Bảo tồn nguồn gen, mở rộng chăn nuôi gà sáu ngón Mẫu Sơn

Những con gà sáu ngón được chăm sóc trong chuồng tại gia đình.

Gà sáu ngón Mẫu Sơn còn được người dân nơi đây gọi là “lục trảo", "đán khao” hay “Lục đinh núi tuyết” tại vùng núi Mẫu Sơn do khu vực Mẫu Sơn có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp để giống gà này sinh trưởng và phát triển. Mỗi con gà trưởng thành có trọng lượng từ 1,5 - 2,5 kg. Gà có điểm nổi bật là chân có sáu ngón hiếm gặp trong nhóm gia cầm.

Với đồng bào người Dao sống trên đỉnh Mẫu Sơn, gà sáu ngón còn là biểu tượng của phúc lộc và may mắn. Gà chủ yếu nuôi thả trên vùng rừng núi Mẫu Sơn nên thịt săn chắc, thơm ngon và giá cao hơn những giống gà bình thường khác.

Anh Lý Văn Trang bên đàn gà sáu ngón của gia đình.

Anh Lý Văn Trang ở xã Mẫu Sơn đã có kinh nghiệm nuôi gà sáu ngón nhiều năm chia sẻ, để đảm bảo gà phát triển tốt phải chú trọng tất cả các khâu, từ lựa con giống thuần chủng đến giữ cho chuồng nuôi sạch sẽ, thoáng khí, phòng ngừa nguy cơ dịch bệnh. Đặc biệt, những ngày trời lạnh, băng tuyết phải quây kín chuồng để giữ ấm; cho vật nuôi ăn bổ sung cám, ngô, thóc, gạo xay và các loại thảo dược sẵn có ở địa phương... Trong điều kiện phát triển bình thường, trung bình mỗi lứa gà nuôi từ 5 - 6 tháng mới có thể xuất bán. Phần lớn lượng gà nuôi đều được các thương lái đặt mua từ trước nên hầu như không có gà tồn đọng trong chuồng.

Nhận thấy nhu cầu thị trường tiêu thụ gà sáu ngón tăng cao, gia đình anh Vi Hồng Trường, xã Khuất Xá đã mạnh dạn đầu tư trên 3.000 m2 nhà, vườn nhập 1.500 con gà giống tại Hợp tác xã Thành Lộc, xã Mẫu Sơn - đơn vị chuyên cung cấp gà giống sáu ngón chất lượng về nuôi. Anh Trường cho hay, nuôi giống gà này không khó nhưng việc chăm sóc vật nuôi phải kết hợp cả hai yếu tố là kinh nghiệm nuôi gà ở xứ lạnh Mẫu Sơn bao đời của người dân bản địa và ứng dụng khoa học công nghệ mới mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Khi gà còn nhỏ chỉ cho ăn cám gạo, cám ngô để gà tiêu hóa tốt, sau khi gà lớn hơn mới cho ăn bổ sung thóc, ngô và những cây thảo dược. Vào những ngày thời tiết không thuận lợi cần có các biện pháp che chắn chuồng để gà có môi trường sống thích hợp, không ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của đàn gà. Trung bình mỗi lứa gà cho gia đình anh thu lãi từ 80 - 100 triệu đồng.

Anh Vi Hồng Trường bên đàn gà sáu ngón của gia đình.

Để bảo tồn và phát triển giống gà đặc sản bản địa của địa phương, chính quyền xã đã phối hợp với các cơ quan chức năng, doanh nghiệp trong trong tỉnh tổ chức tập huấn kỹ thuật nuôi và chăm sóc cho các hộ gia đình trong xã. Các gia đình đã từng bước áp dụng theo hướng an toàn sinh học, ứng dụng khoa học kỹ thuật, tận dụng thức ăn và điều kiện khí hậu tự nhiên trong xã để phát triển đàn. Xã cũng đã phối hợp với các cơ sở chăn nuôi xây dựng các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm giúp người dân có đầu ra ổn định, nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế của địa phương.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, viên chức của Trung tâm Dịch vụ công ích xã Mẫu Sơn cho biết, để phát triển chăn nuôi bền vững xã đã tập huấn về quy trình chăm sóc, chăn nuôi và phòng dịch bệnh cho các hộ dân. Hiện nay xã đã phối hợp với các doanh nghiệp, cơ quan chức năng đầu tư nghiên cứu, bảo tồn và lựa chọn ra các dòng thuần để nhân giống và phát triển giống gà này. Gà sáu ngón đã được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn đánh giá là sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 4 sao.

Ông Hoàng Vĩnh Hưng, Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn thông tin, thời gian vừa qua, chính quyền địa phương xác định đây là một trong những sản phẩm chủ lực, xã đã bố trí một số nguồn vốn hỗ trợ người dân tập trung nuôi gà sáu ngón. Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ các hộ mở rộng số lượng đàn gà, đảm bảo chất lượng sản phẩm gà sáu ngón để khẳng định thương hiệu gà sáu ngón Mẫu Sơn. Xã cũng phối hợp với các tổ chức, cá nhân mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, kênh bán hàng trên các nền tảng số để nhiều khách hàng biết đến, đặt mua gà sáu ngón Mẫu Sơn.

Hiện nay, chính quyền và người dân địa phương mong muốn cơ quan chuyên môn nghiên cứu, bảo tồn, ứng dụng thành tựu khoa học kĩ thuật đưa ra giải pháp chăn nuôi mới phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng Mẫu Sơn để nhân đàn, tăng năng suất song vẫn giữ được chất lượng sản phẩm gà sáu ngón Mẫu Sơn thịt chắc, thơm ngon đặc trưng...

Tại Kế hoạch số 122/KH-UBND ngày 1/4/2026 của UBND tỉnh Lạng Sơn chỉ rõ, giai đoạn 2026-2030 tỉnh tập trung khai thác, tận dụng tốt lợi thế về điều kiện tự nhiên, xây dựng và phát triển các vùng sản xuất nông, lâm nghiệp tập trung theo chuỗi giá trị tăng thu nhập cho người sản xuất nông nghiệp. Phấn đấu đến năm 2030 toàn tỉnh có ít nhất 20 sản phẩm OCOP 4 sao, 1 sản phẩm 5 sao, phấn đấu 100% các sản phẩm OCOP 4 sao, 5 sao được bán tại các hệ thống siêu thị hoặc các chuỗi bán lẻ phổ biến.