Bảo vệ tài nguyên nước xuyên biên giới từ nâng cao nhận thức

Nguồn nước đầu nguồn chịu nhiều sức ép

Ngày 10/7, tại tỉnh Lai Châu, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu tổ chức hội thảo “Truyền thông, nâng cao nhận thức về khai thác bền vững tài nguyên nước và bảo vệ môi trường nước xuyên biên giới”. Hội thảo quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia cùng đại diện lãnh đạo nhiều sở, ngành của các tỉnh miền núi phía Bắc.

Toàn cảnh hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, nước là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng, giữ vai trò nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Theo TS. Đào Xuân Hưng, Việt Nam có khoảng 3.450 con sông, suối dài từ 10 km trở lên, với tổng lượng nước mặt trung bình hằng năm khoảng 830 tỷ m3. Tuy nhiên, tới 63% lượng nước mặt được hình thành từ các lưu vực ngoài lãnh thổ, khiến Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào hoạt động khai thác, sử dụng nước của các quốc gia thượng nguồn.

Hiện cả nước có 206 sông, suối có quan hệ nguồn nước với các quốc gia láng giềng, phân bố trên địa bàn 25 tỉnh biên giới. Riêng khu vực miền núi phía Bắc tập trung nhiều lưu vực lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Lô, sông Kỳ Cùng, sông Bằng Giang… Đây không chỉ là nguồn cung nước cho sinh hoạt, nông nghiệp và thủy điện tại chỗ mà còn là nguồn nước quan trọng cho vùng đồng bằng hạ lưu.

Tuy nhiên, những năm gần đây, hệ thống sông ngòi miền núi phía Bắc phải đối mặt với nhiều áp lực như hạn hán, lũ quét, sạt lở đất do biến đổi khí hậu; suy giảm diện tích rừng đầu nguồn; ô nhiễm chất thải;.... “Công tác bảo vệ nguồn nước không chỉ có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia”, TS. Đào Xuân Hưng nhấn mạnh.

Bước chuyển trong quản trị tài nguyên nước

Tại hội thảo, các chuyên gia đánh giá Luật Tài nguyên nước năm 2023 đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý tài nguyên nước. TS. Đào Xuân Hưng cho biết, luật mới chuyển từ quản lý theo ngành sang quản lý tổng hợp, thống nhất theo lưu vực sông; coi nước là tài sản công đặc biệt của quốc gia, cần được phân bổ công bằng, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ lâu dài.

Điểm mới của luật là quản lý theo ranh giới tự nhiên của dòng chảy thay vì địa giới hành chính, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ để giám sát tự động dòng chảy và chất lượng nước. Bên cạnh đó, luật cũng tạo cơ sở cho tăng cường hợp tác quốc tế và ngoại giao nguồn nước nhằm xử lý các vấn đề xuyên biên giới theo hướng hòa bình và bền vững.

Các đại biểu cho rằng, dù khung pháp lý và công nghệ ngày càng hoàn thiện, hiệu quả quản lý tài nguyên nước vẫn phụ thuộc lớn vào sự tham gia của cộng đồng. Vì vậy, truyền thông chính sách cần được đặt ở vị trí trung tâm. “Truyền thông không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền mà cần trở thành cầu nối giữa chính sách với thực tiễn; giữa cơ quan quản lý với người dân; giữa các nhà khoa học với cộng đồng”, TS. Đào Xuân Hưng khẳng định.

Đối với tài nguyên nước xuyên biên giới, truyền thông còn có vai trò thúc đẩy chia sẻ thông tin minh bạch, tăng cường hợp tác giữa các địa phương, các ngành và các quốc gia cùng chung dòng sông; đồng thời lan tỏa các mô hình quản lý hiệu quả, xây dựng văn hóa sử dụng nước tiết kiệm và trách nhiệm bảo vệ môi trường nước. Trong khi đó, các khuyến nghị và hiến kế của chuyên gia sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp hoàn thiện giải pháp truyền thông, đưa Luật Tài nguyên nước 2023 đi vào cuộc sống, góp phần bảo vệ nguồn nước xuyên biên giới cho phát triển bền vững lâu dài.