Bảo vệ môi trường là trụ cột trung tâm trong tư duy phát triển bền vững của Đảng

Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn là con đường phát triển tất yếu

Một trong những điểm mới nổi bật của Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng (Dự thảo) là việc xác định bảo vệ môi trường cùng với phát triển kinh tế – xã hội là nhiệm vụ trung tâm. Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức mới, toàn diện và sâu sắc của Đảng về phát triển bền vững trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh: "Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động nghiên cứu, kịp thời thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong Văn kiện Đại hội XIV. Chú trọng nâng cao chất lượng sống và sức khỏe người dân, cập nhật kịp thời tiến bộ khoa học – công nghệ..."

Thực tiễn cho thấy, khi quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, trình độ xã hội và ý thức cộng đồng được nâng lên, những hệ lụy của mô hình tăng trưởng nóng, thiếu bền vững ngày càng bộc lộ rõ. Ô nhiễm không khí, suy giảm rừng tự nhiên, xâm nhập mặn, suy thoái tài nguyên và biến đổi khí hậu đang trở thành những thách thức lớn. Thiên tai dị thường, cực đoan không chỉ làm giảm năng suất lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân mà còn đe dọa an ninh con người, an ninh phi truyền thống và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, môi trường được nhìn nhận là nền tảng của phát triển bền vững kinh tế – xã hội. Sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, hay nói cách khác, bảo vệ môi trường để phát triển kinh tế bền vững, trở thành yêu cầu tất yếu. Từ quan điểm này, Đảng ta khẳng định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm, gắn chặt và xuyên suốt trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội.

Quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước cùng với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đang thực hiện đều nhất quán khẳng định: Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp là con đường đúng đắn để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Điều này đòi hỏi phải khắc phục và loại bỏ tư duy chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt, kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Khẳng định tinh thần này, tại buổi làm việc với Chính phủ, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương cần chủ động nghiên cứu, kịp thời thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong Văn kiện Đại hội XIV, nhất là Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương. Đồng thời, tiếp tục tổ chức thực hiện quyết liệt các nghị quyết, kết luận quan trọng của Trung ương và Bộ Chính trị; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo đó, hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường cần tiếp tục được hoàn thiện đồng bộ, thống nhất, có lộ trình tiệm cận với các quốc gia phát triển; chú trọng nâng cao chất lượng sống và sức khỏe người dân; cập nhật kịp thời tiến bộ khoa học – công nghệ; ngăn chặn hiệu quả xu hướng chuyển dịch các dòng thải từ nước ngoài vào Việt Nam. Cùng với đó là thực hiện nghiêm nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, tạo nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp, dịch vụ môi trường.

Môi trường trở thành “nền móng” phát triển

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu, suy thoái tài nguyên và ô nhiễm môi trường, lựa chọn mô hình phát triển bền vững không còn là vấn đề chiến lược dài hạn, mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn đối với mỗi quốc gia. Dự thảo văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện một bước tiến quan trọng trong tư duy phát triển, khi xác lập rõ ràng quan điểm: Phát triển kinh tế, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường là những nhiệm vụ trung tâm, gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời.

PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường

Theo PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, sau gần 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó môi trường không còn chỉ là yếu tố hỗ trợ hay điều kiện đi kèm, mà đã trở thành nền móng cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

"Dự thảo văn kiện Đại hội XIV không chỉ nhấn mạnh mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, mà còn đưa ra các định hướng, giải pháp cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu này. Trong đó, ba nhóm giải pháp then chốt được xác định gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời đẩy mạnh chuyển giao, ứng dụng khoa học – công nghệ và đầu tư xây dựng hạ tầng xanh. Việc tạo dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, tổ chức và người dân đổi mới sáng tạo, áp dụng khoa học – công nghệ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là điều kiện tiên quyết để các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đi vào thực chất, tránh tình trạng xanh hóa hình thức”, PGS. TS Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh.

Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm trong chiến lược phát triển

Điểm nhấn đáng chú ý của Dự thảo văn kiện Đại hội XIV là lần đầu tiên khẳng định rõ bảo vệ môi trường là một trong ba nhiệm vụ chiến lược trung tâm của phát triển kinh tế – xã hội. Theo PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, đây không chỉ là sự kế thừa quan điểm nhất quán của Đảng qua các kỳ Đại hội, mà còn là bước phát triển mới trong tư duy chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn coi môi trường là trụ cột, nền tảng của mọi chính sách phát triển.

Dự thảo văn kiện Đại hội XIV không chỉ nhấn mạnh mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, mà còn đưa ra các định hướng, giải pháp cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu này.

