Bảo vệ chất xám, mở đường cho khởi nghiệp bứt phá

Tài sản trí tuệ – nền tảng tạo lợi thế cho startup

Tại Việt Nam khá nhiều startup, công ty khởi nghiệp lại không chú trọng đến quyền sở hữu trí tuệ lại chỉ tập trung vào phát triển kinh doanh sản phẩm. Chính vi thế dẫn đến việc nhiều sản phẩm, dịch vụ của startup khi mang lại lợi nhuận cũng là thời điểm sản phẩm bị công ty khác làm giả. Thậm chí hơn là đánh cắp thương hiệu bản quyền, ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình phát triển kinh doanh của doanh nghiệp.

(Ảnh minh hoạ).

Thực tế cho thấy, nếu không chủ động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, ngay cả những thương hiệu đã gắn với tên tuổi của một vùng đất, ngành hàng cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị đăng ký trước ở nước ngoài.

Với doanh nghiệp khởi nghiệp, bài học càng rõ ràng: Sản phẩm có tiềm năng thương mại nhưng không được bảo vệ về pháp lý có thể trở thành điểm yếu khi doanh nghiệp mở rộng ra thị trường quốc tế.

Vì vậy, quản trị sở hữu trí tuệ cần được coi là một phần trong chiến lược kinh doanh ngay từ giai đoạn đầu, thay vì chỉ được quan tâm khi tranh chấp xảy ra.

Bảo vệ nhà sáng chế ngay từ quá trình nghiên cứu

Đối với nhà sáng chế, bảo vệ quyền lợi cần bắt đầu ngay từ khi hình thành và phát triển ý tưởng. Một sáng chế chỉ có thể phát huy giá trị khi quyền đối với sáng chế được xác định rõ ràng và người tạo ra sáng chế có cơ chế phù hợp để khai thác thành quả của mình.

Trao đổi với báo chí về giải pháp đưa sáng chế vào ứng dụng, ông Lê Huy Anh - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ nhấn mạnh, một trong những giải pháp là cần bảo hộ sáng chế gắn với quá trình khai thác và thương mại hóa.

Ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ. (Ảnh: Bộ KHCN).

Theo ông Lê Huy Anh, khi giải pháp kỹ thuật được bảo hộ, chủ thể quyền có quyền độc quyền sử dụng, khai thác đối tượng được bảo hộ, đồng thời có quyền cho phép hoặc ngăn cấm người khác sử dụng. Đây là cơ sở quan trọng để nhà sáng chế và doanh nghiệp bảo vệ thành quả nghiên cứu, tạo lợi thế trên thị trường.

Đáng chú ý, ông cho rằng Việt Nam cần chú trọng hơn đến việc đưa sáng chế vào cuộc sống, thay vì chỉ tập trung vào số lượng văn bằng bảo hộ. “Cần đổi mới cách tiếp cận, cần xem sở hữu trí tuệ như là công cụ để bảo vệ, quản lý và phát triển giá trị sản phẩm, chứ không chỉ là mục tiêu, kết quả cuối cùng là sản phẩm được bảo hộ”, ông Lê Huy Anh nhấn mạnh.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là xác định rõ quyền sở hữu đối với sáng chế được tạo ra trong quá trình làm việc hoặc hợp tác nghiên cứu. Với các sáng chế hình thành tại doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, cần làm rõ ngay từ đầu quyền đăng ký, quyền sở hữu, quyền khai thác và cơ chế phân chia lợi ích giữa tổ chức và nhà sáng chế.

Bảo vệ quyền lợi từ sớm không chỉ giúp nhà sáng chế hạn chế tranh chấp mà còn tạo cơ sở để đưa sáng chế vào thương mại hóa, chuyển giao công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế. Khi thành quả nghiên cứu được bảo vệ và người sáng tạo được hưởng lợi ích tương xứng, động lực đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo cũng được củng cố.

Cần cơ chế đủ mạnh để bảo vệ nhà sáng chế

Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ thành quả nghiên cứu mà còn là tài sản tạo giá trị và lợi thế cạnh tranh. Vì vậy, một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ công nghệ, thương hiệu và những sản phẩm hình thành từ chất xám.

Một trong những nền tảng quan trọng là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, với định hướng có chính sách đủ mạnh khuyến khích khởi nghiệp trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đặt yêu cầu hoàn thiện pháp luật về sở hữu trí tuệ, hỗ trợ doanh nghiệp định giá, đăng ký và khai thác tài sản trí tuệ, qua đó phát huy giá trị tài sản vô hình và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cùng với các chính sách trên, Luật Sở hữu trí tuệ tiếp tục là nền tảng pháp lý quan trọng để xác lập và bảo vệ quyền đối với tài sản trí tuệ. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng phù hợp với kinh tế số và các mô hình sáng tạo mới.

Các quy định không chỉ chú trọng xác lập quyền mà còn tạo điều kiện khai thác, thương mại hóa tài sản trí tuệ thông qua góp vốn, thế chấp, chuyển giao, cấp phép và các hình thức khai thác khác. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ cũng góp phần hỗ trợ quản lý, định giá và giao dịch tài sản trí tuệ.

Với doanh nghiệp khởi nghiệp, đây là cơ sở để biến sáng chế, nhãn hiệu, thiết kế, phần mềm và các thành quả sáng tạo thành tài sản có thể bảo vệ và khai thác. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chủ động xác lập quyền từ sớm, quản lý tài sản trí tuệ và xây dựng chiến lược bảo vệ ngay từ quá trình nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Khi pháp luật đủ mạnh và doanh nghiệp chủ động, sở hữu trí tuệ sẽ không chỉ là “lá chắn” trước hành vi xâm phạm mà còn trở thành nền tảng giúp khởi nghiệp nâng cao giá trị, thu hút đầu tư và mở rộng thị trường.