Bảo đảm tính răn đe trong xử lý vi phạm hành chính

Bộ Công an cho biết, thời gian qua, Đảng đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng về rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản còn chồng chéo, bất cập, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ; luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Bên cạnh đó, sau 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã bộc lộ những hạn chế, bất cập; cùng với tình hình vi phạm hành chính, sự phát triển của kinh tế - xã hội hiện nay đã đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Chính phủ có Tờ trình số 665/TTr-CP trình Quốc hội về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Dự án Luật đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cho ý kiến.

Ảnh minh họa

Trên cơ sở ý kiến của các cơ quan, đại biểu nêu trên, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật và có Tờ trình số 879/TTr-CP ngày 10.10.2026 trình Quốc hội về dự án Luật.

Dự thảo Luật hiện đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó có một số nội dung được đại biểu Quốc hội quan tâm, còn ý kiến khác nhau.

Trong đó, về mức phạt tiền trong xử phạt vi phạm hành chính, có ý kiến khác cho rằng, việc nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỉ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỉ đồng lên 3 tỉ đồng đối với tổ chức là khá cao (tăng 1,5 lần).

Nếu mức phạt tiền quá cao, vượt quá khả năng tài chính thực tế của đa số cá nhân và nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể dẫn đến tình trạng trốn tránh việc chấp hành, làm giảm hiệu lực, hiệu quả của việc xử phạt nói riêng và thi hành pháp luật nói chung.

Đồng thời, việc tăng mức phạt lên quá cao so với tốc độ tăng trưởng thu nhập hay khả năng chi trả của người dân, doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức và đời sống của người dân, dễ tạo ra những ý kiến, quan điểm trái chiều nên cần được tính toán, đánh giá tác động kỹ lưỡng về nhiều mặt.

Bên cạnh phương án tăng mức phạt tiền thì cần xem xét giải pháp áp dụng triệt để các biện pháp khắc phục hậu quả (như: buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, buộc phá dỡ công trình không đúng quy định, buộc nộp lại số lợi bất chính có được do thực hiện vi phạm…) và hình thức phạt bổ sung (tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động…).

Về vấn đề này, Bộ Công an cho biết, dự thảo Luật đã nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1 tỉ đồng lên 1,5 tỉ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỉ đồng lên 3 tỉ đồng đối với tổ chức; đồng thời nâng mức phạt tiền tối đa đối với một số lĩnh vực.

Việc nâng mức phạt tiền để phù hợp với mức tăng lương cơ sở, thu nhập bình quân đầu người, sự phát triển của kinh tế - xã hội, bảo đảm tính răn đe, tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi vi phạm trong các lĩnh vực như: bảo vệ môi trường; an toàn thực phẩm; chất lượng sản phẩm, hàng hóa; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; khám bệnh, chữa bệnh.

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, cơ quan có liên quan rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để đề xuất mức phạt tiền tối đa phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực.

Quá trình xây dựng các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực, Chính phủ sẽ rà soát, nghiên cứu kỹ lưỡng để áp dụng các hình thức xử phạt khác (như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính) và các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp với tính chất, mức độ của từng hành vi vi phạm và tình hình thực tiễn chứ không chỉ áp dụng hình phạt tiền.

Về việc bổ sung biện pháp cưỡng chế “tạm hoãn xuất cảnh”, “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước”, “ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số”, có ý kiến khác cho rằng các biện pháp này sẽ tác động lớn đến quyền con người, quyền công dân. Do đó, việc bổ sung các biện pháp này cần được cân nhắc kỹ lưỡng, thận trọng và quy định chặt chẽ về nguyên tắc, điều kiện áp dụng ngay tại dự thảo Luật.

Về vấn đề này, Bộ Công an cho biết, việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế “tạm hoãn xuất cảnh”, “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước”, “ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số” đã được cơ quan soạn thảo nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đạt hiệu quả.

Trên thực tế, không ít trường hợp cá nhân vi phạm hoặc người đại diện, người đứng đầu tổ chức lợi dụng việc xuất cảnh để trì hoãn, né tránh nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt. Đồng thời, nhiều cá nhân, tổ chức cố tình chây ỳ không thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tiếp tục các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ để thu lợi.

Riêng đối với biện pháp “ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số”: hiện nay, hoạt động vi phạm trên môi trường số, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, ngày càng phổ biến và có nhiều trường hợp đối tượng vi phạm là tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp dịch vụ qua Internet nhưng không có trụ sở, chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam.

Đối với các trường hợp này, nhiều biện pháp xử phạt truyền thống như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động hoặc các biện pháp cưỡng chế gắn với hiện diện vật lý trên thực tế rất khó hoặc không thể thực hiện được.

Vì vậy, cần bổ sung cơ sở pháp lý chung về các biện pháp ngăn chặn, xử lý và cưỡng chế trên môi trường số để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và khả năng thực thi pháp luật đối với các hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Do đó, cần thiết phải bổ sung 03 biện pháp cưỡng chế này để bảo đảm việc thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Qua rà soát các quy định pháp luật, cơ quan soạn thảo thấy rằng hiện nay, một số văn bản quy phạm pháp luật đã có quy định về các biện pháp này.

Trong đó, đối với biện pháp “ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước”: Tại khoản 2 Điều 33 Luật Thủ đô năm 2024 quy định: “Trong trường hợp thật cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp được áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh”.

Tại khoản 2 Điều 32 Thông tư số 05/2024/TT-BXD ngày 31.7.2024 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở quy định: “Trường hợp có hư hỏng phần sở hữu riêng mà ảnh hưởng đến các chủ sở hữu khác thì chủ sở hữu có trách nhiệm sửa chữa các hư hỏng đó, nếu chủ sở hữu không thực hiện sửa chữa thì đơn vị quản lý vận hành hoặc người được giao quản lý nhà chung cư được tạm ngừng hoặc đề nghị đơn vị cung cấp dịch vụ tạm ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước sinh hoạt đối với phần sở hữu riêng này...”.

Đối với biện pháp “tạm hoãn xuất cảnh”: Tại khoản 6 Điều 36 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2023) quy định trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh là “Người đang bị cưỡng chế, người đại diện cho tổ chức đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn”.

Đối với biện pháp “ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số”: Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 39 Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, đối với hành vi vi phạm trong thương mại điện tử có thể áp dụng các biện pháp như: chặn truy cập; tạm ngừng chức năng giao dịch của nền tảng thương mại điện tử; gỡ bỏ nội dung vi phạm; tạm ngừng hoặc chấm dứt tài khoản vi phạm trên nền tảng thương mại điện tử và các biện pháp khác phù hợp với đặc thù của môi trường số.

Do đó, việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế nêu trên là bảo đảm phù hợp, đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Dự thảo Luật đã quy định chặt chẽ về nguyên tắc, điều kiện áp dụng các biện pháp này, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, không làm ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức không liên quan đến hành vi vi phạm, phù hợp với thực tiễn.

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ngày 26.10, Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính.