Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên AI: Làm chủ kỹ năng, tỉnh táo và trách nhiệm

Hệ lụy “tin ngay, dùng ngay”, thiếu kiểm chứng

Chỉ với một cái chạm, con người hôm nay có thể tiếp cận lượng thông tin khổng lồ do AI tổng hợp và cung cấp gần như tức thì. Sự tiện lợi ấy lại ẩn chứa nghịch lý: Những thông tin nhận được từ AI rất nhanh nhưng không phải lúc nào cũng được kiểm chứng, đúng sai đan xen khó phân biệt. Khi con người dần quen với việc “tin ngay” và “dùng ngay” thay vì “kiểm chứng”, thì cũng là lúc ranh giới giữa sự thật và thông tin sai lệch trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Thời gian gần đây, các thế lực thù địch, phản động lợi dụng AI để “nâng cấp” các thủ đoạn chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng tinh vi, khó nhận diện. Các nội dung được ngụy tạo dưới vỏ bọc thông tin “trung lập”, hình thức “góp ý”, “phê phán để xây dựng”; thậm chí cả những bài viết mang danh “phản biện xã hội”, nhưng thực chất là xuyên tạc, bóp méo sự thật.

Trên không gian mạng xuất hiện rất nhiều hình ảnh, video, bài viết lập luận sai lệch, thiếu cơ sở, giả tạo do các đối tượng sử dụng AI tạo nên. Có những video, hình ảnh bị cắt bằng công nghệ cao, deepfake có thể tái hiện hình ảnh, giọng nói của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến mức khó phân biệt.

Trung tâm 286, Bộ tư lệnh 86 triển khai biện pháp nghiệp vụ đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Chúng không tấn công trực diện, mà lựa chọn cách tiếp cận “mềm hóa”, từng bước gieo rắc hoài nghi, làm xói mòn niềm tin. Chúng khai thác những vấn đề nhạy cảm, các vụ việc liên quan đến tham nhũng, tiêu cực; sai phạm của một số cán bộ, đảng viên; những bất cập trong quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng; tình trạng ô nhiễm môi trường, xử lý rác thải, các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả; thậm chí là các vấn đề liên quan đến chủ quyền biển, đảo, tôn giáo, dân tộc..., sau đó lợi dụng AI để tạo ra những câu chuyện không có thật, chèn thông tin giả vào sự kiện có thật hoặc chắp nối các sự kiện không liên quan với nhau để dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực.

Các nghiên cứu gần đây chỉ ra, những thông tin cực đoan, tiêu cực, hay tin giật gân, gây sốc sẽ lan truyền nhanh hơn, dễ gây chú ý hơn, kích thích sự tò mò hơn những quan điểm đúng đắn, khách quan. Hậu quả nguy hiểm của những thông tin sai lệch này là nếu chúng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ tạo ra cảm giác “quen thuộc”, khiến người tiếp nhận dần mất đi khả năng phản biện, suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước.

Từ đó, cái sai có thể bị ngộ nhận thành cái đúng, cái lệch lạc có thể được coi là bình thường. Đây chính là mảnh đất thuận lợi cho những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” nảy sinh, phát triển, tạo điều kiện để kẻ xấu thao túng dư luận, gây mất ổn định xã hội.

Đừng tuyệt đối hóa AI như “cây đũa thần”

Trong xu thế AI ngày càng được sử dụng, ứng dụng rộng rãi trên nhiều lĩnh vực, nhưng có thể khẳng định, AI cũng chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể lạm dụng, chủ quan, tuyệt đối hóa, xem nó là “chiếc đũa thần” thay thế việc nghiên cứu, tư duy hay thay thế hoàn toàn nhận thức, cảm xúc, quyết định của con người.

Theo nghiên cứu tại Việt Nam, phần lớn người dùng ở Việt Nam thường ưa chuộng các nền tảng AI "miễn phí 100%" hay “tặng” trải nghiệm, nhưng hiệu quả, kết quả mang lại khó đảm bảo độ chính xác, do mức độ dữ liệu nền hẹp, khả năng tư duy, phân tích ở mức độ thấp. Thế nhưng nhiều người lại hay tuyệt đối hóa, đặt nhiều niềm tin vào những kết quả có tính phổ thông và có tính chiều lòng, thỏa mãn của AI dành cho người sử dụng nó.

Điều này cho thấy nguy cơ không đến từ công nghệ, mà đến từ chính con người sử dụng công nghệ ở tâm lý chủ quan, ỷ lại AI. Đặc biệt, trong môi trường Quân đội - nơi kỷ luật thông tin và yêu cầu bảo mật được đặt ở mức tuyệt đối, mọi sơ suất dù nhỏ nhất cũng có thể kéo theo hệ lụy lớn. Việc bảo vệ thông tin quân sự trên không gian mạng còn gắn liền trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia. Chỉ một đoạn dữ liệu bị lộ, một thông tin bị khai thác, cũng có thể trở thành “mảnh ghép chiến lược” để đối phương tổng hợp, phân tích, từ đó xây dựng các kịch bản chống phá có tổ chức, bài bản và quy mô lớn hơn.

