Bảo vệ bản quyền để thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Sáng 15.10, tại Hà Nội, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, Bộ VHTTDL tổ chức Hội nghị Tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong dự Hội nghị.

Tham dự Hội nghị có Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, Bộ VHTTDL Trần Hoàng; Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ VHTTDL Phạm Cao Thái; Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu, Ủy viên là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong phát biểu tại Hội nghị

Cùng dự có đại diện một số bộ, ngành, cơ quan liên quan; đại diện các cơ quan quản lý và thực thi về quyền tác giả, quyền liên quan tại địa phương; đại diện một số cơ quan, đơn vị thuộc Bộ VHTTDL; đại diện một số hội, hiệp hội, các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan; đại diện một số chủ sở hữu quyền tác giả, các đơn vị khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan; các cơ quan truyền thông báo chí.

AI đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác bảo hộ, thực thi quyền tác giả, quyền liên quan

Báo cáo Tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung đã từng bước hình thành khung pháp lý tương đối đầy đủ về quyền tác giả, quyền liên quan.

Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, giai đoạn 2021 - 2026 chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của internet, nền tảng số, dịch vụ xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo (AI) làm thay đổi phương thức sáng tạo, phổ biến, khai thác tác phẩm và đặt ra yêu cầu mới đối với công tác bảo hộ, thực thi quyền tác giả, quyền liên quan.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, xây dựng pháp luật bản quyền theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực cho phát triển văn hóa và thích ứng với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Trần Hoàng điều hành nội dung thảo luận tại Hội nghị

Việc tổng kết giai đoạn 2021 - 2026 nhằm đánh giá kết quả thực thi pháp luật, nhận diện hạn chế, khó khăn và những vấn đề mới phát sinh, làm cơ sở đề xuất hoàn thiện pháp luật, trong đó có nghiên cứu, định hướng xây dựng Luật Bản quyền tác giả. Phạm vi tổng kết bao gồm các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan trong Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Về kết quả thực hiện, Bộ VHTTDL đã tham mưu xây dựng nội dung về quyền tác giả, quyền liên quan trong hai luật, chủ trì xây dựng bốn nghị định và ban hành ba thông tư theo thẩm quyền. Việt Nam hiện tham gia tám điều ước quốc tế, ba hiệp định song phương và nhiều hiệp định thương mại tự do có nội dung về quyền tác giả, quyền liên quan.

Công tác tuyên truyền, tập huấn được tăng cường với 75 hội nghị, tọa đàm trực tiếp và trực tuyến, thu hút trên 10.000 lượt người tham dự. Từ năm 2021 đến hết tháng 6.2026, Cục Bản quyền tác giả đã thụ lý, cấp trên 61.000 giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan. Nghị định số 134/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ bốn thủ tục, sửa đổi, đơn giản hóa 12 thủ tục và phân cấp hai thẩm quyền cho chính quyền địa phương.

Việt Nam hiện có sáu tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Trong đó, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đạt doanh thu tiền bản quyền trên 1.519 tỉ đồng giai đoạn 2021 - 2025, riêng năm 2025 đạt trên 424 tỉ đồng.

Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh báo cáo Tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành

Về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, giai đoạn 2021 - 2026, các cơ quan chức năng đã tổ chức 127 cuộc thanh tra, kiểm tra; xử phạt 88 vụ vi phạm hành chính, thu nộp ngân sách trên 2,5 tỉ đồng và yêu cầu gỡ bỏ trên 6.000 đường dẫn đến website vi phạm bản quyền.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng đã tiến hành 187 cuộc kiểm tra, xử phạt 97 vụ, thu trên 1,3 tỉ đồng và yêu cầu gỡ bỏ 175 đường dẫn vi phạm bản quyền.

Giai đoạn 2021 - 2025, cơ quan công an khởi tố 5 vụ với 7 bị can; viện kiểm sát truy tố 4 vụ với 7 bị can; tòa án giải quyết 4 vụ với 7 bị cáo.

Trong đợt cao điểm năm 2026, các cơ quan chức năng phát hiện, điều tra, khởi tố 29 vụ với 115 bị can về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

Bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, khung pháp lý hiện hành đã cơ bản đáp ứng yêu cầu trong các lĩnh vực sáng tạo, báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình, âm nhạc và nghệ thuật. Tuy nhiên, việc xác định quyền đối với tác phẩm hình thành từ quan hệ lao động, hợp đồng đặt hàng có nhiều người tham gia còn phức tạp; việc chứng minh nguồn gốc, lịch sử quyền ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu điện tử. Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu gồm quyền hưởng một phần giá trị từ các lần bán lại tác phẩm mỹ thuật và tiêu chí xác định đóng góp sáng tạo của con người đối với sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)...

Bộ phận quan trọng của hạ tầng phát triển công nghiệp văn hóa

Tại Hội nghị các đại biểu đã phát biểu, làm rõ nhiều nội dung liên quan đến những vướng mắc pháp lý và bất cập phát sinh từ thực tiễn thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Các ý kiến cũng làm rõ tính đặc thù của quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật so với các lĩnh vực khác của sở hữu trí tuệ.

Bà Nguyễn Thị Hội An, Phó Giám đốc Sở VHTTDL TP. Đà Nẵng trình bày tham luận

Trình bày tham luận tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Hội An, Phó Giám đốc Sở VHTTDL TP. Đà Nẵng cho rằng, trong bối cảnh công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng phát triển, quyền tác giả, quyền liên quan không chỉ là công cụ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, nghệ sĩ, nhà sản xuất, mà còn là một trong những nền tảng quan trọng để khuyến khích sáng tạo, thu hút đầu tư, hình thành thị trường và gia tăng giá trị của các sản phẩm, dịch vụ văn hóa.

