Bảo tàng TP.HCM đổi mới cách kể lịch sử bằng công nghệ số

Từ sự kiện lịch sử đến trải nghiệm nhập vai

Sáng 27/1, tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (phường Xuân Hòa, TP.HCM), Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM phối hợp cùng các đơn vị liên quan khai mạc trưng bày chuyên đề “Nguyễn Thị Bình – Trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh”. Sự kiện diễn ra đúng dịp kỷ niệm 53 năm ngày ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (27/1/1973 – 27/1/2026).

Bên cạnh hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật, điểm nhấn của trưng bày là không gian trải nghiệm công nghệ thực tế ảo (VR). Thông qua kính VR và các thiết bị trình chiếu tương tác, khách tham quan có thể “bước vào” phòng đàm phán tại Paris, theo dõi lại bối cảnh, không khí và những khoảnh khắc mang tính bước ngoặt của lịch sử ngoại giao Việt Nam.

Công nghệ số như một “ngôn ngữ kể chuyện” mới

Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Tôn Nữ Thị Ninh, Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM, nhấn mạnh: trong bốn người ký Hiệp định Paris, Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, là người phụ nữ duy nhất. Hình ảnh, tiếng nói và bản lĩnh của bà trong những năm 1960–1970 đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử ngoại giao quốc tế, đồng thời trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ, đặc biệt là phụ nữ.

Theo ban tổ chức, việc ứng dụng công nghệ số không nhằm “thay thế” hiện vật gốc, mà đóng vai trò như một lớp diễn giải bổ sung, giúp công chúng, nhất là giới trẻ, tiếp cận lịch sử theo cách dễ hiểu hơn. Thay vì chỉ đọc chú thích hay xem ảnh tư liệu, người xem được đặt mình vào bối cảnh lịch sử cụ thể, từ đó tăng khả năng ghi nhớ và cảm nhận chiều sâu của sự kiện.

Bảo tàng trước yêu cầu đổi mới cách tiếp cận công chúng

Thực tế cho thấy, nhiều bảo tàng tại TP.HCM đang đối mặt với bài toán làm mới nội dung và thu hút khách tham quan trong bối cảnh thị hiếu tiếp nhận thông tin thay đổi nhanh chóng. Việc đưa công nghệ thực tế ảo, trình chiếu đa phương tiện, không gian tương tác vào trưng bày được xem là một hướng đi phù hợp, đặc biệt với các chủ đề lịch sử – ngoại giao vốn đòi hỏi nhiều bối cảnh và kiến thức nền.

Tại trưng bày chuyên đề lần này, nội dung được tổ chức song ngữ Việt – Anh, kết hợp giữa không gian vật lý và không gian số. Cách làm này không chỉ phục vụ khách trong nước mà còn hướng đến du khách quốc tế, góp phần quảng bá câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng “ngôn ngữ” công nghệ mang tính toàn cầu.

Gợi mở cho mô hình trưng bày lịch sử trong tương lai

Theo nhận định của các nhà nghiên cứu bảo tàng học, trưng bày về bà Nguyễn Thị Bình cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: lấy nhân vật lịch sử làm trung tâm, kết nối câu chuyện cá nhân với dòng chảy lịch sử dân tộc, đồng thời sử dụng công nghệ như công cụ hỗ trợ kể chuyện.

Trưng bày diễn ra đến ngày 30/4/2026 tại Phòng Trưng bày chuyên đề, Lầu 1, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh. Không chỉ là một hoạt động kỷ niệm, sự kiện còn phản ánh xu hướng chuyển mình của các bảo tàng tại TP.HCM: từ không gian lưu giữ ký ức sang không gian trải nghiệm, đối thoại và lan tỏa giá trị lịch sử – ngoại giao tới công chúng đương đại.

Hoàng Anh