Bất đồng hậu ngừng bắn phủ bóng tiến trình đàm phán Mỹ - Iran

Mỹ và Iran chỉ còn chưa đầy 60 ngày để đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột toàn diện, tuy nhiên hai bên vẫn thể hiện quan điểm trái ngược về việc thực thi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời vừa đạt được trong tháng này.

Hiện cũng chưa rõ thời điểm các cuộc đàm phán sẽ được nối lại. "Tình hình rất nhạy cảm và phức tạp", Thứ trưởng Ngoại giao Iran kiêm nhà đàm phán cấp cao Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội X hôm 29/6.

Ngoài tiến trình đàm phán, nhiều vấn đề khác vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, như quyền kiểm soát eo biển Hormuz, các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran, chương trình hạt nhân và tình hình tại Li-băng.

Ảnh minh họa.

Trái ngược về thời điểm nối lại đàm phán

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên mạng xã hội hôm 29/6, rằng Iran đã đề nghị tổ chức một cuộc gặp và cuộc họp sẽ diễn ra tại Doha vào ngày hôm sau.

"Iran đã yêu cầu một cuộc gặp và cuộc gặp sẽ diễn ra vào ngày mai", Tổng thống Trump cho biết.

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ ở bất kỳ cấp độ nào được lên lịch trong những ngày tới.

Theo kế hoạch, Mỹ và Iran có thời hạn đến khoảng giữa tháng 8 để đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện, trong đó trọng tâm là chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tehran.

Trước khi các nhà đàm phán cấp cao gặp lại, hai bên dự kiến tiến hành các cuộc đàm phán kỹ thuật. Pakistan và Qatar - hai nước đóng vai trò trung gian đều đang thúc đẩy tiến trình này.

Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã tới Qatar để chuẩn bị cho các cuộc trao đổi với phía Iran. Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran dẫn lời ông Baghaei xác nhận một đoàn chuyên gia sẽ tới Qatar trong tuần này, nhưng không có kế hoạch gặp phía Mỹ.

Các nội dung cần thảo luận bao gồm cơ chế hoạt động tại eo biển Hormuz, việc nới lỏng trừng phạt đối với Iran và tương lai kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của nước này.

Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn quy định các hoạt động quân sự phải chấm dứt trước khi đàm phán được nối lại. Sau các cuộc giao tranh cuối tuần qua, Iran từng cảnh báo có thể "ngừng hoàn toàn" tiến trình đàm phán. Đến ngày 29/6, tình hình quân sự giữa hai bên đã tạm lắng.

Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng

Theo Mỹ, thỏa thuận tạm thời bảo đảm eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho hoạt động hàng hải quốc tế.

Trong khi đó, Iran khẳng định nước này phải giữ vai trò kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này. Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố mọi nỗ lực thiết lập các cơ chế mới ngoài khuôn khổ hiện nay sẽ chỉ làm gia tăng căng thẳng và trì hoãn việc khôi phục hoạt động bình thường tại eo biển Hormuz.

Tehran cho rằng các tàu thương mại phải đi theo những tuyến đường do Iran chỉ định và phối hợp với chính quyền nước này. Iran cũng phản đối tuyến hàng hải mới do Mỹ giám sát dọc bờ biển Oman - động thái được cho là đã châm ngòi cho các cuộc đụng độ cuối tuần qua.

Một quan chức Mỹ cho biết Washington hiểu rằng hai bên đang trong giai đoạn hạ nhiệt căng thẳng và tàu thuyền có thể tiếp tục lưu thông qua eo biển Hormuz. Dù vậy, lưu lượng vận tải biển hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát.

Bất đồng về tình hình tại Li-băng

Iran khẳng định mọi cuộc giao tranh phải chấm dứt trên tất cả các mặt trận, đồng thời yêu cầu Israel rút quân khỏi miền Nam Li-băng trước khi tiến hành các bước tiếp theo trong tiến trình ngoại giao.

Trong khi đó, thủ lĩnh Hezbollah, Naim Qassem tuyên bố lực lượng này sẽ tiếp tục chống lại sự hiện diện quân sự của Israel ở miền Nam Li-băng, đồng thời phản đối việc gắn điều kiện Israel rút quân với yêu cầu Hezbollah giải giáp.

Về phía Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định quân đội nước này sẽ tiếp tục hiện diện tại miền Nam Li-băng cho đến khi Hezbollah và các nhóm vũ trang khác bị giải giáp hoàn toàn và không còn gây ra mối đe dọa đối với Israel.

Theo Iran, thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ yêu cầu Israel rút quân khỏi Li-băng. Tuy nhiên, một thỏa thuận riêng giữa Israel và Li-băng do Mỹ làm trung gian lại cho phép quân đội Israel tiếp tục hiện diện tại miền Nam Li-băng cho đến khi Hezbollah bị giải giáp. Hezbollah không tham gia các cuộc đàm phán này và đã bác bỏ nội dung thỏa thuận.

Những cuộc đụng độ vẫn tiếp diễn tại Li-băng trong những ngày gần đây, làm dấy lên lo ngại rằng tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran có thể tiếp tục bị trì hoãn.