Bảo tồn giống vật nuôi bản địa

Chăn nuôi lợn rừng tại xã Như Thanh.

Vịt bầu là giống vật nuôi bản địa có thân hình bầu, chắc khỏe, ưa chăn thả ở môi trường sạch, khả năng tìm kiếm thức ăn ở khe suối, sức đề kháng cao, thích nghi với điều kiện khí hậu và địa hình vùng núi...

Tại xã Tam Lư, để gìn giữ nguồn gen giống vịt bầu bản địa, năm 2021 địa phương đã thành lập tổ hợp tác chăn nuôi vịt suối Tình. Tham gia tổ hợp tác, các thành viên đã được chuyển giao khoa học - kỹ thuật chăn nuôi để áp dụng vào thực tế như: áp dụng phương thức chăn nuôi bán chăn thả, làm chuồng trại cao ráo, gần nguồn nước sạch để vịt bơi lội, vận động; chăn thả ở suối; tận dụng thức ăn tự nhiên ở suối kết hợp thức ăn công nghiệp với ngô, thóc; tiêm phòng vắc-xin đầy đủ...

Chị Vi Thị Thuyến, tổ trưởng tổ hợp tác, cho biết: “Xây dựng thương hiệu sản phẩm vịt suối Tình không những mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo cho người dân mà còn góp phần gìn giữ giống vật nuôi bản địa. Vì vậy, ngay từ đầu chúng tôi đã lựa chọn những cá thể vịt bầu thuần chủng, kỹ thuật chăn nuôi tiêu chuẩn và quản lý dịch bệnh nghiêm ngặt. Nhờ lớn lên bằng thức ăn tự nhiên, không dùng hóa chất, môi trường nước trong và khí hậu miền núi nên tuy thời gian sinh trưởng chậm nhưng thịt có độ dai, ngọt và mùi thơm tự nhiên”.

Hiện nay, tại một số địa phương miền núi các giống vịt bản địa hiện đang được nhân giống, không những mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế của người dân, mà còn góp phần bảo tồn giống vật nuôi bản địa như: Vịt Cổ Lũng, vịt bầu cổ rụt suối Sim, vịt bầu cổ xanh, vịt bầu Thanh Quân...

Là giống vật nuôi lâu đời tại các huyện miền núi, bò vàng là một trong những giống bò quý của Việt Nam đã được Nhà nước đưa vào danh mục nguồn gen vật nuôi quý hiếm cần được bảo tồn và phát triển. Tuy nhiên, hiện nay số lượng bò vàng trên địa bàn tỉnh không còn nhiều do người dân nuôi nhốt khiến con đực và con cái xa dòng, ít có cơ hội gặp nhau, dẫn đến sự thoái hóa giống. Mặt khác, người dân chăm sóc, nuôi dưỡng chưa đúng yêu cầu kỹ thuật khiến chất lượng thịt chưa đảm bảo... Trước thực trạng này, để duy trì nguồn gen bò vàng, Trung tâm Nghiên cứu khảo nghiệm và Dịch vụ vật nuôi đã thực hiện nghiên cứu, xây dựng vùng nuôi bảo tồn giống bò vàng. Theo đó, trung tâm đã điều tra, khảo sát, xây dựng vùng nuôi trong điều kiện chăn nuôi nông hộ nhằm bảo tồn nguồn gen bò vàng thuần chủng tại chỗ và tuyển chọn bò đực, bò cái có chất lượng tốt để xây dựng mô hình. Cùng với đó, mở các lớp tập huấn về kỹ thuật chăn nuôi bò vàng, nâng cấp chuồng trại đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật; tập huấn tiêm vắc-xin phòng bệnh cho cán bộ thú y và những hộ dân tham gia. Đồng thời, thực hiện bảo tồn tại chỗ, tuyển chọn bò vàng bảo đảm tiêu chuẩn giống đưa về nuôi dưỡng; duy trì đàn nuôi và thực hiện tuyển chọn thế hệ 2 bảo đảm nguồn gen.

Ngành nông nghiệp và môi trường xác định bảo tồn giống vật nuôi bản địa góp phần nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi; qua đó, duy trì và phát triển nguồn gen quý hiếm ở từng địa phương, giúp duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ các đặc tính di truyền có giá trị như khả năng thích nghi với khí hậu địa phương. Tuy nhiên, hiện nay, số lượng tại nhiều địa phương không còn nhiều; có khoảng 2,25 triệu vật nuôi có nguồn gốc bản địa, gồm các loại gà ri, vịt Cổ Lũng, lợn mán, vịt bầu cổ xanh, lợn lòi, dê... Vì vậy, để việc gìn giữ và phát triển giống vật nuôi bản địa hiệu quả, UBND tỉnh đã phê duyệt kế hoạch thực hiện Đề án “Sưu tầm, bảo tồn và phát triển nguồn gen một số cây trồng, vật nuôi, thủy sản có giá trị trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030”. Trong đó, tiếp tục duy trì các mô hình bảo tồn giống bò vàng gồm 22 cá thể; lợn mán gồm 1 đàn hạt nhân và xây dựng đàn giống vịt Cổ Lũng với 100 cá thể thuần chủng; 100 cá thể ngan sen. Đồng thời, xây dựng phương án để bảo tồn nguồn gen trâu đen và gà Kha Thầy.

Cùng với đó, các địa phương cần chú trọng tuyên truyền cho người dân về tầm quan trọng của việc gìn giữ giống vật nuôi bản địa; khuyến khích người dân nuôi thả, nhân giống thuần chủng ngay tại môi trường sống tự nhiên; thông qua các dự án, đề án khôi phục, có các cơ chế, chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân nhân rộng mô hình; hướng tới xây dựng thương hiệu, sản phẩm OCOP... để hỗ trợ và thúc đẩy tiêu thụ, nâng cao hiệu quả kinh tế.