"Nếu như trước đây, công tác quản lý môi trường ở nhiều địa phương còn nặng về xử lý sự cố, khắc phục điểm nóng sau khi ô nhiễm đã xảy ra, thì từ Đại hội XIII đến nay, tư duy đã chuyển mạnh sang phòng ngừa, kiểm soát rủi ro và chủ động kiến tạo môi trường phát triển xanh, bền vững. Dự thảo tiếp tục khẳng định môi trường là một trong ba trụ cột của phát triển bền vững, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mang tính đột phá. Lần đầu tiên, các khái niệm như kinh tế carbon thấp, năng lượng sạch, tài chính xanh, chuyển đổi sinh thái gắn với chuyển đổi số được thể hiện xuyên suốt trong các văn kiện, cho thấy sự nâng tầm tư duy từ bảo vệ môi trường sang kiến tạo môi trường phát triển”, PGS. TS Nguyễn Đình Thọ chia sẻ.

Chia sẻ cùng quan điểm này, PGS. TS Trương Mạnh Tiến, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng: "Dự thảo văn kiện Đại hội XIV đã dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực môi trường với các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, rõ nét hơn so với các nhiệm kỳ trước. Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, việc đặt bảo vệ môi trường ngang hàng với phát triển kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội thể hiện rõ quan điểm nhất quán: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Đây không chỉ là lựa chọn có trách nhiệm với thế hệ hiện tại, mà còn là cam kết đối với các thế hệ tương lai. Tuy nhiên, Dự thảo cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế khi tình trạng ô nhiễm môi trường chưa được kiểm soát hiệu quả, thậm chí có mặt còn diễn biến phức tạp hơn, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp và làng nghề. Ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP.HCM nhiều thời điểm vượt ngưỡng cho phép; nguồn nước tại nhiều lưu vực sông bị suy thoái nghiêm trọng; thiên tai cực đoan, ngập lụt đô thị, lũ quét, sạt lở đất gia tăng, gây tổn thất lớn về người và tài sản".

Từ phát triển “trước – xử lý sau” sang phát triển bền vững

Theo các chuyên gia, những vấn đề trên không chỉ bắt nguồn từ yếu tố tự nhiên, mà còn xuất phát từ mô hình phát triển thiếu bền vững, sự “lệch pha” giữa đô thị hóa và hạ tầng, cũng như tư duy phát triển “trước – xử lý sau” tồn tại trong thời gian dài. Thực tiễn đã cho thấy, môi trường không còn là hệ quả phụ có thể khắc phục về sau, mà đã trở thành yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và an ninh con người.

Dự thảo văn kiện Đại hội XIV đã thể hiện bước tiến về tư duy khi chuyển môi trường từ bảo vệ sang kiến tạo, môi trường trở thành nền tảng của chiến lược phát triển quốc gia

Tiến sĩ Tô Văn Trường nhận định: "Việc Dự thảo văn kiện Đại hội XIV xác định bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm phản ánh bước chuyển quan trọng từ tư duy tăng trưởng đơn thuần sang phát triển bền vững, hài hòa và dài hạn. Đây là lựa chọn đúng, trúng và cấp thiết trong bối cảnh tài nguyên ngày càng hữu hạn và biến đổi khí hậu diễn biến khó lường".

Để chủ trương lớn này đi vào cuộc sống, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính khoa học và kỹ trị cao. Trong đó, cần đổi mới tư duy quy hoạch và quản lý tài nguyên theo hướng “thuận thiên”; phát triển đô thị bền vững với các giải pháp dựa vào tự nhiên như mô hình “thành phố bọt biển”; hiện đại hóa vận hành hồ chứa bằng công nghệ dự báo tiên tiến; đồng thời sử dụng hiệu quả các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường, coi môi trường là một loại vốn cần được lượng giá đầy đủ.

Đưa bảo vệ môi trường trở thành nhiệm vụ trung tâm là bước tiến quan trọng về tư duy chiến lược, song giá trị của tư duy đó chỉ được khẳng định khi được cụ thể hóa bằng hành động nhất quán, quyết liệt và lâu dài. Trong bối cảnh hiện nay, bảo vệ môi trường không chỉ là vấn đề đạo đức hay trách nhiệm xã hội, mà là điều kiện sinh tồn để đất nước phát triển bền vững.

Đặt môi trường vào trung tâm chính là đặt con người vào trung tâm của mọi quyết sách phát triển. Chỉ khi môi trường được bảo vệ, Việt Nam mới có thể tiến bước vững chắc trên con đường phát triển phồn vinh, hài hòa với thiên nhiên và bền vững cho các thế hệ mai sau.

Văn Ngân/VOV.VN