Bảo vệ an ninh tài chính số thời AI

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Triệu Mạnh Tùng - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, nền kinh tế số Việt Nam đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, đạt xấp xỉ 20%/năm. Mỗi ngày, khoảng 30 triệu giao dịch tài chính với tổng giá trị lên tới 900.000 tỷ đồng được thực hiện, phần lớn qua thiết bị di động. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển đó là nguy cơ gia tăng từ các vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Thượng tá, Tiến sĩ Triệu Mạnh Tùng - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an trình bày tham luận tại Diễn đàn Digital Trust in Finance.

Điều đáng chú ý là phương thức hoạt động của tội phạm mạng đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây các cuộc tấn công chủ yếu nhằm vào lỗ hổng kỹ thuật của hệ thống, thì hiện nay mục tiêu trọng tâm lại là con người.

Nhờ sự hỗ trợ của AI, các đối tượng có thể tạo video Deepfake, giả mạo giọng nói, phát tán mã độc, từ đó xây dựng “vỏ bọc niềm tin” bằng những kịch bản lừa đảo có độ tin cậy cao để thao túng tâm lý nạn nhân. Các chiêu thức thường đánh vào trạng thái hoảng sợ, tâm lý cấp bách hoặc kỳ vọng lợi nhuận để dẫn dắt hành vi người dùng.

Xu hướng này khiến người dùng trở thành mắt xích dễ tổn thương nhất trong hệ sinh thái tài chính số, ngay cả khi các nền tảng kỹ thuật liên tục được nâng cấp bảo mật.

Theo giới chuyên gia, an ninh tài chính số hiện không còn là bài toán riêng của ngân hàng hay hạ tầng công nghệ. Rủi ro đã lan rộng sang thương mại điện tử, đầu tư trực tuyến, ví điện tử và nhiều nền tảng đầu tư số khác.

Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp như hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường xử lý các vụ án lừa đảo và thúc đẩy bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, nhiều thách thức vẫn tồn tại như dữ liệu còn phân tán, thiếu cơ chế kết nối liên ngành, trong khi tốc độ hoàn thiện chính sách chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ.

Một vấn đề khác là tội phạm mạng ngày càng mang tính xuyên biên giới, gây khó khăn cho công tác điều tra và phối hợp xử lý.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần thay đổi tư duy phòng thủ trong kỷ nguyên AI. Thay vì chỉ tập trung bảo vệ hệ thống kỹ thuật, trọng tâm cần chuyển sang bảo vệ người dùng và nhận diện các dấu hiệu bị thao túng hành vi.

Mô hình an ninh tài chính số kỷ nguyên AI thế hệ mới không chỉ dừng ở việc xác thực tài khoản hay kiểm tra thiết bị, mà cần phân tích hành vi giao dịch, nhận diện ngữ cảnh bất thường và phát hiện sớm nguy cơ lừa đảo.

Để thực hiện điều này, hệ thống bảo vệ cần được xây dựng theo nhiều lớp, gồm nâng cao nhận thức người dùng, cảnh báo gian lận theo thời gian thực, ứng dụng AI để phát hiện mô hình bất thường và tăng cường cơ chế phối hợp đa bên nhằm phản ứng nhanh với các giao dịch nghi vấn.

Các chuyên gia cũng đề xuất xây dựng mạng lưới kiểm chứng thông tin quy mô quốc gia, nơi dữ liệu an ninh tài chính được chia sẻ giữa các bên liên quan. Trong mô hình này, người dân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn trực tiếp tham gia phát hiện, báo cáo và cảnh báo rủi ro.

Tương lai của an ninh tài chính số sẽ không phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ, mà nằm ở khả năng xây dựng niềm tin và liên kết cộng đồng trong môi trường số.