Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là mệnh lệnh để thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Đưa sở hữu trí tuệ thành yếu tố cốt lõi của tự chủ chiến lược

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký Nghị quyết số 282/NQ-CP ngày 22/9/2026 ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 51-KL/TW ngày 17/6/2026 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới. Kế hoạch nhằm cụ thể hóa các quan điểm, tổ chức thực hiện đầy đủ, đồng bộ, nhất quán các nhiệm vụ Bộ Chính trị đã đề ra.

Kế hoạch xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể và trách nhiệm của từng bộ, cơ quan, địa phương, làm căn cứ để tổ chức triển khai, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện. Mục tiêu xuyên suốt là đưa sở hữu trí tuệ trở thành yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược và cạnh tranh thương mại quốc tế, góp phần bảo vệ an ninh và nâng cao vị thế quốc gia trong tình hình mới.

Chính phủ ban hành kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 51-KL/TW ngày 17/6/2026 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới

Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu nâng cao nhận thức, trách nhiệm và quyết tâm của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức, đơn vị, nhất là người đứng đầu, trong việc thực hiện Kết luận số 51-KL/TW; phấn đấu hoàn thành tốt các nhiệm vụ, giải pháp đã đề ra.

Nhìn lại quá trình hoàn thiện thể chế, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực từ ngày 01/7/2006. Đây là văn bản pháp lý toàn diện đầu tiên quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng, đặt nền móng cho việc bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Luật đã được sửa đổi, bổ sung, gần đây nhất vào năm 2025, nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ. Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm trước Chính phủ, chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ và trực tiếp quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý nhà nước về quyền tác giả và quyền liên quan; Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có trách nhiệm phối hợp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn; Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ tại địa phương theo thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, việc Chính phủ yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là vi phạm trên không gian mạng, đồng thời giao trách nhiệm cho từng bộ, ngành chủ động phát hiện, ngăn chặn, xử lý là có căn cứ và cần thiết.

“Các chỉ đạo của Chính phủ thời gian qua như Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 51-KL/TW... là kịp thời, cần thiết và đó là mệnh lệnh để hệ thống chính trị vận hành mạnh mẽ hơn nữa, quyết liệt hơn nữa, bảo vệ tốt hơn nữa quyền sở hữu trí tuệ trong tình hình mới, tạo động lực cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, văn hóa nghệ thuật và tạo ra môi trường công bằng, bình đẳng trong xã hội”, Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bước vào kỷ nguyên mới. Yêu cầu đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp và công nghệ cao đòi hỏi quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan và quyền sở hữu công nghiệp, phải được bảo vệ tốt hơn, nghiêm ngặt hơn. Có như vậy mới khuyến khích được sáng tạo, ngăn chặn tình trạng sao chép, chiếm đoạt thành quả lao động của người khác.

Siết chặt thực thi để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh

Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều hành vi xâm phạm quyền tác giả diễn ra dưới nhiều hình thức như in sách lậu, vi phạm bản quyền phát sóng chương trình truyền hình, vi phạm bản quyền tác phẩm âm nhạc, hội họa, xuất bản; vi phạm về nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý… gây bức xúc trong dư luận.

Theo Luật sư Đặng Văn Cường, không ít cá nhân, doanh nghiệp đã thu lợi bất chính từ hành vi “ăn cắp” bản quyền. Trong khi tác giả, chủ sở hữu tác phẩm, người trực tiếp tạo ra giá trị, lại không được hưởng đầy đủ quyền tài sản từ tác phẩm của mình, thì những đối tượng không tạo ra giá trị cho xã hội lại hưởng lợi bằng cách xâm phạm quyền tác giả.

“Điều đó đã tạo ra những bất công xã hội, làm nản lòng các nhà khoa học, những người làm văn hóa nghệ thuật, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội và không khuyến khích được đổi mới sáng tạo”, ông Cường phân tích.

Trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, tình hình cũng không kém phần phức tạp. Hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu diễn ra phổ biến, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng và làm suy giảm động lực đầu tư cho nghiên cứu, phát triển sản phẩm.

Theo giới chuyên gia, song song với phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng hạ tầng kỹ thuật, việc gia tăng các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là yêu cầu tất yếu để bộ máy hành chính nhà nước vận hành hiệu quả. Doanh nghiệp, cá nhân làm ăn chân chính, có đóng góp cho xã hội phải được pháp luật bảo vệ; ngược lại, các tổ chức, cá nhân kinh doanh gian dối, lợi dụng sự phát triển của khoa học kỹ thuật hay sơ hở trong quản lý để trục lợi phải bị xử lý nghiêm.

Nếu không được ngăn chặn kịp thời, các hành vi này sẽ gây nhiễu loạn thị trường, tạo bất công trong xã hội và “bóp nghẹt” đổi mới sáng tạo. Với ngành Công Thương, đây cũng là yêu cầu đặt ra trực tiếp đối với công tác đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó lực lượng Quản lý thị trường giữ vai trò quan trọng, nhất là trên môi trường thương mại điện tử đang phát triển mạnh.

Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, trong kỷ nguyên mới, quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp cần được bảo vệ tốt hơn, các hành vi vi phạm phải được xử lý nghiêm thì mới bảo đảm công bằng xã hội. Đó cũng là cách khuyến khích các nhà khoa học, văn nghệ sĩ, chuyên gia và những người có khả năng mang lại giá trị tích cực cho xã hội đóng góp trí tuệ, tạo ra các công trình nghiên cứu, tác phẩm có giá trị và hàng hóa chất lượng cao được bảo hộ đầy đủ.