Bảo hiểm xã hội Việt Nam phát huy vai trò cơ quan tổ chức thực hiện trong xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội
Ngày 21/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về bảo hiểm xã hội, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và việc đổi mới tổ chức bộ máy trong giai đoạn mới.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Trong quá trình xây dựng dự án Luật, dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ động tham gia, đóng góp nhiều ý kiến từ thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách, tập trung vào quyền lợi của người tham gia, người thụ hưởng và hiệu quả hoạt động của hệ thống.
Trao đổi về nội dung này, Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Lê Hùng Sơn làm rõ những đóng góp của toàn hệ thống trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dự án Luật, đồng thời chia sẻ các nhiệm vụ trọng tâm nhằm sớm đưa những quy định mới vào cuộc sống.
Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 là cần thiết, xuất phát từ cả yêu cầu chính trị, pháp lý và thực tiễn
Phóng viên: Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Sau hơn một năm triển khai, Chính phủ tiếp tục trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật. Xin ông cho biết những yêu cầu chính trị, pháp lý và thực tiễn đặt ra đối với việc sửa đổi lần này? Với vai trò cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tham gia quá trình xây dựng dự án Luật như thế nào?

Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Lê Hùng Sơn: Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 là dấu mốc quan trọng trong quá trình thể chế hóa chủ trương của Đảng về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội, hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, bền vững. Sau hơn một năm triển khai, các quy định của Luật đã đi vào thực tiễn đời sống, tạo cơ sở pháp lý cho việc mở rộng diện bao phủ, bảo đảm quyền lợi của người tham gia, người thụ hưởng và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một số quy định của Luật cần được rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các cơ quan trong mô hình mới.
Những định hướng tại Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới chính sách an sinh xã hội nói chung và chính sách bảo hiểm xã hội nói riêng. Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của mô hình tăng trưởng mới; đồng thời nhấn mạnh phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Những chuyển dịch này tác động đến cơ cấu việc làm, quan hệ lao động và phương thức tạo thu nhập, làm xuất hiện các hình thức việc làm ngày càng đa dạng. Vì vậy, chính sách bảo hiểm xã hội cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, bao trùm và thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động.
Từ thực tiễn triển khai, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn một số khoảng trống pháp lý, quy định thiếu đồng bộ hoặc chưa tạo thuận lợi cho công tác quản lý, tổ chức thực hiện và phát triển người tham gia. Cơ chế đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội cũng cần được hoàn thiện để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời bảo đảm an toàn, bảo toàn quỹ và khả năng chi trả lâu dài. Do đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 là cần thiết, xuất phát từ cả yêu cầu chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Với vai trò cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, Bảo hiểm xã hội Việt Nam xác định tham gia xây dựng, hoàn thiện pháp luật là một nhiệm vụ quan trọng. Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã chủ động phối hợp với Bộ Nội vụ, cơ quan chủ trì soạn thảo, cùng các bộ, ngành liên quan; rà soát tình hình thực hiện Luật trên phạm vi toàn quốc, tổng hợp số liệu, phân tích kết quả, nhận diện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp tháo gỡ.
Các ý kiến tham gia của Bảo hiểm xã hội Việt Nam được xây dựng trên cơ sở thực tiễn quản lý, giải quyết chế độ, chính sách và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Chúng tôi luôn quán triệt yêu cầu chính sách phải bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ, thống nhất và khả thi; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia, người thụ hưởng và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống bảo hiểm xã hội.
Phóng viên: Trong quá trình xây dựng dự án Luật, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tập trung nghiên cứu, đề xuất những nội dung trọng tâm nào từ thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách? Ông có thể chia sẻ những đóng góp nổi bật của toàn hệ thống đối với dự thảo Luật?