Một hành động, thói quen tưởng chừng bình thường, vô hại như chụp ảnh tại đơn vị trong Quân đội. Nhiều cán bộ trẻ, chiến sĩ hoặc người thân đến thăm có sở thích chụp ảnh tại đơn vị để lưu giữ kỷ niệm hoặc đăng tải lên mạng xã hội. Tuy nhiên, ẩn sau nội dung đăng tải để "sống ảo" đó là các nguy cơ lộ lọt như sau: Thứ nhất là lộ lọt bối cảnh: Đằng sau nhân vật chính có thể vô tình xuất hiện hình ảnh về hệ thống vũ khí, trang thiết bị, tài liệu quân sự hoặc quy luật hoạt động nội bộ của đơn vị. Thứ hai là lộ lọt tọa độ: Các điện thoại thông minh hiện nay đều mặc định gắn tọa độ địa lý vào siêu dữ liệu (metadata) của bức ảnh. Các đối tượng chỉ cần tải bức ảnh và dùng phần mềm phân tích là có thể trích xuất được chính xác vị trí chụp. Từ đó, có thể định vị vẽ ra bản đồ các đơn vị trong Quân đội.

Một biểu hiện đáng lo ngại khác trong quá trình sử dụng AI hiện nay là tình trạng lạm dụng công nghệ vào các hoạt động đòi hỏi sự nghiên cứu, tư duy, trách nhiệm và bản lĩnh như xây dựng bài phát biểu, ý kiến tham luận, kế hoạch, dự thảo. Không ít trường hợp, người dùng chỉ cần nhập vài số liệu, vài dòng gợi ý, AI lập tức tạo ra một văn bản hoàn chỉnh. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục nghiên cứu, chỉnh sửa, thẩm định nội dung, một bộ phận người dùng lại nảy sinh tâm lý ỷ lại, lười tư duy, “sao chép” một cách máy móc.

Việc lạm dụng AI lâu dài còn kéo theo hệ lụy nguy hiểm hơn: Làm bào mòn năng lực tư duy độc lập và trách nhiệm cá nhân của người sử dụng. Khi quen với việc “có sẵn câu trả lời”, người dùng dần đánh mất thói quen phân tích, phản biện và sáng tạo, đặc biệt là trong môi trường Quân đội, nơi mọi quyết định đều gắn với yêu cầu chính xác và tính kỷ luật cao.

Bởi vậy, sử dụng AI không thể tách rời nguyên tắc: “AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người mới là chủ thể ra quyết định cuối cùng. Mỗi cán bộ, chiến sĩ phải giữ vững vai trò “người gác cổng cuối cùng” đối với mọi nội dung được tạo ra; phải đọc, kiểm tra, thẩm định và chịu trách nhiệm đến cùng với sản phẩm của mình.

Lập “lá chắn mềm”, phủ xanh thông tin tích cực, chính xác

AI đã, đang và sẽ trở thành một “trợ lý số” trong tất cả mọi lĩnh vực. Trong bối cảnh đó, trên cơ sở nhận diện đúng âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, phản động lợi dụng AI để chống phá Đảng, Nhà nước, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, toàn diện, vừa mang tính chiến lược, vừa mang tính cấp bách.

Trước hết, cần xác định yếu tố cốt lõi, cơ bản vẫn là con người - chủ thể của mọi hoạt động nhận thức và hành động. Do đó, cần đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, “sức đề kháng” tư tưởng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Khi mỗi người có lập trường vững vàng, có khả năng phân tích, đánh giá thông tin một cách khách quan, khoa học, thì những luận điệu sai trái sẽ khó có thể xâm nhập và gây ảnh hưởng. Giáo dục chính trị, tư tưởng trong thời đại số không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, mà cần gắn với việc rèn luyện kỹ năng sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, có trách nhiệm.

Hơn nữa, cần chủ động chiếm lĩnh không gian mạng bằng những thông tin tích cực, chính thống. Thực tế cho thấy, nếu “khoảng trống thông tin” không được lấp đầy bằng những nội dung đúng đắn, thì nó sẽ nhanh chóng bị chiếm lĩnh bởi những thông tin sai lệch. Vì vậy, các cơ quan, tổ chức cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên nền tảng số, đổi mới phương thức truyền thông theo hướng sinh động, hấp dẫn, phù hợp với thị hiếu của người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Khi cái đúng được lan tỏa mạnh mẽ, nó sẽ tạo thành “lá chắn mềm”, góp phần đẩy lùi cái sai.

Cần tăng cường ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu và kho tri thức chuẩn hóa, các hệ thống phục vụ giám sát, nắm bắt, phát hiện tin giả, phân tích xu hướng dư luận, cảnh báo sớm các nguy cơ là hết sức cần thiết.

Tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong sử dụng không gian mạng là đòi hỏi tất yếu, nhất là đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên và lực lượng vũ trang. Mỗi hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin, hay tìm kiếm cần được đặt trong khuôn khổ của trách nhiệm của từng cá nhân. Trong điều kiện mới, người chiến sĩ không chỉ cầm súng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, mà còn phải làm chủ công nghệ, chủ động đấu tranh trên mặt trận tư tưởng. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ, chiến sĩ giỏi về chuyên môn, vững vàng về bản lĩnh chính trị, nhạy bén trong nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái.

Không thể coi không gian mạng là nơi “vô danh”, “vô trách nhiệm”, mà phải nhận thức rõ rằng mọi hành vi trên đó đều có thể tác động đến cộng đồng và xã hội. Đặc biệt, lực lượng Quân đội - với vai trò là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ Tổ quốc - cần tiếp tục phát huy vai trò xung kích trên mặt trận không gian mạng.