Theo Phó Giám đốc Sở VHTTDL TP Đà Nẵng, quyền tác giả, quyền liên quan không chỉ là công cụ bảo vệ thành quả lao động sáng tạo trước các hành vi xâm phạm, mà còn là một phần quan trọng trong hạ tầng phát triển công nghiệp văn hóa. 

Một môi trường mà quyền của tác giả, nghệ sĩ, người biểu diễn và nhà sản xuất, nhà sáng tạo được xác lập rõ ràng, được tôn trọng và có cơ chế khai thác minh bạch, sẽ tạo ra một chuỗi tác động tích cực: người sáng tạo có thêm động lực tiếp tục sáng tác; doanh nghiệp yên tâm đầu tư; nhà sản xuất có cơ sở thương mại hóa sản phẩm; còn thị trường có điều kiện hình thành các giao dịch bản quyền chuyên nghiệp. Qua đó, giá trị của một tác phẩm không chỉ dừng lại ở lần khai thác đầu tiên mà có thể tiếp tục được mở rộng qua nhiều hình thức, nhiều nền tảng và nhiều vòng đời sản phẩm.

Ngược lại, nếu các sản phẩm sáng tạo có thể bị sao chép, sử dụng hoặc khai thác dễ dàng mà quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền không được bảo đảm thì rất khó xây dựng một thị trường văn hóa chuyên nghiệp và càng khó thu hút đầu tư dài hạn vào công nghiệp văn hóa.

Bà Nguyễn Thị Hội An cho biết, đối với Đà Nẵng, các lĩnh vực được ưu tiên như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, phần mềm - trò chơi giải trí, du lịch văn hóa và thủ công mỹ nghệ đều là những lĩnh vực mà giá trị sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào tài sản trí tuệ và khả năng khai thác các quyền liên quan.

Vì vậy, có thể khẳng định rằng bảo hộ và khai thác hiệu quả quyền tác giả, quyền liên quan chính là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành thị trường công nghiệp văn hóa lành mạnh, khuyến khích sáng tạo và nâng cao giá trị gia tăng của các sản phẩm văn hóa tại Đà Nẵng.

Bà Phạm Thiên Hạnh Trang, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp trình bày tham luận tại Hội nghị

Phát biểu tại Hội nghị, bà Phạm Thiên Hạnh Trang, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp nêu một số khó khăn, vướng mắc trong quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, đồng thời đề xuất định hướng hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo bà Phạm Thiên Hạnh Trang, những vấn đề cần quan tâm gồm: đơn giản hóa thủ tục đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan; làm rõ giới hạn và ngoại lệ quyền tác giả trong môi trường số; xác định quyền đối với tác phẩm có sự tham gia của trí tuệ nhân tạo (AI); phân định giữa quyền làm tác phẩm phái sinh và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

Đối với tác phẩm có sự tham gia của AI, cần cụ thể hóa tiêu chí xác định đóng góp sáng tạo của con người, làm rõ vai trò của các yếu tố như thiết lập câu lệnh, định hướng sáng tạo, lựa chọn và chỉnh sửa kết quả. Đồng thời, cần xác định rõ ranh giới giữa hành vi xuyên tạc, gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả với hoạt động sáng tạo phái sinh hợp pháp.

Từ thực tiễn trên, Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý đề xuất hoàn thiện pháp luật theo hướng hài hòa giữa bảo vệ quyền tác giả và lợi ích hợp pháp của xã hội; chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và các phương thức sáng tạo mới; bảo đảm tương thích với điều ước quốc tế, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Bà Phạm Thiên Hạnh Trang nhấn mạnh, hoàn thiện pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh số không chỉ là yêu cầu lập pháp mà còn là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn lực sáng tạo, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Quá trình này cần được triển khai đồng bộ từ sửa đổi quy định, hướng dẫn áp dụng đến nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong phát biểu kết luận Hội nghị

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong đánh giá cao các ý kiến phát biểu tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu, đại diện các hiệp hội và giới luật sư. Các ý kiến xuất phát từ thực tiễn, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, qua đó góp phần định hướng hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực sáng tạo và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Thứ trưởng Hồ An Phong nhấn mạnh, việc tổng kết nhằm đánh giá kết quả thực thi pháp luật trong thời gian qua, nhận diện những hạn chế, bất cập và vấn đề mới phát sinh để làm cơ sở đề xuất hoàn thiện chính sách, pháp luật. Các nội dung cụ thể về thiết kế chính sách sẽ tiếp tục được nghiên cứu, thảo luận sâu hơn trong quá trình sửa đổi pháp luật hoặc xây dựng Luật về bản quyền tác giả.

Trong những năm qua, pháp luật về sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và quyền liên quan đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số khiến các hành vi vi phạm bản quyền diễn ra ngày càng nhanh, phức tạp, đòi hỏi công tác quản lý và thực thi pháp luật phải kịp thời, hiệu quả, đồng bộ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành.

Theo Thứ trưởng Hồ An Phong, nhận thức xã hội về bản quyền ngày càng được nâng cao, song vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan không chỉ bảo vệ lợi ích của chủ thể sáng tạo mà còn liên quan đến đơn vị khai thác, doanh nghiệp, người tiêu dùng và môi trường hợp tác quốc tế. Do đó, việc thực thi pháp luật phải bảo đảm tính nghiêm minh, đồng thời có cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn, tránh cứng nhắc, máy móc.