Kết quả biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Lê Hùng Sơn: Bảo hiểm xã hội Việt Nam tập trung góp ý vào những nội dung tác động trực tiếp đến quyền lợi của người tham gia, người thụ hưởng và hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách. Nổi bật là năm nhóm vấn đề: Tổ chức bộ máy và trách nhiệm phối hợp; Mở rộng diện bao phủ; Đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội; Cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số; và Hoàn thiện các quy định về chế độ, chính sách.
Trước hết, về tổ chức bộ máy và trách nhiệm phối hợp, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi phải xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cơ quan trong quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã góp ý nhằm hạn chế chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ và tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương với cơ quan bảo hiểm xã hội, nhất là trong phát triển người tham gia, quản lý thu và xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.
Tại nghị trường Quốc hội, nhiều đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp trong cung cấp, đối chiếu dữ liệu, xây dựng chỉ tiêu và xử lý vi phạm.
Chúng tôi cho rằng, đây là những ý kiến phản ánh thực tiễn sinh động, bởi việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội cần sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội và cộng đồng doanh nghiệp.
Thứ hai, về mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, từ thực tiễn tổ chức thực hiện chính sách, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã góp ý hoàn thiện quy định về đối tượng tham gia, nhất là đối với các nhóm lao động có hình thức việc làm mới. Việc mở rộng cần có lộ trình, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội cũng như đặc điểm việc làm, thu nhập của từng nhóm người lao động. Chủ trương này sẽ được cấp có thẩm quyền xem xét sau khi đồng bộ các quy định pháp luật có liên quan như Bộ luật Lao động, Luật Việc làm… và tổng kết Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.
Thứ ba, về đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đặc biệt quan tâm đến yêu cầu bảo đảm quyền lợi lâu dài của người lao động. Quan điểm xuyên suốt là đặt an toàn, bảo toàn quỹ lên hàng đầu, đồng thời từng bước nâng cao hiệu quả đầu tư.
Trong quá trình góp ý, Bảo hiểm xã hội Việt Nam chú trọng các quy định về nguyên tắc đầu tư, danh mục, cơ cấu, phương thức đầu tư, tiêu chí lựa chọn và cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro. Cùng với yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư, cần có cơ chế quản trị chặt chẽ, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các chủ thể liên quan.
Qua thảo luận tại Quốc hội, nhiều đại biểu nhấn mạnh việc kiểm soát rủi ro, nhất là rủi ro tập trung, bảo đảm khả năng thanh toán của quỹ; lựa chọn tổ chức nhận tiền gửi theo tiêu chí an toàn và giám sát trong suốt quá trình đầu tư. Những ý kiến này thể hiện sự quan tâm của Quốc hội đối với nguồn lực tài chính có ý nghĩa lâu dài đối với an sinh xã hội.
Thứ tư, về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, Bảo hiểm xã hội Việt Nam xác định đây là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Rà soát, đơn giản hóa hồ sơ, khai thác dữ liệu để thay thế giấy tờ, đẩy mạnh giao dịch điện tử và sử dụng sổ bảo hiểm xã hội điện tử sẽ góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục, tăng tính công khai, minh bạch. Tuy nhiên, chuyển đổi số phải đi đôi với bảo đảm quyền tiếp cận chính sách của mọi người dân. Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cũng lưu ý việc hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc chưa có điều kiện sử dụng phương tiện điện tử. Đây là yêu cầu xác đáng. Bảo hiểm xã hội Việt Nam xác định công nghệ phải phục vụ con người, không trở thành rào cản đối với việc thụ hưởng chính sách. Vì vậy, cùng với số hóa quy trình, cần duy trì hình thức hỗ trợ phù hợp để mọi người dân có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội một cách thuận lợi.
Thứ năm, về hoàn thiện quy định liên quan đến chế độ, chính sách và trách nhiệm giải quyết hưởng bảo hiểm xã hội, cần làm rõ trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn, trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết hồ sơ của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm bồi thường trong trường hợp nộp hoặc giải quyết hồ sơ chậm, gây thiệt hại theo quy định của pháp luật. Những quy định này góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thụ hưởng.
Trong suốt quá trình xây dựng dự án Luật, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo, các bộ, ngành và cơ quan liên quan; cung cấp thông tin, luận cứ thực tiễn, tham gia góp ý và nghiên cứu các ý kiến phản biện. Những trao đổi tại Quốc hội về đầu tư quỹ, trách nhiệm phối hợp, cải cách thủ tục hành chính và quyền tiếp cận chính sách đã góp phần làm sâu sắc hơn quá trình hoàn thiện dự thảo.
Chúng tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và những ý kiến tâm huyết, sát thực tiễn của các đại biểu Quốc hội. Việc thảo luận, tiếp thu và giải trình đã góp phần rà soát kỹ lưỡng các quy định, hướng tới bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn. Đây cũng là kết quả của sự phối hợp giữa cơ quan lập pháp, cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách.
Sớm đưa các quy định mới của Luật vào cuộc sống

Quang cảnh Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)
Phóng viên: Theo ông, những nội dung sửa đổi lần này sẽ mang lại chuyển biến gì đối với người tham gia, người thụ hưởng và hoạt động của cơ quan bảo hiểm xã hội? Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ tập trung thực hiện những nhiệm vụ gì để sớm đưa các quy định mới vào cuộc sống, góp phần thực hiện mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân?
Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Lê Hùng Sơn: Việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ hơn cho công tác quản lý và tổ chức thực hiện chính sách trong tình hình mới.
Những sửa đổi lần này góp phần làm rõ trách nhiệm của các cơ quan và chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện chính sách, tăng cường phối hợp phát triển người tham gia và bảo đảm quyền lợi của người dân. Việc hoàn thiện quy định về đầu tư quỹ tạo cơ sở nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trên nguyên tắc an toàn, bảo toàn và bảo đảm khả năng chi trả lâu dài. Cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số sẽ giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, giảm giấy tờ và thời gian thực hiện thủ tục.
Để Luật sớm đi vào cuộc sống, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là, chủ động phối hợp với các bộ, ngành xây dựng, hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành; kịp thời rà soát, đề xuất tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh, bảo đảm các quy định được triển khai thống nhất, thuận lợi.
Hai là, rà soát, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ trong toàn hệ thống; tổ chức tập huấn, hướng dẫn đội ngũ cán bộ, viên chức nắm vững các quy định mới, bảo đảm việc tiếp nhận hồ sơ, giải quyết chế độ và chi trả quyền lợi cho người tham gia, thụ hưởng được thực hiện đầy đủ, kịp thời, chính xác.
Ba là, tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan; phát triển dịch vụ công trực tuyến, sổ bảo hiểm xã hội điện tử, đồng thời có giải pháp hỗ trợ những nhóm người dân còn khó khăn trong tiếp cận công nghệ.
Bốn là, tăng cường truyền thông, phổ biến các nội dung mới của Luật bằng hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng, giúp người lao động, người sử dụng lao động và nhân dân hiểu đúng quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, tạo sự đồng thuận trong tổ chức thực hiện.
Cùng với đó, Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, viên chức, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và đổi mới phương thức phục vụ theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Chúng tôi xác định hoàn thiện pháp luật là quá trình liên tục, gắn với tổng kết thực tiễn và yêu cầu phát triển của đất nước. Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ tiếp tục bám sát chỉ đạo của Bộ Tài chính, phát huy vai trò cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, chủ động tham mưu, đề xuất hoàn thiện thể chế và triển khai hiệu quả các quy định đã được Quốc hội thông qua.
Mục tiêu là để các quy định của pháp luật được thực thi hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, người tham gia và người thụ hưởng; củng cố niềm tin của xã hội đối với chính sách bảo hiểm xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân, xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, bao trùm và bền vững.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
