chủ quản, kiểm soát tổng mức đầu tư, tiến độ và chất lượng công trình.

Đại biểu nhấn mạnh: “Cơ chế đặc thù phải đi đôi với trách nhiệm đặc biệt, không thể lấy yêu cầu đẩy nhanh tiến độ để nới lỏng kỷ cương, làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách”.

Một vấn đề được các đại biểu quan tâm là khả năng cân đối vốn đối ứng của địa phương, nhất là tỉnh Lai Châu. Theo đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng), Lai Châu phải bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng, chiếm 38,7% vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh. Đây là áp lực lớn đối với một địa phương còn nhiều khó khăn.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng (ảnh QH).

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét sử dụng ngân sách Trung ương hỗ trợ toàn bộ hoặc phần lớn chi phí giải phóng mặt bằng cho các tỉnh.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng cần cân nhắc mức đóng góp của Lai Châu trong tương quan với nguồn lực và các nhiệm vụ thiết yếu của địa phương. Nếu phải dành tỷ lệ ngân sách quá lớn cho dự án cao tốc, nguồn lực đầu tư cho giáo dục, y tế, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và giảm nghèo có thể bị thu hẹp.

Đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát đầy đủ khả năng cân đối, nghiên cứu tăng mức hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, kể cả phương án Trung ương bảo đảm toàn bộ vốn nếu điều kiện cho phép.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu (ảnh QH).

Bảo đảm sinh kế người dân, hạn chế tác động đến rừng và môi trường

Bên cạnh bài toán nguồn vốn, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh đề nghị đặt người dân ở vị trí trung tâm trong quá trình triển khai các dự án. Theo đại biểu, việc đầu tư không chỉ dừng ở bồi thường, giải phóng mặt bằng mà cần gắn tái định cư với sinh kế bền vững, đất sản xuất, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu kiến nghị có cơ chế giám sát đời sống người dân sau tái định cư, bảo đảm điều kiện sống tại nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. “Người dân nhường đất cho phát triển phải là người được thụ hưởng thành quả phát triển”, đại biểu nhấn mạnh.

Đối với từng dự án, đại biểu lưu ý cần rà soát hướng tuyến, hạn chế tối đa diện tích rừng tự nhiên, rừng phòng hộ phải chuyển đổi; khảo sát kỹ địa chất, kiểm soát các công trình cầu, hầm, bãi thải và thực hiện nghiêm trách nhiệm trồng rừng thay thế.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (ảnh QH).

Riêng dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La, đại biểu cho biết dự án có tổng mức đầu tư 63.120 tỷ đồng, dự kiến sử dụng hoàn toàn ngân sách Trung ương, trong đó còn 19.308 tỷ đồng cần bố trí sau năm 2030. Vì vậy, cần xác định rõ nguồn vốn và trách nhiệm bảo đảm vốn, tránh tình trạng thiếu vốn, kéo dài tiến độ.

Dự án này ảnh hưởng đến gần 5.000 hộ dân, trong đó khoảng 920 hộ phải tái định cư; dự kiến phát sinh 60,8 triệu m³ đất đá phải đổ thải. Đại biểu đề nghị đặc biệt quan tâm ổn định sinh kế cho đồng bào, bảo vệ rừng đầu nguồn, kiểm soát an toàn địa chất và các bãi thải, không để xảy ra sạt lở, bồi lấp sông suối, gây thiệt hại cho nhân dân.

Các ý kiến tại phiên thảo luận nhấn mạnh yêu cầu triển khai các dự án gắn với hiệu quả sử dụng ngân sách, khả năng cân đối nguồn lực của địa phương và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân trong vùng dự án.