Bảo vệ giá trị của người làm báo trong kỷ nguyên AI

Đây là một trong 9 phiên thảo luận chuyên sâu của Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ III năm 2026, thu hút sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông, nhà quản lý và đông đảo người làm báo trên cả nước.

Toàn cảnh phiên thảo luận với chủ đề “Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI - Bảo vệ giá trị của nghề báo”.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Văn Bá, Tổng Biên tập Báo VietNamNet cho biết, lâu nay khi nhắc về bản quyền báo chí, thường chỉ nghĩ đến việc bảo vệ một tác phẩm cụ thể khỏi bị sao chép trái phép.

Tuy nhiên, trong bối cảnh AI đang tái định hình cách thông tin được sản xuất, phân phối và tiêu thụ, xã hội cần nhìn nhận một nguy cơ lớn hơn.

Ông đặt ra giả định về một ngày AI có thể tổng hợp hoàn toàn miễn phí mọi thông tin trên thế giới, công chúng vẫn cập nhật diễn biến mới mỗi ngày thông qua màn hình chatbot, nhưng các cơ quan báo chí chính thống lại không còn đủ nguồn lực để tiếp tục duy trì bộ máy sản xuất.

Lúc đó, điều đáng lo ngại nhất không phải là một bài báo bị đánh cắp, mà là động lực tạo ra tin tức gốc bị ăn mòn. Bản quyền báo chí, vì thế, sâu xa hơn là bảo vệ khả năng để xã hội tiếp tục có được những nguồn thông tin đáng tin cậy trong tương lai.

Tại phiên thảo luận, Phó cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo trình bày bài tham luận về thực trạng hệ thống báo chí Việt Nam giai đoạn 2025 - 2026.

Hiện nay, cả nước có 733 cơ quan báo chí, vận hành bởi một lực lượng nhân lớn với 41.000 người, trong đó có 21.000 nhà báo được cấp thẻ. Khối lượng nội dung sản xuất vô cùng lớn với khoảng 40 triệu tin bài, 50.000 giờ truyền hình và 20.000 giờ phát thanh mỗi năm.

Phó cục trưởng Cục Báo chí Đặng Thị Phương Thảo trình bày tham luận.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số cũng khiến nội dung báo chí trở thành loại tài sản dễ bị sao chép và khai thác trái phép, các hình thức vi phạm diễn ra ngày càng phổ biến như sao chép nguyên văn bài báo, đăng tải lại toàn bộ nội dung trên website khác; “xào nấu” thông tin bằng cách thay đổi tiêu đề, chỉnh sửa câu chữ nhưng vẫn giữ nguyên giá trị thông tin; sử dụng trái phép ảnh, video báo chí sau khi cắt logo hoặc thay đổi nhận diện.

Đặc biệt, sự xuất hiện của AI đang tạo ra những thách thức hoàn toàn mới khi các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể thu thập dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình, tóm tắt hoặc tái tạo nội dung mà chưa có cơ chế rõ ràng về quyền lợi của đơn vị sản xuất nội dung gốc.

Hiện, nhiều cơ quan báo chí lớn đã ghi nhận hàng loạt trường hợp nội dung bị sao chép, khai thác trái phép dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong khi các tòa soạn phải đầu tư nhân lực, tài chính, công nghệ để sản xuất nội dung thì nhiều tổ chức, cá nhân vi phạm lại hưởng lợi từ quảng cáo và lưu lượng truy cập.

Theo các chuyên gia, tình trạng xâm phạm bản quyền không chỉ làm giảm doanh thu, ảnh hưởng tới hiệu quả thu phí nội dung mà còn làm suy giảm động lực sáng tạo của đội ngũ nhà báo, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho thông tin sai lệch, thông tin cắt ghép lan truyền trên không gian mạng.

Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh phát biểu tại phiên thảo luận.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, vấn đề bản quyền báo chí đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển mạnh mẽ.

Theo ông, nếu không bảo vệ được bản quyền, các cơ quan báo chí chắc chắn sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi nội dung liên tục bị các nền tảng, trang mạng xã hội sao chép, sử dụng mà không dẫn nguồn hoặc không có cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp.

Ông Lê Quốc Minh cho biết, theo thống kê hiện nay, chỉ khoảng 5% cơ quan báo chí trên thế giới có thể tạo ra nguồn thu từ bản quyền nội dung và hình ảnh. Đây là con số rất khiêm tốn nếu so với giá trị mà báo chí tạo ra cho xã hội.

Việc các tổ chức, doanh nghiệp, nền tảng hoặc cá nhân sử dụng hình ảnh, nội dung của các cơ quan báo chí và phải trả phí là điều hoàn toàn hợp lý. Đây không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là sự tôn trọng đối với lao động sáng tạo của người làm báo.

Ông Lê Quốc Minh cho rằng, dù AI ngày càng phát triển, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở sự sáng tạo, cảm xúc, tư duy phản biện và khả năng kiểm chứng thông tin của con người. Đây chính là những yếu tố tạo nên sự khác biệt và giá trị của các sản phẩm báo chí chuyên nghiệp.

“Những sản phẩm báo chí có giá trị được tạo nên từ sự sáng tạo và cảm xúc của con người. Đó cũng là điểm vượt trội so với các sản phẩm được tạo ra hoàn toàn bởi AI”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, nhiệm vụ trước mắt là nâng cao nhận thức của các cơ quan báo chí về tầm quan trọng của bảo vệ bản quyền trong môi trường số; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và các giải pháp công nghệ để bảo vệ hiệu quả hơn tài sản trí tuệ của báo chí.

Trong phần trao đổi mở, nhiều đại biểu tập trung thảo luận các vấn đề: Báo chí đang mất đi điều gì khi nội dung bị khai thác rộng rãi trên môi trường số; cần ưu tiên bảo vệ tác phẩm báo chí, dữ liệu báo chí hay năng lực sản xuất thông tin gốc; AI là đối tác, khách hàng hay đối thủ của báo chí...

Khép lại phiên thảo luận, ông Nguyễn Văn Bá, Tổng biên tập Báo Vietnamnet cho rằng, suốt chiều dài lịch sử phát triển, công nghệ có thể liên tục thay đổi cách thức thông tin được truyền tải, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí thì chưa bao giờ thay đổi, đó là tạo ra những thông tin trung thực, tin cậy cho xã hội. Bản quyền báo chí ngày hôm nay không còn là câu chuyện nội bộ của một bài báo hay một tòa soạn đơn lẻ, mà nó là lá chắn bảo vệ tương lai của toàn ngành.

Lãnh đạo các cơ quan báo chí cần phải nhìn thấy nguy cơ và chủ động hành động; đầu tư công nghệ, cấu trúc lại dây chuyền sản xuất, biến kho dữ liệu tích lũy thành tài sản tri thức và đứng cùng nhau trong một liên minh vững chắc để tự cứu lấy mình trong kỷ nguyên AI.