Bắt buộc truy xuất nguồn gốc hàng hóa có mức độ rủi ro cao trên môi trường số

Dữ liệu truy xuất nguồn gốc đang bị phân mảnh

Một sản phẩm có thể đi qua nhiều doanh nghiệp trước khi đến tay người tiêu dùng, nhưng làm thế nào để thông tin về sản phẩm xuyên suốt hành trình ấy được kiểm chứng?

Nghị định 372/2026/NĐ-CP về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá đặt ra khuôn khổ pháp lý để giải quyết một yêu cầu ngày càng cấp thiết: minh bạch thông tin cần phải được tổ chức trên toàn chuỗi cung ứng. 

Dữ liệu truy xuất nguồn gốc đang bị phân mảnh. Ảnh: Checkgo

Dùng công nghệ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hoá… không còn là câu chuyện mới tại Việt Nam, với sự phát triển của nhiều đơn vị cung cấp giải pháp cho doanh nghiệp.  

Tuy nhiên, việc xác minh đầy đủ hành trình của một sản phẩm từ nguyên liệu, quá trình sản xuất đến khâu phân phối một cách minh bạch vẫn chưa tìm được lời giải triệt để; khi dữ liệu giữa các khâu chưa được ghi nhận đầy đủ và kết nối thống nhất.

Ngay cả khi đầu tư hệ thống quản lý hiện đại, doanh nghiệp vẫn khó truy xuất đầy đủ hành trình sản phẩm nếu các mắt xích khác không bảo đảm dữ liệu.

Theo ông Vũ Thế Tuấn, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần iChek, hệ thống truy xuất nguồn gốc cần theo dõi xuyên suốt quá trình sản xuất, chế biến và phân phối, bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời để hỗ trợ nhận diện các nguy cơ đối với người tiêu dùng.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở sự phối hợp giữa các thành viên trong chuỗi cung ứng. Khi thông tin về cùng một lô hàng không thống nhất hoặc bị gián đoạn giữa các khâu, việc đối chiếu dữ liệu và truy xuất sẽ gặp nhiều khó khăn. 

“Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình ghi nhận dữ liệu rõ ràng và trách nhiệm cụ thể của từng chủ thể. Trên thực tế, hạn chế về năng lực quản trị, hồ sơ lưu trữ và chi phí, cùng yêu cầu khai báo thiếu thống nhất giữa các đối tác có thể cản trở quá trình triển khai và làm tăng chi phí cho các bên”, ông Tuấn nói.

Để bảo đảm tính thống nhất trong quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hoá, cần một hệ thống dùng chung, kết nối các chủ thể xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Trước bối cảnh đó, Nghị định 372/2026/NĐ-CP được ban hành tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trên môi trường số.

Trong đó, nền tảng quốc gia tạo cơ chế kết nối, đối chiếu và lưu vết dữ liệu, giúp thông tin về sản phẩm được quản lý xuyên suốt thay vì phân tán trong các hệ thống riêng lẻ. 

Được vận hành trên Nền tảng chuỗi khối quốc gia, Nền tảng quốc gia đảm bảo tính toàn vẹn, minh bạch và khả năng truy vết lịch sử dữ liệu sau khi được ghi nhận. Trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu thuộc về tổ chức, cá nhân phát hành và cung cấp dữ liệu. 

Bên cạnh đó, Nghị định 363/2026/NĐ-CP cũng quy định về mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực dữ liệu, qua đó tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc cung cấp và bảo đảm tính chính xác của thông tin hàng hoá sản phẩm. 

Doanh nghiệp nên sớm hành động

Theo Nghị định, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ và truy xuất nguồn gốc đối với hàng hoá rủi ro cao được thực hiện bắt buộc theo danh mục, lộ trình và yêu cầu chuyên ngành.

Đối với hàng hoá rủi ro trung bình và thấp, việc áp dụng được khuyến khích trên cơ sở tự nguyện. Cụ thể, danh mục sản phẩm, hàng hoá phân theo mức độ rủi ro do 7 bộ quản lý ngành, lĩnh vực ban hành tại các thông tư hướng dẫn tương ứng.

Về lộ trình, doanh nghiệp có tối đa 06 tháng để hoàn thành kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu kể từ khi nền tảng quốc gia được công bố đủ điều kiện hoạt động.

Đây là khoảng thời gian ngắn để đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật và pháp lý theo Nghị định. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện hệ thống ngay từ sớm để bảo đảm sẵn sàng kết nối đúng lộ trình.

Về khuyến nghị dành cho các doanh nghiệp, Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Thanh Thư (Văn phòng Luật sư Sao Liên Việt - Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) cho rằng doanh nghiệp không nên chờ đến khi Nền tảng quốc gia chính thức vận hành hoặc có yêu cầu kết nối mới bắt đầu chuẩn bị.

Thời hạn tối đa 6 tháng theo quy định là khoảng thời gian để hoàn thành việc kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu đối với các đối tượng thuộc phạm vi áp dụng, không phải thời gian để bắt đầu xây dựng hệ thống từ đầu.

“Doanh nghiệp cần chủ động rà soát danh mục sản phẩm để xác định phạm vi và lộ trình thực hiện; đồng thời kiểm kê, chuẩn hóa dữ liệu hiện có, từ thông tin định danh, mã số mã vạch đến hồ sơ chất lượng và thông tin các công đoạn trong chuỗi cung ứng. Với những đơn vị đã có hệ thống truy xuất, cần đánh giá cấu trúc dữ liệu, khả năng quản lý mã định danh, ghi nhận các sự kiện trọng yếu, xác thực thông tin và tích hợp với Nền tảng quốc gia”.

Với những dữ liệu truy xuất đã được tạo lập, thu thập và khai báo hợp lệ trước khi Nghị định có hiệu lực thì không phải thu thập, khai báo lại mà có thể được kết nối, đồng bộ theo quy định chuyển tiếp.

“Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động về nguồn lực, chi phí và tiến độ, hạn chế nguy cơ lúng túng khi bước vào giai đoạn triển khai”, Luật sư Nguyễn Thanh Thư nhấn mạnh.