Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam trong cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém: Mở rộng công cụ bảo vệ người gửi tiền

Trong bối cảnh đó, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2025 và Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) năm 2025 đã tạo bước phát triển quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về xử lý tổ chức tín dụng yếu kém. Các quy định mới không chỉ hoàn thiện cơ chế can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, phục hồi, chuyển giao bắt buộc, giải thể và phá sản tổ chức tín dụng mà còn mở rộng đáng kể vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) trong cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém, xử lý sự cố và xử lý khủng hoảng ngân hàng.

Nếu như Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 chủ yếu xác lập vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam thông qua các hoạt động truyền thống như thu phí, kiểm tra, giám sát và chi trả tiền bảo hiểm, thì Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 đã đánh dấu bước phát triển mới của mô hình Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam. Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam được giao nhiều nhiệm vụ mới, mở rộng vai trò trong suốt quá trình cơ cấu lại và xử lý tổ chức tín dụng yếu kém.

Theo quy định mới, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tham gia đánh giá tính khả thi phương án phục hồi, phương án sáp nhập, hợp nhất, chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp, tham gia xây dựng phương án phá sản của tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt (KSĐB); thực hiện cho vay đặc biệt; mua trái phiếu dài hạn của tổ chức tín dụng nhận chuyển giao bắt buộc; tham gia quản trị, điều hành tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN); mở rộng chức năng chi trả; đồng thời tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng trong hoạt động của tổ chức tín dụng.

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 là cơ chế chi trả sớm. Nếu trước đây việc chi trả chỉ được thực hiện khi Ngân hàng Nhà nước có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản chấm dứt áp dụng hoặc văn bản không áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán mà tổ chức tín dụng vẫn lâm vào tình trạng phá sản hoặc Ngân hàng Nhà nước có văn bản xác định chi nhánh ngân hàng nước ngoài mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền, thì các quy định pháp lý mới cho phép thực hiện chi trả sớm hơn, đặc biệt là trong một số trường hợp nhằm bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, trật tự, an toàn xã hội. Điều này thể hiện sự chuyển dịch từ bảo vệ người gửi tiền sau đổ vỡ sang bảo vệ người gửi tiền từ sớm hơn, góp phần hỗ trợ xử lý tổ chức tín dụng yếu kém và duy trì ổn định hệ thống tài chính.

TỪ CƠ CHẾ CHO VAY ĐẶC BIỆT ĐẾN YÊU CẦU XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG HIỆU QUẢ

Việc Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 bổ sung nhiệm vụ cho vay đặc biệt cho thấy vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã được mở rộng đáng kể trong quá trình cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém. Đây là công cụ hỗ trợ tài chính nhằm góp phần thực hiện các phương án cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém, hạn chế nguy cơ đổ vỡ mất kiểm soát và hỗ trợ duy trì ổn định hoạt động ngân hàng.

Tuy nhiên, xét từ chức năng và vai trò của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi, điểm mới mang tính đột phá của Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 là việc bổ sung cơ chế chi trả sớm và vai trò tham gia xử lý khủng hoảng. Nếu cho vay đặc biệt là công cụ hỗ trợ quá trình xử lý tổ chức tín dụng yếu kém thì chi trả sớm là công cụ bảo vệ trực tiếp người gửi tiền, đồng thời thể hiện rõ nhất vai trò cốt lõi của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong Mạng an toàn tài chính quốc gia.

Trong thực tế, khó khăn của một tổ chức tín dụng không chỉ xuất phát từ các yếu tố tài chính nội tại mà còn từ sự suy giảm niềm tin của người gửi tiền. Khi xuất hiện thông tin bất lợi, tâm lý lo ngại có thể dẫn đến hiện tượng rút tiền hàng loạt, làm gia tăng áp lực thanh khoản và nguy cơ lan truyền rủi ro trong hệ thống.

Trong bối cảnh đó, cơ chế chi trả sớm được bổ sung tại Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 cho phép người gửi tiền được tiếp cận tiền bảo hiểm ở thời điểm sớm hơn, qua đó góp phần củng cố niềm tin của công chúng và hạn chế nguy cơ mất ổn định hệ thống.

Đáng chú ý, trong trường hợp cần thiết nhằm bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, trật tự, an toàn xã hội, mức chi trả không chỉ giới hạn trong hạn mức trả tiền bảo hiểm mà có thể được thực hiện với số tiền tối đa bằng toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi nếu phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.

Cơ chế này tạo cơ sở để bảo vệ người gửi tiền một cách hiệu quả hơn, giảm động cơ rút tiền hàng loạt và tạo điều kiện để các cơ quan có thẩm quyền triển khai các biện pháp xử lý phù hợp đối với tổ chức tín dụng yếu kém, qua đó góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính – ngân hàng.

Để bảo đảm khả năng thực hiện các nhiệm vụ mới, đặc biệt là chi trả sớm trong các trường hợp cần thiết nhằm bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, trật tự, an toàn xã hội, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 cũng bổ sung cơ chế cho phép Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam vay đặc biệt Ngân hàng Nhà nước. Đây là điểm mới có ý nghĩa quan trọng, góp phần tăng cường năng lực tài chính của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam, bảo đảm nguồn lực để thực hiện chi trả trong trường hợp phát sinh nhu cầu chi trả với quy mô lớn hoặc trong các tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định hệ thống tài chính - ngân hàng. Đồng thời, quy định này cũng cho thấy sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và các thành viên trong Mạng an toàn tài chính quốc gia trong quá trình ứng phó với các tình huống khủng hoảng.

Có thể thấy, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 đã mở rộng vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam theo hướng không chỉ tham gia hỗ trợ xử lý tổ chức tín dụng yếu kém mà còn từng bước tham gia vào quá trình xử lý khủng hoảng và bảo đảm ổn định hệ thống tài chính. Những quy định mới về chi trả sớm, cơ chế vay đặc biệt Ngân hàng Nhà nước và tham gia xử lý khủng hoảng phản ánh sự chuyển dịch từ mô hình Bảo hiểm tiền gửi truyền thống sang mô hình tổ chức Bảo hiểm tiền gửi tham gia chủ động hơn vào quá trình bảo vệ người gửi tiền và duy trì ổn định tài chính, phù hợp với xu hướng phát triển của các tổ chức Bảo hiểm tiền gửi hiện đại trên thế giới.

BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM CHỦ ĐỘNG CHUẨN BỊ CÁC ĐIỀU KIỆN CẦN THIẾT ĐỂ THỰC HIỆN HIỆU QUẢ NHIỆM VỤ MỚI

Những thay đổi của khuôn khổ pháp lý đặt ra yêu cầu Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ mới. Trước hết, cần tiếp tục nâng cao năng lực tài chính và chất lượng nguồn nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu tham gia sâu hơn vào quá trình cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém và xử lý khủng hoảng. Đội ngũ cán bộ không chỉ cần am hiểu nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi mà còn phải có kiến thức về cơ cấu lại tổ chức tín dụng, quản trị rủi ro và xử lý đổ vỡ ngân hàng.

Bên cạnh đó, việc xây dựng năng lực chi trả sớm cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Để triển khai hiệu quả cơ chế này, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu tiền gửi, tăng cường khả năng chia sẻ thông tin với Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng, đồng thời xây dựng quy trình chi trả sớm đồng bộ trong các khâu: chuẩn hóa dữ liệu; xác định nghĩa vụ chi trả; tổ chức chi trả và truyền thông với người gửi tiền.

Cùng với việc thường xuyên rà soát, diễn tập các kịch bản xử lý khủng hoảng và chi trả quy mô lớn, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần ưu tiên chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để triển khai hiệu quả cơ chế chi trả sớm. Đây không chỉ là yêu cầu triển khai Luật Bảo hiểm Tiền gửi năm 2025 mà còn là cơ hội để Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam khẳng định vai trò ngày càng quan trọng trong Mạng an toàn tài chính quốc gia.

Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025 đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về Bảo hiểm Tiền gửi tại Việt Nam. Việc mở rộng vai trò của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém, bổ sung cơ chế chi trả sớm và tham gia xử lý sự cố, khủng hoảng cho thấy pháp luật Việt Nam đang từng bước iệm cận các thông lệ quốc tế về bảo vệ người gửi tiền và ổn định tài chính.

Trong đó, chi trả sớm là điểm mới có ý nghĩa nổi bật, thể hiện sự chuyển dịch từ bảo vệ người gửi tiền sau đổ vỡ sang bảo vệ người gửi tiền từ sớm hơn và chủ động hơn. Việc chuẩn bị đầy đủ về nguồn lực tài chính, nhân lực, dữ liệu tiền gửi và quy trình chi trả sẽ là yếu tố quan trọng để Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền; góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng, bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng.